Trước khi những khu công nghiệp mọc lên san sát và dòng người nhập cư đổ về ngày một đông, vùng đất Đức Hòa, Long An cũ (nay là Tây Ninh) từng là nơi cung cấp ngựa đua cho Trường đua Phú Thọ (Tp.HCM) được xem là "thủ phủ ngựa đua" miền Nam suốt nhiều thập niên. Không cần bảng hiệu hay lời quảng bá, danh tiếng của nơi này được khẳng định bằng chính những bước chân dẻo dai và bền bỉ của những chú ngựa từng tung vó trên các trường đua suốt nhiều thập niên.
Theo Dân Trí, những bậc cao niên kể, vẫn còn nhớ rõ thời kỳ hoàng kim ấy, khi việc nuôi ngựa không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm kiêu hãnh của cả cộng đồng. Vào những năm 1980–1990, đi dọc các con đường làng, hình ảnh chuồng ngựa nằm cạnh nhà dân là điều quen thuộc. Phía sau mỗi căn nhà là bãi cỏ rộng, nơi những con ngựa được chăn thả, gặm cỏ dưới nắng sớm.
Tuy nhiên, từ giữa năm 2011, khi Trường đua Phú Thọ đóng cửa, tiếng vó ngựa từng vang rền mỗi cuối tuần tại đây cũng dần lặng rồi tắt hẳn. Sự im ắng này không chỉ khiến các tay nài rời đường đua mà còn phủ bóng trầm lên cả một vùng đất từng được xem là "thủ phủ" nuôi ngựa đua của miền Nam. Những làng nuôi ngựa trứ danh một thời như Đức Lập Thượng, Đức Lập Hạ, Bình Thủy gần như chìm trong yên ắng, chỉ còn lác đác vài hộ cố bám trụ với nghề, sống cùng ký ức về những trường đua rộn ràng đã khép lại.
Với những người gắn bó lâu năm, ngựa không đơn thuần là vật nuôi, mà là một phần cuộc đời.
Ông Trần Thành Hưng (xã Mỹ Hạnh, tỉnh Tây Ninh) chia sẻ trên Người đưa tin, mình lớn lên cùng tiếng vó ngựa, trưởng thành cùng những buổi theo cha cắt cỏ, và đến nay vẫn chưa từng rời bỏ nghề. "Hồi nhỏ, ngủ cũng nghe tiếng ngựa, thức dậy cũng nghe tiếng ngựa. Nó quen thuộc như hơi thở. Con ngựa không chỉ giúp mình sống, mà còn gắn bó như người thân," ông nói.
Có thời, mỗi khi ngựa được chọn đưa lên trường đua, cả gia đình đều hồi hộp chờ tin. Một chiến thắng không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn là niềm tự hào. Khi ngựa đoạt giải, cả xóm cùng chung vui, nhắc đến nó như một phần danh dự của cộng đồng. Nhưng giá trị lớn nhất mà nghề nuôi ngựa để lại không chỉ nằm ở những giải thưởng hay lợi ích vật chất. Đó là những buổi chiều trẻ con chạy theo đàn ngựa ngoài đồng, là hình ảnh người cha kiên nhẫn dạy con cách chăm sóc vật nuôi, là những bài học về trách nhiệm và sự bền bỉ được truyền lại âm thầm qua năm tháng.
Theo thời gian, quá trình đô thị hóa khiến những bãi cỏ dần thu hẹp, số lượng ngựa giảm đáng kể. Tiếng vó ngựa không còn vang lên thường xuyên như trước. Nghề nuôi ngựa không còn giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế như một thời. Dẫu vậy, với những người còn gắn bó, việc chăm sóc ngựa hôm nay không chỉ để duy trì sinh kế, mà còn là cách gìn giữ ký ức và bản sắc của quê hương.
Trong ánh chiều nơi vùng ven, hình ảnh người đàn ông dắt ngựa chậm rãi trên con đường làng gợi lên cảm giác bình yên xen lẫn hoài niệm. Đó không chỉ là một khoảnh khắc đời thường, mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ của một nghề từng làm nên danh tiếng cho cả một vùng đất. Ở Đức Hòa, những đàn ngựa có thể không còn đông đúc như trước. Nhưng chừng nào vẫn còn những người lặng lẽ chăm sóc chúng mỗi ngày, chừng đó ký ức về "thủ phủ ngựa đua" vẫn còn hiện hữu như một di sản sống, lưu giữ niềm tự hào và hồn cốt của vùng quê miền Nam.
