Trao đổi với Phóng viên Đời sống & Pháp luật trước thềm Xuân Bính Ngọ 2026, Thiếu tướng Thân Văn Hải - Cục trưởng Cục Cảnh sát PCTP về môi trường (C05, Bộ Công an) đã có những chia sẻ thẳng thắn về những kết quả nổi bật, khó khăn, thách thức cũng như định hướng trọng tâm trong thời gian tới.
ĐSPL:Năm 2025, Cục Cảnh sát PCTP về môi trường đã chủ trì phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ trong lực lượng CAND cũng như các cơ quan chức năng khám phá, triệt phá, bóc gỡ nhiều đường dây sản xuất hàng giả là thực phẩm, thuốc... gây rúng động dư luận. Cục trưởng có thể chia sẻ về những kết quả, thành tích đã đạt được trong công tác này?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Năm 2025, tình hình tội phạm liên quan đến môi trường, khoáng sản, đặc biệt là lĩnh vực thực phẩm và an toàn thực phẩm diễn biến hết sức phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, đời sống của nhân dân, đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác đấu tranh, xử lý.
Trước thực tế đó, quán triệt nghiêm túc chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an, ngay từ đầu năm, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã chủ động xây dựng kế hoạch tổng thể, chỉ đạo toàn lực lượng từ Bộ đến cơ sở triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ nhằm nhận diện, phát hiện và đấu tranh quyết liệt với các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng trong lĩnh vực thực phẩm.
Xuyên suốt quá trình triển khai nhiệm vụ, đơn vị kiên định thực hiện phương châm “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, đồng thời kiên quyết xử lý các hành vi tiêu cực, lợi ích nhóm, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để răn đe, phòng ngừa vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm. Đây được xác định là nguyên tắc chỉ đạo nhất quán, không thay đổi trong toàn bộ hoạt động đấu tranh của lực lượng.
Các cơ quan chức năng khám phá, triệt phá, bóc gỡ nhiều đường dây sản xuất hàng giả là thực phẩm, thuốc...
Nhờ triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp, kết quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả trong năm 2025 có nhiều điểm nổi bật, rõ nét hơn so với các năm trước. Lực lượng Cảnh sát môi trường đã trực tiếp phát hiện, điều tra, xử lý nhiều vụ án điển hình, trong đó có các vụ việc liên quan đến sữa giả, thực phẩm chức năng giả, gây bức xúc lớn trong dư luận xã hội.
Không chỉ ở cấp Bộ, Công an các địa phương như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành phố khác cũng đã tập trung rà soát, nhận diện và đấu tranh với nhiều vụ án lớn, nghiêm trọng trong lĩnh vực này. Nhiều vụ việc tiêu biểu được Chính phủ, lãnh đạo Bộ Công an ghi nhận, đồng thời nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao của nhân dân.
Riêng trong năm 2025, Cục đã xác lập mới 2 chuyên án lớn về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, gồm: chuyên án xảy ra tại Công ty cổ phần Z Holding và chuyên án liên quan đến hệ sinh thái các doanh nghiệp do đối tượng Hoàng Thị Hường cầm đầu. Trên cơ sở đó, Cục đã báo cáo lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo, đồng thời chủ trì phối hợp với Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và các đơn vị nghiệp vụ tổ chức đấu tranh, điều tra, khởi tố 8 vụ án, 146 bị can về nhiều tội danh như: Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; Lừa dối khách hàng; Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Đưa hối lộ, môi giới hối lộ; Giả mạo trong công tác; Che giấu tội phạm.
Từ kết quả đấu tranh các chuyên án này, các Cơ quan điều tra thuộc Bộ Công an tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ nhiều vụ án lớn khác, tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ trong xã hội. Đáng chú ý, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đưa 4 vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo, thể hiện rõ tính chất nghiêm trọng của các vụ việc cũng như quyết tâm xử lý triệt để các vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Hai chuyên án lớn về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, gồm: chuyên án xảy ra tại Công ty cổ phần Z Holding và chuyên án liên quan đến hệ sinh thái các doanh nghiệp do đối tượng Hoàng Thị Hường cầm đầu
ĐSPL:Được biết, điều tra, đấu tranh với hàng giả rất đặc thù và không hề dễ dàng, xin Thiếu tướng cho biết những khó khăn mà cán bộ chiến sĩ Cục C05 đã đối mặt khi bóc gỡ, điều tra những vụ án thời gian qua, như vụ sữa giả, thực phẩm chức năng giả...?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Thực tiễn đấu tranh cho thấy, việc phát hiện, điều tra các vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả, đặc biệt là sữa giả và thực phẩm chức năng giả, gặp rất nhiều khó khăn, mang tính đặc thù so với các loại tội phạm khác.
Hiện nay, các đối tượng không còn hoạt động manh mún, nhỏ lẻ như trước mà tổ chức sản xuất, kinh doanh với quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi, công khai, có sự che đậy hợp pháp rất kỹ lưỡng. Nhiều doanh nghiệp đã được cấp phép, thực hiện công bố sản phẩm theo quy định, thậm chí được đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, xây dựng thương hiệu và tạo được niềm tin nhất định đối với người tiêu dùng. Chính vỏ bọc hợp pháp này khiến việc phát hiện, nhận diện vi phạm ngay từ giai đoạn đầu trở nên hết sức khó khăn.
Đối với những doanh nghiệp đã được công bố sản phẩm, việc chứng minh hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng không thể dựa vào dấu hiệu bên ngoài mà phải thông qua công tác giám định, kiểm nghiệm. Đây là khâu then chốt để xử lý hình sự nhưng cũng là nội dung phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian, nguồn lực và điều kiện kỹ thuật.
Cùng với đó, năng lực giám định, kiểm nghiệm hiện nay của các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng Công an, mới chỉ đáp ứng được khoảng 50–60% các chỉ tiêu. Nhiều hoạt chất, thực chất, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm, chúng ta chưa đủ điều kiện để đánh giá, kết luận.
Một khó khăn khác là các đối tượng lợi dụng kẽ hở của pháp luật, nhất là quy định về tự công bố, tự chịu trách nhiệm về sản phẩm. Công tác hậu kiểm còn bị buông lỏng. Muốn kiểm tra, xác định vi phạm thì lại phải qua nhiều thủ tục, phải kiểm nghiệm hàm lượng, chất lượng trong sản phẩm đó rất mất thời gian, gặp nhiều khó khăn khi triển khai.
Qua một số vụ án vừa qua còn cho thấy dấu hiệu tiếp tay của một số cơ quan quản lý Nhà nước, khiến công tác nhận diện, phát hiện, phối hợp kiểm tra, xử lý của lực lượng Công an càng khó khăn hơn.
Hiện nay, các đối tượng không còn hoạt động manh mún, nhỏ lẻ như trước mà tổ chức sản xuất, kinh doanh với quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi, công khai, có sự che đậy hợp pháp rất kỹ lưỡng.
ĐSPL:Thưa Cục trưởng, trong thời gian gần đây, tội phạm hàng giả có xu hướng lợi dụng công nghệ, thương mại điện tử và thậm chí AI để che giấu hành vi. Thiếu tướng đánh giá xu hướng thủ đoạn mới này như thế nào?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Thực tế hiện nay, các đối tượng phạm tội đã và đang triệt để lợi dụng không gian mạng để tổ chức hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Chúng sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Telegram để hình thành các đường dây khép kín, từ khâu trao đổi thông tin, điều hành hoạt động đến tiêu thụ sản phẩm; đồng thời quảng cáo, chào bán hàng hóa trên các sàn thương mại điện tử.
Một thủ đoạn đáng chú ý là các đối tượng lợi dụng người có ảnh hưởng trên mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, khiến thông tin lan truyền rất nhanh, phạm vi tiếp cận rộng và số lượng tiêu thụ lớn trong thời gian ngắn. Việc kết hợp giữa mạng xã hội, thương mại điện tử và các công cụ công nghệ mới khiến hoạt động phạm tội ngày càng tinh vi, khó phát hiện hơn.
Khi phát hiện một đường dây, lực lượng chức năng thường phải đối mặt với nhiều khó khăn do các đối tượng phân tán ở nhiều địa phương, không tập trung tại một điểm. Hoạt động quảng cáo, mua bán diễn ra trên không gian mạng, trong khi việc thu hồi sản phẩm vi phạm phải triển khai trên phạm vi rộng, liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố, đòi hỏi quá trình thu thập, củng cố chứng cứ rất công phu.
Bên cạnh đó, dữ liệu điện tử dễ bị xóa, chỉnh sửa hoặc chuyển đổi, gây không ít trở ngại cho công tác điều tra, xử lý. Đây là những thách thức lớn đặt ra đối với lực lượng chức năng trong đấu tranh với loại tội phạm lợi dụng công nghệ cao, thương mại điện tử để sản xuất, buôn bán hàng giả hiện nay.
ĐSPL: Sau những chuyên án đã và đang được điều tra, được công bố trước dư luận, Cục trưởng đánh giá hiệu quả răn đe như thế nào, đặc biệt với các doanh nghiệp, cơ sở có nguy cơ vi phạm cũng như sự hiệu quả, sự chuyển biến nào trong xã hội, nhận thức của người dân về hàng giả?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Quán triệt nghiêm túc chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường kiên trì thực hiện phương châm “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực, lợi ích nhóm, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để răn đe, phòng ngừa vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.
Thực tiễn cho thấy, từ kết quả phát hiện, đấu tranh và xử lý các chuyên án, khởi tố vụ án, khởi tố bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm trong thời gian qua đã tạo hiệu ứng răn đe rất rõ. Đây là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhưng không chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật.
Ở góc độ quản lý Nhà nước, qua các vụ án đã bộc lộ rõ những bất cập trong cơ chế, chính sách pháp luật để các cơ quan chức năng kịp thời kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện, trong đó có Luật An toàn thực phẩm và Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Dự kiến trong năm 2026, các nội dung này sẽ tiếp tục được nghiên cứu, xem xét sửa đổi trong Bộ luật Hình sự nhằm bảo đảm tính đồng bộ, chặt chẽ của hệ thống pháp luật.
Từ kết quả phát hiện, đấu tranh và xử lý các chuyên án, khởi tố vụ án, khởi tố bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm trong thời gian qua đã tạo hiệu ứng răn đe rất rõ.
Đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, các vụ án vừa qua đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt, là lời răn đe, cảnh tỉnh rất sâu sắc. Thực tế cho thấy, từ đầu năm đến nay, nhiều doanh nghiệp đã chủ động rút công bố sản phẩm, không còn dám sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng như trước; buộc phải điều chỉnh hàm lượng, thành phần sản phẩm để bảo đảm đúng quy định của pháp luật.
Đối với người dân, nhận thức về an toàn thực phẩm cũng được nâng lên rõ rệt. Thông qua công tác đấu tranh, xử lý các vụ án, người dân hiểu rõ hơn về tác hại, hậu quả của thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng; sẵn sàng nói không với các sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Đồng thời, đây cũng là kênh tuyên truyền trực tiếp, hiệu quả, giúp người dân nhận diện các thủ đoạn của tội phạm, biết cách lựa chọn thực phẩm an toàn, có truy xuất nguồn gốc, cũng như chủ động phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Những chuyển biến này góp phần từng bước xây dựng thị trường thực phẩm an toàn, lành mạnh, công bằng, qua đó phục vụ tốt hơn mục tiêu bảo vệ sức khỏe nhân dân và phát triển kinh tế, xã hội bền vững.
ĐSPL:Là người đứng đầu Cục C05, Thiếu tướng có lời khuyên nào dành cho người dân, đồng thời có kiến nghị gì đối với các cơ quan quản lý Nhà nước để ngăn chặn hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Đối với Bộ Y tế, đề nghị khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và các văn bản dưới luật theo hướng tiếp cận quản lý rủi ro, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm. Cần xác định rõ thực phẩm chức năng là nhóm sản phẩm có nguy cơ rủi ro cao, áp dụng cơ chế quản lý đặc thù, tiệm cận mô hình quản lý thuốc và dược phẩm. Trên cơ sở đó, xây dựng khung pháp lý riêng đối với thực phẩm chức năng, siết chặt thủ tục đăng ký công bố sản phẩm; yêu cầu bắt buộc kiểm nghiệm thành phần tại các cơ quan kiểm định độc lập, có bằng chứng khoa học chứng minh công dụng trước khi quảng cáo.
Đồng thời, tăng cường cơ chế tiền kiểm, hậu kiểm từ khâu công bố đến khi sản phẩm lưu thông; bổ sung quy định kiểm tra chất lượng định kỳ đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực có nguy cơ cao.
Cần xác định rõ thực phẩm chức năng là nhóm sản phẩm có nguy cơ rủi ro cao, áp dụng cơ chế quản lý đặc thù, tiệm cận mô hình quản lý thuốc và dược phẩm.
Đối với Bộ Công Thương, đề nghị nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về chống hàng giả và quản lý thị trường theo hướng nâng cao tính răn đe. Cụ thể, tăng mức xử phạt tiền tối đa đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm; bổ sung quy định tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động cơ sở vi phạm ngay khi phát hiện hành vi vi phạm nghiêm trọng. Đồng thời, sửa đổi Nghị định số 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử để quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng, bắt buộc các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội công khai đầy đủ thông tin người bán; áp dụng biện pháp xử lý nghiêm, kể cả ngăn chặn truy cập đối với các website, tài khoản vi phạm. Cùng với đó, ban hành quy trình kiểm tra đặc thù đối với thực phẩm đang lưu thông và tổ chức các đợt cao điểm kiểm tra tại các kênh phân phối phi truyền thống.
Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, đề nghị phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu sửa đổi Luật Quảng cáo năm 2012 nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động quảng cáo thực phẩm trên không gian mạng. Trọng tâm là quy định rõ trách nhiệm liên đới của người quảng cáo, đặc biệt là KOL, KOC; bổ sung chế tài tước quyền sử dụng tài khoản mạng xã hội đối với vi phạm nghiêm trọng; ban hành quy định cấm sử dụng hình ảnh nhân viên y tế, danh nghĩa chuyên gia y khoa để quảng cáo thực phẩm chức năng. Đồng thời, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với thực phẩm chức năng; siết chặt quản lý các đơn vị kiểm nghiệm; tăng cường thanh tra, kiểm tra và nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, xác thực sản phẩm.
Bên cạnh đó, đề nghị các bộ, ngành liên quan rà soát, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo nguyên tắc một sản phẩm, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; ban hành quy chế phối hợp liên ngành, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, đồng bộ về an toàn thực phẩm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tem điện tử, mã QR để tăng cường giám sát, huy động sự tham gia của người dân trong phát hiện, đấu tranh với vi phạm.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tem điện tử, mã QR để tăng cường giám sát. Ảnh minh họa
ĐSPL: Bước sang năm 2026, C05 sẽ ưu tiên tập trung vào lĩnh vực nào trong cuộc chiến chống hàng giả để tạo ra chuyển biến mạnh mẽ hơn cho thị trường và người tiêu dùng?
Thiếu tướng Thân Văn Hải: Năm 2026, Cục Cảnh sát PCTP về môi trường tiếp tục thực hiện tốt vai “Tư lệnh” trong công tác phòng, chống tội phạm về an toàn thực phẩm”; chủ động tham mưu lãnh đạo Bộ Công an hướng dẫn, chỉ đạo Công an các địa phương trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về ATTP, bảo đảm yêu cầu tình hình hiện nay, với phương châm phân công “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ thẩm quyền”; đẩy nhanh ứng dụng “chuyển đổi số” trong công tác, chủ động “chuyển đổi trạng thái” đáp ứng yêu cầu công tác phòng chống tội phạm, vi phạm pháp luật về ATTP trong tình hình mới.
Cùng với đó, chủ động nắm tình hình, đề xuất, tham mưu lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo phối hợp với các đơn vị trực thuộc Bộ tổ chức đấu tranh, xử lý các vụ án, vụ việc vi phạm nghiêm trọng về ATTP; vụ án điểm, vụ việc dư luận xã hội quan tâm; các vụ việc có dấu hiệu tiêu cực, thiếu trách nhiệm trong quản lý ATTP, nhằm răn đe, phòng ngừa.
Cùng với công tác đấu tranh, xử lý, Cục Cảnh sát PCTP về môi trường phối hợp, tham mưu lãnh đạo Bộ Công an tiếp tục kiến nghị Quốc hội, Chính phủ, Bộ Y tế hoàn thiện hệ thống pháp luật về ATTP. Trước hết là đẩy nhanh tiến độ xây dựng, thông qua Luật An toàn thực phẩm sửa đổi; ban hành Nghị định thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm; sửa đổi, bổ sung Nghị định 115/2018/NĐ-CP ngày 04/9/2018 quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm theo hướng tăng mức chế tài xử phạt đối với vi phạm an toàn thực phẩm.
