"Thủ phạm" gây ra tình trạng cholesterol cao

(ĐS&PL) - Cholesterol cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh tim mạch nguy hiểm như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Cholesterol là gì?

Cholesterol là một chất béo có trong máu và tất cả các tế bào của cơ thể, nó được sử dụng để tạo nên màng tế bào, một số nội tiết tố (hormones) và phục vụ nhiều chức năng quan trọng khác của cơ thể. Nếu có quá nhiều cholesterol trong máu thì sẽ là nguy cơ lớn đối với bệnh mạch vành (dẫn đến cơn đau tim cấp) và đột quỵ. Tăng cholesterol máu (Hypercholesterolemia) là một thuật ngữ y học về nồng độ của cholesterol máu ở mức cao.

Cholesterol được hình thành từ 2 nguồn là từ trong cơ thể tổng hợp hoặc từ thức ăn. Khoảng 75% cholesterol trong máu được sản xuất ở gan và các cơ quan khác trong cơ thể, phần còn lại là từ thức ăn. Các loại thực phẩm có chứa cholesterol đều là các loại thức ăn có nguồn gốc từ động vật như thịt, sữa, lòng đỏ trứng, phủ tạng động vật.

Cholesterol cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh tim mạch nguy hiểm như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Tuy nhiên, nhiều người chỉ phát hiện mình có cholesterol cao khi đã xuất hiện biến chứng, bởi tình trạng này thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng. Vậy đâu là những thủ phạm chính gây ra tình trạng cholesterol cao?

Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa

Một trong những thủ phạm lớn nhất gây cholesterol cao chính là chế độ ăn uống không lành mạnh. Việc thường xuyên tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo bão hòa như thịt mỡ, da động vật, nội tạng, bơ động vật, phô mai béo có thể làm tăng cholesterol xấu (LDL) trong máu.

Đặc biệt nguy hiểm là chất béo chuyển hóa (trans fat), thường có trong đồ ăn nhanh, bánh ngọt công nghiệp, thực phẩm chiên rán nhiều lần dầu. Chất béo chuyển hóa không chỉ làm tăng LDL mà còn làm giảm cholesterol tốt (HDL), từ đó thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Tiêu thụ quá nhiều đường và tinh bột tinh chế

Nhiều người lầm tưởng chỉ ăn mỡ mới làm tăng cholesterol, nhưng thực tế ăn nhiều đường và tinh bột tinh chế cũng là thủ phạm âm thầm. Bánh kẹo ngọt, nước ngọt có gas, trà sữa, cơm trắng, bánh mì trắng khi tiêu thụ quá mức sẽ làm tăng đường huyết và insulin.

Lượng đường dư thừa trong cơ thể sẽ được chuyển hóa thành triglyceride – một dạng mỡ máu. Triglyceride cao thường đi kèm với LDL cao và HDL thấp, làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch.

Lối sống ít vận động

Ít vận động là yếu tố nguy cơ phổ biến trong xã hội hiện đại. Ngồi nhiều, ít đi lại, không tập thể dục khiến quá trình chuyển hóa mỡ trong cơ thể diễn ra kém hiệu quả. Khi đó, cholesterol xấu dễ tích tụ trong máu và thành mạch.

Ngược lại, hoạt động thể chất đều đặn giúp tăng cholesterol tốt (HDL), hỗ trợ đào thải cholesterol dư thừa ra khỏi mạch máu. Việc thiếu vận động kéo dài chính là “đồng phạm” khiến cholesterol tăng cao mà nhiều người không để ý.

Thừa cân, béo phì

Thừa cân, đặc biệt là béo bụng, có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng cholesterol cao. Mỡ nội tạng không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn hoạt động như một “cơ quan nội tiết”, tiết ra các chất gây viêm và làm rối loạn chuyển hóa lipid.

Người thừa cân thường có LDL và triglyceride cao, trong khi HDL lại thấp. Đây là yếu tố nguy cơ kép, làm gia tăng khả năng mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và cao huyết áp.

"Thủ phạm" gây ra tình trạng cholesterol cao - 2

Yếu tố di truyền

Không phải tất cả các trường hợp cholesterol cao đều xuất phát từ lối sống. Yếu tố di truyền cũng là một thủ phạm quan trọng. Một số người mắc chứng tăng cholesterol máu gia đình, khiến LDL tăng cao ngay từ khi còn trẻ, dù ăn uống khá lành mạnh.

Với nhóm đối tượng này, việc kiểm soát cholesterol thường khó khăn hơn và cần kết hợp giữa thay đổi lối sống và điều trị y tế theo chỉ định của bác sĩ.

Tuổi tác và sự thay đổi hormone

Tuổi càng cao, quá trình chuyển hóa cholesterol càng chậm. Gan – cơ quan chính điều hòa cholesterol – hoạt động kém hiệu quả hơn theo thời gian, dẫn đến tích tụ cholesterol trong máu.

Ngoài ra, sự thay đổi hormone cũng ảnh hưởng lớn. Phụ nữ sau mãn kinh thường có xu hướng tăng LDL và giảm HDL do suy giảm estrogen – hormone có vai trò bảo vệ tim mạch. Đây là lý do cholesterol cao thường gặp ở người trung niên và cao tuổi.