Ngày 28/2, thị trường toàn cầu chao đảo sau thông tin Mỹ và Israel tiến hành không kích các mục tiêu chiến lược tại Iran, tạo ra cú sốc địa chính trị bất ngờ và lập tức tác động mạnh đến tâm lý nhà đầu tư.
Ngay ngày đầu tháng 3, người dân tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đã thấy giá nhiên liệu nhảy vọt. Xăng Super 98 lên 2,59 dirham/lít, dầu diesel - huyết mạch của logistics - lên 2,72 dirham/lít. Dirham là đơn vị tiền tệ chính thức của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Tỷ giá hiện tại trên thị trường vào khoảng 1 dirham tương đương với hơn 7.090 đồng Việt Nam.
Theo Reuters, dầu Brent đã thiết lập mặt bằng giá mới quanh 70 USD/thùng, cao nhất kể từ tháng 8/2025. Nhưng 70 USD có thể chỉ là điểm khởi đầu.
Thị trường năng lượng toàn cầu rung lắc mạnh khi căng thẳng Mỹ - Israel - Iran leo thang. (Ảnh minh họa)
Giá dầu Brent có thể tăng thêm 20 USD/thùng
Giá dầu Brent có thể tăng vọt thêm 20 USD/thùng khi thị trường mở cửa giao dịch ngày 2/3 nếu không xuất hiện tín hiệu giảm leo thang căng thẳng liên quan đến Iran trong ngày 2/3, theo báo cáo của Rystad Energy mà Hãng thông tấn TASS tiếp cận được.
“Diễn biến trực tiếp và rõ rệt nhất ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ là việc hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ, khiến 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày (bpd) không thể tiếp cận thị trường”, Rystad Energy nhận định.
Báo cáo lưu ý: “Hạ tầng thay thế tại Trung Đông có thể được sử dụng để tránh dòng chảy qua eo biển, nhưng tác động tổng thể vẫn là sự suy giảm hiệu quả từ 8-10 triệu bpd nguồn cung dầu thô”.
“Xét về giá cả, chúng tôi vẫn tin rằng trừ khi có những tín hiệu rõ ràng và đáng tin cậy về việc hạ nhiệt căng thẳng vào cuối tuần, thị trường dầu mỏ sẽ mở cửa trong trạng thái tăng mạnh”, Rystad Energy nhấn mạnh.
“Trong kịch bản đó, giá dầu Brent có thể tăng khoảng 20 USD/thùng vào ngày 2.3 khi phí bảo hiểm rủi ro được điều chỉnh lại nhanh chóng. Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy tình hình sẽ sớm hạ nhiệt”, công ty này cho biết thêm.
Nguy cơ gây gián đoạn nguồn cung dầu ở Trung Đông
Hiện tất cả ánh mắt đang dồn về Eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược xử lý gần 20 triệu thùng dầu và sản phẩm tinh chế mỗi ngày. Nếu eo biển này bị phong tỏa, thị trường sẽ đối diện cú sốc cung ứng lớn nhất nhiều thập kỷ.
Ông McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch của Rapidan Energy, cho biết Iran có thể khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho giao thông thương mại, điều này có thể đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng. Thị trường không nhận thức được thực tế Tehran có kho dự trữ lớn các loại thủy lôi và tên lửa tầm ngắn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho giao thông trên tuyến đường thủy này.
Theo dữ liệu từ công ty tư vấn năng lượng Kpler, hơn 14 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz vào năm 2025, chiếm 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển của thế giới. Khoảng 3/4 số dầu đó được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhận một nửa lượng dầu thô nhập khẩu từ eo biển Hormuz.
“Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu" - ông McNally nói.
Tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz tháng 12/2018 (Ảnh: Reuters)
Hơn 20 triệu thùng dầu thô đã được bốc dỡ để xuất khẩu ngày 28/2 tại vùng Vịnh từ Saudi Arabia, Iraq, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Kuwait và Qatar, theo nhà phân tích dầu mỏ Matt Smith tại Kpler. Một số tàu chở dầu đã chuyển hướng không đi qua eo biển Hormuz.
Lượng dầu dự trữ của thế giới từ các quốc gia vùng Vịnh sẽ không thể đi qua nếu eo biển bị đóng cửa. Điều này sẽ khiến thị trường bị cô lập. Khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu của thế giới cũng được vận chuyển qua eo biển này, chủ yếu từ Qatar, và sẽ không có nguồn thay thế, ông McNally chỉ ra.
Nhà phân tích này cho rằng, giá dầu sẽ phải tăng lên mức đủ cao để gây ra một đợt suy thoái kinh tế, qua đó làm giảm nhu cầu và tái cân bằng thị trường. “Đơn giản là không còn đủ nhu cầu mang tính linh hoạt hoặc có thể co giãn đối với dầu mỏ”, ông nói.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể sử dụng đến Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nếu giá dầu tăng vọt, theo nhận định của Kevin Book - giám đốc điều hành bộ phận nghiên cứu tại ClearView Energy Partners. Hiện tại, kho dự trữ của Mỹ có khoảng 415 triệu thùng dầu, theo dữ liệu từ Bộ Năng lượng.
Theo Báo Tin Tức, Giám đốc nghiên cứu của Viện Năng lượng và tài chính Nga, ông Alexey Belogoriev nghi ngờ khả năng cứu vãn thị trường của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ và các đối tác (OPEC+) trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa. Theo ông, kể cả khi OPEC+ có thể tận dụng giá dầu tăng để tiếp tục tăng sản lượng trong quý thứ hai, nhưng trong kịch bản nghiêm trọng liên quan đến việc đóng cửa eo biển Hormuz, các lựa chọn của liên minh sẽ cực kỳ hạn chế.
Trong kịch bản giả định eo biển Hormuz bị đóng cửa, toàn bộ công suất dự trữ chính của OPEC+ ở vùng Vịnh sẽ bị tắc nghẽn, và trong trường hợp đó, mọi quyết định ở cấp độ OPEC+ đều không có ý nghĩa. Đặc biệt là vì những quyết định này được thực hiện với độ trễ ít nhất một tháng.
Iran có thể khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho giao thông thương mại, điều này có thể đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng. Ảnhr: CNN
Dòng tiền tìm kiếm "bến đỗ" an toàn
Khi tiếng súng nổ ra, phản xạ tự nhiên của giới đầu tư là tìm nơi trú ẩn. Vàng - vốn đã tăng giá tới 22% kể từ đầu năm 2026 đến nay - và bạc dự kiến sẽ tiếp tục hút dòng tiền mạnh mẽ.
Trên thị trường tiền tệ, các chuyên gia tại ngân hàng CBA nhận định nếu xung đột kéo dài và làm gián đoạn nguồn cung dầu, đồng USD sẽ tăng giá so với hầu hết các đồng tiền khác (trừ đồng yen Nhật Bản và franc Thụy Sĩ). Lý do là Mỹ hiện là nước xuất khẩu năng lượng ròng và sẽ hưởng lợi từ giá dầu khí leo thang, tạo đà cho đồng bạc xanh.
Ở chiều ngược lại, đồng shekel của Israel gần như chắc chắn sẽ chịu áp lực bán tháo. Ngân hàng JPMorgan cảnh báo rủi ro thị trường lần này có thể dai dẳng hơn nếu xung đột lan rộng ra khu vực.
Đáng chú ý, bitcoin đã bị loại khỏi danh sách tài sản an toàn trong mắt nhà đầu tư. Đồng tiền số này đã giảm 2% trong ngày 28/2, nối dài đà lao dốc vốn khiến nó mất hơn 25% giá trị chỉ trong hai tháng qua.
Về thị trường chứng khoán, tùy quy mô xung đột, cổ phiếu khu vực Vùng Vịnh có thể giảm 3-5%. Chỉ số chuẩn của Saudi Arabia đã giảm 1,3% trong 5 ngày tính đến thứ Năm, ghi nhận tuần giảm thứ hai liên tiếp. Thị trường Dubai mở cửa trở lại vào thứ Hai, cũng đã giảm trong hai tuần gần đây.
Cổ phiếu hàng không và quốc phòng được dự báo sẽ chịu tác động trái chiều khi nhiều hãng hàng không toàn cầu đã hủy các chuyến bay qua khu vực Trung Đông trong ngày thứ Bảy. Nhóm cổ phiếu này có thể đối mặt với áp lực nếu xung đột lan rộng, buộc thêm nhiều quốc gia phải đóng cửa không phận.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất vũ khí châu Âu - vốn đã tăng khoảng 10% kể từ đầu năm - có khả năng ghi nhận nhu cầu gia tăng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang.
Tổng thể, căng thẳng Mỹ – Iran không chỉ là một sự kiện địa chính trị đơn lẻ mà có thể trở thành biến số định hình chu kỳ tài chính ngắn hạn. Từ giá dầu, lạm phát, chính sách tiền tệ đến dòng vốn toàn cầu, mọi mắt xích đều có thể bị tác động nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng.
Trong kịch bản xung đột được kiểm soát nhanh chóng, thị trường có thể chỉ trải qua một đợt biến động mạnh nhưng ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn thực sự và tâm lý rủi ro duy trì ở mức cao, hệ quả có thể sâu rộng hơn, buộc các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư phải điều chỉnh chiến lược.
Mức độ và thời gian của xung đột sẽ là yếu tố quyết định liệu đây chỉ là một cơn sóng ngắn trên thị trường, hay khởi đầu của một chu kỳ bất ổn tài chính toàn cầu mới.
