Năm thứ năm xung đột Nga-Ukraine: Cuộc chạy đua khốc liệt nào quyết định cục diện?

Bước sang năm thứ năm, cuộc xung đột tại Ukraine ngày càng mang dáng dấp của một cuộc chạy đua trên nhiều mặt trận song song. Cả Kyiv và Moscow được cho là đang cố gắng thuyết phục phần còn lại của thế giới rằng họ mới là bên nắm thế thượng phong, tìm cách chuyển áp lực quốc tế sang đối phương. Trên thực địa, hai bên cạnh tranh quyết liệt nhằm mở rộng “vùng tiêu diệt” do máy bay không người lái kiểm soát dọc theo tiền tuyến, liên tục đẩy ranh giới sâu hơn vào lãnh thổ của nhau.

Song song với đó là cuộc đua phát triển các hệ thống vũ khí tự động hoàn toàn, có khả năng hoạt động mà không phụ thuộc vào điều khiển con người và kháng lại các biện pháp tác chiến điện tử – những công nghệ có thể làm thay đổi bản chất của chiến tranh hiện đại. Ở hậu phương, cả hai bên đều tìm cách mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng, đồng thời làm suy yếu nền kinh tế đối thủ, với kỳ vọng bên kia sẽ kiệt quệ trước.

Khi cả hai cùng chạy đua, kết quả là một cuộc chiến kéo dài và tiêu hao khốc liệt. Yếu tố có thể phá vỡ thế bế tắc không chỉ nằm ở số lượng binh lính hay vũ khí, mà ở việc hệ thống nào vận hành hiệu quả hơn.  

Trong năm 2025, quân đội Nga đã kiểm soát được các khu vực lãnh thổ với tốc độ nhanh hơn so với năm trước đó. Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), lực lượng Nga đã kiểm soát khoảng 462 km² trong tháng 12 và 364 km² trong tháng 1.

Từ nửa cuối năm 2025, Nga bắt đầu dựa nhiều hơn vào chiến thuật xâm nhập: các nhóm nhỏ lẻ len lỏi qua những kẽ hở trong phòng tuyến Ukraine, sau đó dần củng cố vị trí và đưa thêm trang bị hiện đại vào. Với việc Ukraine thiếu hụt nhân lực trong khi Nga chấp nhận thương vong cao, chiến thuật này nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn.

Theo ông Andriy Zagorodnyuk, Giám đốc Trung tâm Chiến lược Quốc phòng Ukraine, Nga không đủ năng lực để tiến hành nhiều chiến dịch tấn công quy mô lớn cùng lúc. Dù có thể tiếp tục gây sức ép ở phía nam, hướng Zaporizhzhia, trọng tâm của Moscow vẫn sẽ là miền Đông – đặc biệt là Donbas và tỉnh Kharkiv. Nhận định này cũng được nhà nghiên cứu tiền tuyến Rob Lee chia sẻ.

Bà Christina Harward, Phó trưởng nhóm Nga tại ISW, cho rằng chiến lược của Nga là duy trì áp lực dọc toàn bộ chiến tuyến nhằm ghìm chân quân Ukraine. Những cuộc tấn công vào Hulyaipole và Oleksandriivka trong thời gian qua không phải là hành động ngẫu nhiên, mà đã được chuẩn bị từ nhiều tuần trước, nhắm vào các tuyến đường tiếp vận then chốt. Theo bà, các chiến dịch ở phía nam có thể sẽ khởi động vào mùa xuân, song ưu tiên hàng đầu của Nga vẫn là hoàn tất việc kiểm soát Donetsk.

Theo ông Zagorodnyuk, việc đạt được tiến triển ở Donbas sẽ giúp Điện Kremlin củng cố hình ảnh trước công chúng trong nước và cộng đồng quốc tế.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump được cho là sẵn sàng chấp nhận quan điểm của Nga rằng Ukraine không có nhiều cơ hội chiến thắng. Theo cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton, ông Trump muốn đạt được bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào có thể.

Washington hiện vẫn là nguồn cung cấp vũ khí tiên tiến cho Kyiv, dù hiện nay phần lớn được tài trợ bởi các đồng minh châu Âu.

Trên thực địa, khái niệm tiền tuyến truyền thống đã thay đổi. Giữa hai đội quân là một “vùng tiêu diệt” do máy bay không người lái kiểm soát – nơi các cuộc tấn công cơ giới gần như không còn khả thi. Theo người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Quốc gia Ukraine Ruslan Muzychuk, khu vực này không ngừng mở rộng, có nơi rộng tới hơn 30 km.

Cả hai bên đều cố gắng đẩy vùng tiêu diệt này về phía đối phương. Trong khi Ukraine giữ được thế phòng thủ nhờ UAV, Nga lại vượt lên trong các cuộc tấn công tầm trung, với các đơn vị UAV tinh nhuệ đánh sâu tới 200 km sau tiền tuyến, nhắm vào sân bay, xe tải và đường sắt.

Ukraine không thiếu năng lực, nhưng việc phát triển và sản xuất UAV tầm trung tốn kém hơn nhiều. Theo Lyuba Shipovich, người đứng đầu quỹ hỗ trợ quân sự Dignitas, các đơn vị Ukraine buộc phải ưu tiên giải pháp tầm ngắn để bù đắp thiếu hụt nhân lực. ISW cho biết Kyiv đã nhận ra điểm yếu này và đang tăng cường các chiến dịch nhắm vào hậu cần và sở chỉ huy của Nga, dù cần thời gian để tạo hiệu quả rõ rệt.

Cuộc cạnh tranh UAV đã chuyển từ “người với người” sang “máy bay không người lái với máy bay không người lái”. UAV FPV săn lùng UAV trinh sát, máy bay đánh chặn nhắm vào Shahed, trong khi UAV hải quân phối hợp với UAV trên không mô phỏng tác chiến liên hợp ở Biển Đen.

Nga hiện dẫn trước trong một số lĩnh vực, như UAV sử dụng cáp quang – chiếm tới 50% ở một số khu vực tiền tuyến. Năm 2025 cũng chứng kiến sự trỗi dậy của các phương tiện mặt đất không người lái (UGV), ngày càng được vũ trang và đảm nhiệm vai trò chiến đấu, không chỉ hậu cần.

“Tôi cho rằng năm nay sẽ là năm của robot mặt đất”, ông Shipovich nhận định. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc quá tập trung vào UAV mà xem nhẹ pháo binh và các năng lực truyền thống vẫn là một rủi ro lớn.

Bước tiếp theo là các hệ thống tự hành hoàn toàn, nơi con người chỉ đóng vai trò tùy chọn. Trong môi trường tác chiến điện tử dày đặc, bên nào triển khai được AI trước sẽ không chỉ giành ưu thế, mà còn mở ra một cuộc cách mạng quân sự đầy rủi ro.

AI không chỉ thay đổi vũ khí mà còn cả hệ thống chỉ huy – cho phép phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ và rút ngắn thời gian ra quyết định xuống dưới giới hạn tự nhiên của con người. Điều này vừa là lợi thế, vừa tiềm ẩn nguy cơ sai lầm mang tính hệ thống.

Trong khi chạy đua công nghệ, Ukraine đối mặt với áp lực tức thời từ chiến dịch không kích của Nga. Tỷ lệ đánh chặn UAV Nga đã giảm mạnh trong năm 2025, từ 96,5% xuống còn dưới 83%. Nga gia tăng sản xuất UAV và tên lửa, cải tiến Shahed với động cơ phản lực, hệ thống dẫn đường và khả năng né tránh tốt hơn.

Ukraine lúc này cần tái tổ chức phòng không, sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực sẵn có và tiếp tục nhận hỗ trợ từ đồng minh, đặc biệt là tên lửa Patriot, để bảo vệ hạ tầng dân sự.

Chiến tranh hiện đại tiêu tốn lượng đạn dược và linh kiện khổng lồ. Theo Zagorodnyuk, năm 2026 sẽ chứng kiến sự dịch chuyển trọng tâm sang năng lực công nghiệp. Ukraine có lợi thế về đổi mới, nhưng Nga vượt trội về khả năng mở rộng quy mô và tiêu chuẩn hóa.

Giảm phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc và phát triển chuỗi cung ứng trong nước sẽ là yếu tố then chốt đối với Kyiv.

Cuối cùng, hiệu quả chiến đấu của Ukraine được cho là phụ thuộc lớn vào chất lượng lãnh đạo và cải cách thể chế. Các mâu thuẫn chính trị nội bộ, bao gồm việc cách chức cựu tổng tư lệnh Valeriy Zaluzhnyi, cũng để lại hệ lụy.

Tuy vậy, Ukraine đã xây dựng những đơn vị mới, đoạn tuyệt với văn hóa chỉ huy cũ, như các quân đoàn Azov hay Khartiia. Nếu mô hình này được nhân rộng, Ukraine có thể chuyển mình thành một lực lượng khác hoàn toàn trước đó.

Nga đang tăng tốc sản xuất vũ khí với tốc độ chưa từng có. Ukraine đang cải cách, đổi mới và chiến đấu trong điều kiện bị oanh tạc mỗi ngày.

“Thời gian là yếu tố quyết định”, ông Zagorodnyuk nói. “Câu hỏi duy nhất là: chúng ta có thích nghi đủ nhanh hay không”.