Chính sách này không chỉ kỳ vọng sẽ xác lập một mặt bằng chất lượng chung cho hệ thống giáo dục đại học mà còn đặt ra những bài toán mới về tính tự chủ của các nhà trường và cơ hội tiếp cận của thí sinh.
Thiết lập ngưỡng điểm sàn 15
Theo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, một thay đổi mang tính cốt lõi là thí sinh khi đăng ký xét tuyển theo các phương thức phổ biến (điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ hoặc xét tuyển kết hợp) đều phải đạt ngưỡng tối thiểu 15/30 điểm cho tổ hợp 3 môn thi tốt nghiệp. Quy định này có hiệu lực với 4/5 phương thức xét tuyển hiện hành, ngoại trừ diện tuyển thẳng.
Bên cạnh điểm số, Bộ cũng siết chặt cấu trúc tổ hợp khi yêu cầu ít nhất một trong hai môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm trọng số tối thiểu 1/3 tổng điểm. Quy định này nhằm đảm bảo người học có năng lực nền tảng ở các lĩnh vực cốt lõi, tránh hiện tượng chọn các tổ hợp "lạ" hoặc lệch hẳn về một nhóm môn phụ để dễ trúng tuyển. Điều này buộc các trường đại học phải định hướng lại cách xây dựng tổ hợp, chú trọng vào năng lực thực chất thay vì chỉ tập trung mở rộng nguồn tuyển bằng mọi giá.
Ảnh minh họa
Sự thay đổi này là động thái quyết liệt nhằm chấm dứt tình trạng điểm sàn "chạm đáy" từng gây xôn xao dư luận. Thực tế năm 2025, nhiều ngành tại Đại học Quang Trung (Gia Lai) chỉ lấy điểm sàn 13, hay Đại học Lao động - Xã hội lấy mức 14 điểm.
Dù các trường lý giải đây là quyền tự chủ, nhưng các chuyên gia cảnh báo việc nhận thí sinh có nền tảng quá yếu vào các ngành kỹ thuật, công nghệ sẽ dẫn đến hệ lụy lớn: sinh viên dễ chán nản, bỏ học giữa chừng, gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Thách thức về nguồn tuyển
Số liệu thống kê từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 cho thấy, khoảng 7% thí sinh có tổng điểm tổ hợp dưới 15. Nếu nâng ngưỡng lên 16 điểm, con số này sẽ là 11%. Trong bối cảnh chỉ khoảng 60% học sinh tốt nghiệp học tiếp đại học, việc đặt ngưỡng 15 điểm được đánh giá là không gây xáo trộn quá lớn nhưng đủ để sàng lọc chất lượng.
Đáng chú ý, nếu loại bỏ "phao cứu sinh" từ 50% điểm học bạ trong xét tốt nghiệp (vốn đẩy tỷ lệ đỗ tốt nghiệp lên 99%), tỷ lệ đỗ dựa trên điểm thi thực tế chỉ đạt khoảng 85%, cho thấy sự chênh lệch đáng kể về chất lượng thực chất.
Tuy nhiên, quy định mới cũng mang đến những nỗi lo về sự thu hẹp cơ hội đối với thí sinh vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa – nơi điều kiện học tập còn hạn chế. Nếu không có các chính sách hỗ trợ đi kèm, điểm sàn chung có thể vô tình làm gia tăng khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các nhóm đối tượng.
Đối với các trường đại học, đặc biệt là khối ngoài công lập và trường địa phương vốn phụ thuộc vào nhóm thí sinh có mức điểm trung bình, áp lực tuyển sinh sẽ trở nên gay gắt hơn. Để tồn tại, các trường buộc phải thay đổi chiến lược, từ việc nâng cao chất lượng chương trình đến đa dạng hóa phương thức hỗ trợ người học, thay vì chỉ dựa vào việc hạ thấp tiêu chuẩn đầu vào.
Khẳng định về mục tiêu của chính sách, PGS. TS Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh: "Mức 15 điểm chỉ là ngưỡng tối thiểu để đảm bảo chất lượng, không phải là cánh cửa đóng lại với thí sinh". Những em không đạt ngưỡng vẫn có nhiều ngã rẽ khác như hệ cao đẳng, trung cấp hoặc đào tạo nghề phù hợp với năng lực thực tế.
