Con số không phản ánh đúng bản chất cạnh tranh?
Mỗi mùa tuyển sinh vào lớp 10, bên cạnh chỉ tiêu và lịch thi, “tỉ lệ chọi” của từng trường lại được công bố rộng rãi. Dù được xem là thông tin minh bạch, song thực tế cho thấy con số này đang gây ra không ít hệ lụy về tâm lý lo lắng, bất an và định hướng học tập cho học sinh và cả tâm lý của phụ huynh.
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật thầy Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM), cho biết việc công bố tỉ lệ chọi tưởng chừng vô hại nhưng lại dễ khiến học sinh và phụ huynh hiểu sai về mức độ cạnh tranh của kỳ thi. Bởi lẽ, nhiều người vội vàng đánh giá “độ khó” của kỳ thi chỉ dựa trên tỉ lệ chọi, trong khi thực tế, nó không phản ánh chính xác chất lượng học sinh, mức độ đề thi hay khả năng đậu rớt của từng em. Đã đến lúc ngành giáo dục nên nhìn nhận lại ý nghĩa thực sự của con số này.
Thầy Đảo phân tích, không khó để bắt gặp tâm lý lo lắng của học sinh khi nhìn vào những tỉ lệ chọi cao. Nhiều em coi đây như “thước đo” cho cơ hội đỗ trượt, từ đó vội vàng điều chỉnh nguyện vọng, thậm chí chọn trường thấp hơn năng lực vì sợ rủi ro.
Ở chiều ngược lại, một số học sinh lại chủ quan khi thấy tỉ lệ chọi thấp, dẫn đến giảm nỗ lực trong giai đoạn ôn tập quan trọng. Những con số tưởng chừng khách quan lại đang tác động trực tiếp đến tâm lý và chiến lược học tập của học sinh.
Về bản chất, tỉ lệ chọi chỉ là phép tính giữa số hồ sơ đăng ký và chỉ tiêu tuyển sinh. Tuy nhiên, con số này không phản ánh chính xác chất lượng thí sinh hay mức độ cạnh tranh thực tế.
Thực tế cho thấy, hai trường có cùng tỉ lệ chọi chưa chắc có độ khó tương đương. Có nơi xuất hiện nhiều hồ sơ “ảo”, trong khi nơi khác số lượng đăng ký ít hơn nhưng tập trung nhiều học sinh có học lực tốt.
Tỉ lệ chọi thi 10 vào các trường công lập luôn là chủ đề "nóng" khi mùa thi sắp tới
Ngoài ra, tỉ lệ chọi còn biến động theo nhiều yếu tố như vị trí địa lý, danh tiếng trường hay tâm lý đám đông qua từng năm. Do đó, việc dựa vào tỉ lệ chọi để đánh giá cơ hội trúng tuyển là thiếu cơ sở.
"Việc công bố rộng rãi tỉ lệ chọi vô tình tạo ra áp lực tâm lý không cần thiết cho học sinh. Những em đặt nguyện vọng vào trường “tỉ lệ cao” dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, mất tự tin", thầy Đảo nhận định.
Trong khi đó, các trường có tỉ lệ chọi thấp lại bị gắn với định kiến kém hấp dẫn, dù chất lượng đào tạo không hề thua kém. Điều này góp phần tạo ra “hiệu ứng đám đông”, khiến việc chọn trường không còn dựa trên năng lực và nhu cầu thực tế.
Không ít học sinh đăng ký vào các trường “hot” chỉ để thử sức, nhưng sau khi trúng tuyển lại gặp khó khăn vì không phù hợp, hoặc bỏ lỡ cơ hội học tập tốt hơn ở môi trường vừa sức.
Cần thay đổi cách tiếp cận thông tin
Theo chuyên gia, thay vì tập trung vào tỉ lệ chọi, học sinh và phụ huynh nên quan tâm đến những dữ liệu có giá trị định hướng thực chất hơn như điểm chuẩn qua các năm, phổ điểm trúng tuyển hay chương trình đào tạo của từng trường.
Thầy Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM)
Thay vì chỉ tập trung vào “bao nhiêu người thi – bao nhiêu người đậu”, phụ huynh và học sinh nên quan tâm tới các thông tin có ý nghĩa định hướng thực chất:
- Điểm chuẩn, phổ điểm trúng tuyển và phân vị điểm qua các năm để học sinh có cơ sở tự đánh giá năng lực.
- Thông tin về chương trình học, điều kiện học tập, định hướng nghề nghiệp và tỉ lệ học sinh tốt nghiệp tại các trường.
Các nhà trường nên đẩy mạnh công tác tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp trong trường THCS, giúp học sinh hiểu rõ bản thân thay vì chạy theo “độ hot” của trường. Khi có đủ thông tin đúng và hữu ích, học sinh sẽ biết chọn trường phù hợp, không còn phải dựa vào những con số hời hợt như tỉ lệ chọi.
"Tỉ lệ chọi từng được xem là biểu hiện của tính minh bạch trong tuyển sinh. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng chỉ số này không còn mang lại giá trị thực tiễn, thậm chí gây ra những hiểu lầm không đáng có.
Việc điều chỉnh cách công bố thông tin tuyển sinh theo hướng khoa học, đầy đủ và nhân văn hơn sẽ giúp học sinh giảm áp lực, đồng thời đưa ra lựa chọn phù hợp cho hành trình học tập phía trước.
Đã đến lúc nên chấm dứt việc công bố tỉ lệ chọi trong kỳ tuyển sinh lớp 10, thay vào đó là các dữ liệu khoa học, khách quan và nhân văn hơn.
Chỉ khi thông tin được sử dụng đúng mục đích, chúng ta mới thật sự giúp học sinh chọn được con đường học tập phù hợp và tự tin bước vào tương lai", thầy Đảo cho hay.
Theo số liệu từ Sở GD&ĐT TP.HCM, ba trường THPT có tỉ lệ chọi vào lớp 10 năm 2026 cao nhất TP đều thuộc về những trường ở khu vực 1 (TP.HCM ).
Trong đó Trường THPT Bùi Thị Xuân có tỉ lệ chọi cao nhất với 1.787 học sinh đăng ký nguyện vọng 1, trong khi chỉ tiêu vào lớp 10 thường chỉ có 630 học sinh. Tính ra là 1 chọi 2,84.
Kế đó là Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa chỉ tiêu 360/1.004 học sinh dự tuyển, 1 chọi 2,79. Trường THPT Thủ Đức chỉ tiêu 900/2.312 học sinh dự tuyển, 1 chọi 2,57.
Những trường có tỉ lệ chọi cao (1 chọi trên 2) là Lê Trọng Tấn, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Hữu Huân, Phú Nhuận, Lương Thế Vinh, Phạm Văn Sáng, Vĩnh Lộc, Trần Phú, Thạnh Lộc, Gia Định, Tây Thạnh, Nguyễn Thượng Hiền... (khu vực 1); Dĩ An, Trịnh Hoài Đức, Trần Văn Ơn, Bến Cát...(khu vực 2 - Bình Dương cũ)...Ở nhóm trường chuyên, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có số lượng thí sinh đăng ký dự thi nhiều nhất với 5.738 nguyện vọng, trong khi chỉ tiêu tuyển sinh là 805 học sinh. Tỉ lệ chọi tương ứng khoảng 1/7, tức cứ 7 thí sinh đăng ký thì có 1 em trúng tuyển.
Tại Hà Nội, theo kế hoạch, sau khi các thí sinh hoàn thành việc đăng ký nguyện vọng thi lớp 10, muộn nhất ngày 6/5, Sở GD&ĐT Hà Nội sẽ công bố thống kê số lượng nguyện vọng vào các trường THPT.
