Tháng Giêng là tháng đầu tiên trong năm âm lịch, gắn liền với Tết Nguyên đán và nhiều phong tục truyền thống của người Việt. Không chỉ mang ý nghĩa về thời gian, Tháng Giêng còn chứa đựng những giá trị sâu sắc về tâm linh, văn hóa và đời sống tinh thần. Vậy Tháng Giêng có nghĩa là gì và vì sao tháng này lại được coi trọng đến vậy?
Vì sao tháng 1 Âm lịch gọi là tháng Giêng
Theo các nhà nghiên cứu, chữ Giêng bắt nguồn từ chữ Chính trong tiếng Hán. Tháng 1 âm lịch được người Trung Quốc rất coi trọng vì là tháng đầu tiên của năm, họ gọi nó là “chính nguyệt”.
Thực tế các chữ vần "inh" khi “Nôm hóa” hay bị đọc chệch thành vần "iiêng”, chẳng hạn như “tứ chiếng” (trai tứ chiếng, gái giang hồ) có nguồn gốc từ “tứ chính trấn”.
Đối với người Việt Nam, tháng Giêng cũng có vai trò rất quan trọng. Đây là khoảng thời gian có sự kiện quan trọng nhất trong năm: Tết Nguyên đán, và là tháng có nhiều lễ hội nhất, gồm các hội đền, hội chùa, hội làng… Vì thế nên cha ông ta mới gọi “tháng Giêng là tháng ăn chơi”.
Vì sao tháng 1 Âm lịch gọi là tháng Giêng.
Ý nghĩa ngày Rằm tháng Giêng
Chia sẻ trên báo Lao động, T.S Đinh Đức Tiến - giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - cho biết, theo truyền thống Phật giáo, ngày Rằm tháng Giêng là ngày trọng đại và vô cùng đặc sắc, mang ý nghĩa rất lớn. Vào ngày này, dân chúng lên chùa cúng dâng sao giải hạn với mong muốn giải trừ tai ách, cầu nguyện an lành. Chính vì vậy, vào Rằm tháng Giêng, nhiều chùa lập đàn, tụng niệm và hồi hướng công đức đầu năm, mong cầu phát sinh an lành, hạnh phúc..
Nghi thức Phật giáo này kết hợp thêm với tục thờ cúng tổ tiên của người Việt, từ đó, không gian thờ cúng của ngày Rằm tháng Giêng càng mang nhiều ý nghĩa hơn.
Bên cạnh đó, Rằm tháng Giêng đánh dấu sự kết thúc tháng "ăn chơi" của người nông dân để bắt tay chuẩn bị một vụ mùa mới. Trước khi xuống đồng, người dân làm lễ để tỏ lòng nhớ ơn tổ tiên, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Bởi vậy, lâu nay, mọi người luôn quan niệm: "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày Rằm tháng Giêng".
Cũng theo quan niệm xưa, cúng Rằm tháng Giêng vào ngày chính Rằm, giờ Ngọ (từ 11h trưa đến 1h chiều) là thời điểm tốt nhất. Mọi người tin rằng, đây là khung giờ thần Phật giáng thế, sẽ chứng nghiệm cho lòng thành của gia chủ.
Tuy nhiên, nếu không sắp xếp được thời gian trên, gia chủ có thể làm lễ cúng trong khoảng thời gian từ sáng ngày 14 tháng Giêng đến trước 19h ngày 15 tháng Giêng.
Do vậy, Rằm tháng Giêng được coi trọng hơn các rằm khác. “Cả năm được Rằm tháng Bảy, cả thảy được Rằm tháng Giêng”, “Cúng quanh năm không bằng cúng Rằm tháng Giêng”. Năm có 12 rằm nhưng chỉ rằm tháng Giêng được gọi là Tết - Tết Nguyên tiêu.
Những sự kiện quan trọng của tháng Giêng
Trong tháng Giêng có nhiều sự kiện quan trọng, bao gồm:
Tết Nguyên đán
Tết Nguyên đán diễn ra vào ngày 1, 2, 3 tháng Giêng. Đây là dịp Tết cổ truyền của dân tộc, mang ý nghĩa rất quan trọng. Theo thông báo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tết này, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động được nghỉ Tết âm lịch tổng cộng 7 ngày từ thứ Năm 8/2/2024 đến hết thứ tư 14/2/2024 (tức 29 tháng Chạp năm Quý Mão đến mùng 5 tháng Giêng năm Giáp Thìn).
Đây cũng là dịp gia đình đoàn viên, sum vầy cũng là dịp để mọi người gặp gỡ, chúc tụng nhau những điều may mắn, tốt đẹp trong năm mới.
Ý nghĩa ngày Rằm tháng Giêng.
Rằm tháng Giêng
Trong tâm niệm của nhiều người, "lễ cả năm không bằng rằm tháng Giêng" nên hầu như gia đình nào cũng chuẩn bị mâm cơm để cúng gia tiên, sau đó đi chùa làm lễ đều cầu sức khoẻ, may mắn cho gia đình.
Các lễ hội đầu năm
Vào tháng Giêng, nhiều lễ hội lớn trên cả nước cũng bắt đầu mở để khai xuân như: Lễ hội chùa Hương, khai ấn đền Trần, lễ hội đền Gióng, Hội Lim...
