Đoàn Ban Thường vụ Thành ủy Huế dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ. Ảnh: NVCC.
Lòng biết ơn còn mãi
Ở đó, tiếng gió dường như cũng nhỏ hơn. Những hàng thông đứng lặng như những người lính vẫn còn đang làm nhiệm vụ. Khói hương mỏng bay lên giữa trời tháng Bảy, như những lời gọi không thành tiếng của biết bao người mẹ, người cha, người vợ, người con đã chờ đợi suốt hơn nửa thế kỷ.
Đoàn ĐBQH dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ. Ảnh: NVCC.
Tháng Bảy năm 2026, tôi đã ba lần trở về Trường Sơn. Ba lần trở về trong sáu ngày. Ngày 17 tháng 7, cùng Đoàn Ban Thường vụ Thành ủy Huế dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ.
Ngày 18 tháng 7, với cương vị Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Huế, tôi tham gia hành trình tri ân các gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng và những lực lượng đang ngày đêm thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
Và hôm nay, (ngày 23 tháng 7) tôi lại trở về Trường Sơn trong Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội.
Ba chuyến đi, ba nhiệm vụ khác nhau nhưng khi đứng trước những hàng mộ trắng trải dài, mọi chức danh, mọi chương trình công tác dường như đều lùi lại phía sau.
Chỉ còn lại một điều duy nhất hiện hữu. Đó là lòng biết ơn.
Đoàn Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội hôm 23/7. Ảnh: NVCC.
Cảm xúc sau những cánh rừng đã xanh trở lại
Người ta thường nói Trường Sơn có hơn mười nghìn phần mộ liệt sĩ nhưng đứng ở nơi này, tôi không còn nhìn thấy những con số. Tôi nhìn thấy những cuộc đời. Mỗi tấm bia là một tuổi trẻ. Mỗi ngôi mộ là một mái nhà từng có tiếng cười. Mỗi cái tên là một người con từng được mẹ ru ngủ, từng có người cha đặt lên vai bao kỳ vọng, từng có người yêu đợi ngày cưới, từng có những ước mơ rất đỗi bình thường về một cuộc sống sau chiến tranh.
Rồi chiến tranh đến, họ lên đường và nhiều người đã gửi lại tuổi hai mươi của mình giữa đại ngàn Trường Sơn.
Có người trở về trong vòng tay quê hương; có người trở về sau hàng chục năm nhờ những cuộc tìm kiếm không mệt mỏi nhưng cũng còn biết bao người vẫn nằm đâu đó dưới những tầng đất đỏ, dưới lòng suối, bên sườn núi, giữa những cánh rừng đã xanh trở lại từ rất lâu.
Đoàn ĐBQH Thành phố Huế viếng Thành cổ Quảng Trị ngày 17/7. Ảnh: NVCC.
Chiến tranh kết thúc từ nhiều thập kỷ trước nhưng với những gia đình ấy, họ vẫn còn những nỗi niềm. Bởi khi chưa biết con mình nằm ở đâu, người mẹ vẫn chưa thể thôi chờ. Khi chưa tìm thấy chồng mình, người vợ vẫn chưa thể thôi đợi. Khi chưa có một phần mộ để cúi đầu thắp nén hương, người con vẫn chưa biết phải gọi tiếng “cha” vào nơi nào.
Có những nỗi đau không còn chảy thành nước mắt. Nó lặng lẽ trở thành một khoảng trống kéo dài suốt cả một đời người.
Tôi nghĩ, hành trình quy tập, tìm kiếm không chỉ là một cuộc tìm kiếm. Đó là hành trình trả lại tên cho lịch sử. Một dân tộc có thể mất rất nhiều thứ sau chiến tranh nhưng không bao giờ đánh mất ký ức về những người đã làm nên hòa bình.
Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là một người lính trở về. Đó là một người mẹ được thôi ngóng cửa; một người cha được khép lại những tháng năm ưu tư; một người vợ được đặt bó hoa đầu tiên trên phần mộ của chồng; một người con được quỳ xuống và nói lời mà mình đã đợi cả cuộc đời: “Cha ơi... con tìm thấy cha rồi”.
Có lẽ, trong tiếng gọi ấy, không chỉ một gia đình được chữa lành mà cả dòng chày lịch sử cũng được xoa dịu, vơi đi những mất mát.
Đoàn công tác đến dâng hương, dâng hoa và thăm hỏi, động viên các lực lượng thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại nghĩa trang Liệt sỹ xã Phú Vang. Ảnh: Tiến Thành/ Bộ Chỉ huy quân sự Thành phố Huế.
Lời hứa sẽ sống xứng đáng hơn
Trong chuyến công tác vừa qua, khi gặp những cán bộ, chiến sĩ, những nhà khoa học, những người đang âm thầm thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", tôi càng thấm thía giá trị của công việc họ đang làm.
Họ không chỉ đào từng tấc đất mà đang đào tìm ký ức. Không chỉ lần theo những dấu tích chiến tranh mà họ đang lần theo những giọt nước mắt chưa bao giờ khô. Không chỉ xác định ADN mà họ đang nối lại những cuộc đoàn viên đã bị chiến tranh chia cắt hơn nửa thế kỷ. Mỗi mẫu sinh phẩm hôm nay có thể là chiếc chìa khóa mở cánh cửa đã đóng suốt mấy chục năm. Mỗi kết quả giám định thành công có thể là ngày một gia đình lần đầu tiên được gọi đúng tên người thân của mình.
Có những công việc không tạo nên những công trình đồ sộ nhưng lại dựng nên phẩm giá của một dân tộc.
Đoàn công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ và động viên lực lượng tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại xã Phú Vang. Ảnh: Tiến Thành/ Bộ Chỉ huy quân sự Thành phố Huế.
Ba lần trở về Trường Sơn trong một tháng Bảy. Tôi cứ tự hỏi, điều gì đã khiến nơi này luôn khiến lòng người lặng xuống?
Có lẽ bởi Trường Sơn không chỉ là nơi yên nghỉ của những người đã hy sinh. Đó là nơi hòa bình có thể nhìn thấy bằng hình hài cụ thể nhất. Mỗi hàng bia là một phần của độc lập. Mỗi ngôi mộ là một viên gạch dựng nên Tổ quốc. Mỗi ngọn cỏ xanh hôm nay đều đã từng thấm máu của những người ngã xuống vì Tổ quốc.
Chiều nay, tôi lại đứng giữa Trường Sơn, gió vẫn đi qua những hàng thông, nắng vẫn rơi xuống những hàng bia trắng, khói hương vẫn lặng lẽ bay lên như bao mùa tháng Bảy đã đi qua. Bỗng tôi nhận ra, điều chúng ta mang về sau mỗi chuyến viếng nghĩa trang không nên chỉ là những bức ảnh lưu niệm hay những vòng hoa đã dâng. Điều cần mang về là một lời hứa. Lời hứa sẽ sống xứng đáng hơn, sẽ làm việc tận tâm hơn, sẽ gìn giữ hòa bình bằng tất cả trách nhiệm của người đang sống. Và hơn hết... là lời hứa sẽ không bao giờ dừng lại trên hành trình đưa những người lính trở về.
Bởi chừng nào vẫn còn một người mẹ chờ con... Chừng nào vẫn còn một người vợ chờ chồng... Chừng nào vẫn còn một người con chưa biết cha mình nằm ở đâu... thì chừng đó, lời hẹn với lịch sử vẫn chưa hoàn thành.
Tôi luôn tin rằng, sức mạnh của một dân tộc không chỉ được đo bằng những gì dân tộc ấy xây dựng khi hòa bình, mà còn được đo bằng cách dân tộc ấy gìn giữ ký ức về những người đã ngã xuống. Một đất nước không quên những người đã hy sinh là một đất nước biết trân trọng tương lai. Một dân tộc đi tìm từng người lính đã ngã xuống là một dân tộc không để bất kỳ sự hy sinh nào chìm vào quên lãng.
Ba lần trở về Trường Sơn trong một tháng Bảy. Ba lần cúi đầu trước những người đã hiến dâng trọn đời mình cho Tổ quốc. Và sau mỗi lần trở về, tôi càng hiểu rằng, chúng ta không đến đây chỉ để tưởng niệm quá khứ.
Chúng ta đến để nhắc mình phải sống xứng đáng với quá khứ. Đó không chỉ là lời nhắc của tháng Bảy. Đó là lời nhắc mà mỗi người Việt Nam mang theo suốt cả cuộc đời mình.
Sáng 18/7, Đoàn công tác của Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Huế đã đến dâng hoa, dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phú Vang và thăm, động viên các lực lượng đang trực tiếp thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Hoạt động diễn ra trong không khí trang nghiêm, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, đồng thời lan tỏa trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong hành trình đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi và quê hương./ Theo daibieuquochoi.hue.gov.vn.
Xin kính cẩn nghiêng mình trước anh linh các Anh hùng Liệt sĩ. Xin tri ân những người đã nằm lại giữa đại ngàn Trường Sơn. Xin tri ân những người mẹ, người cha, người vợ, người con đã dành cả cuộc đời để chờ đợi. Xin tri ân những người đang âm thầm đi tìm, để những người đã hy sinh được trở về với tên tuổi của mình. Và xin gửi tới những người vẫn còn nằm lại đâu đó giữa đại ngàn một lời hứa giản dị nhưng thiêng liêng:
Chúng tôi sẽ tiếp tục đi tìm các anh.
Tổ quốc sẽ không quên các anh.
Nhân dân sẽ không quên các anh.
Và sẽ không một người con nào của đất nước này bị bỏ lại phía sau trong ký ức của dân tộc.
T.S Nguyễn Thị Sửu
TS. Nguyễn Thị Sửu hiện là Thành ủy viên, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Huế, Đại biểu Quốc hội khóa XVI.
