Ngày 09/11/1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được Quốc hội khóa I thông qua, đánh dấu mốc son lịch sử của nền lập hiến Việt Nam, khẳng định tư tưởng pháp quyền, đề cao vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong đời sống xã hội. Để phát huy ý nghĩa đó, Quốc hội đã quyết định lấy ngày 09/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được quy định tại Điều 8 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.
Ngày Pháp luật Việt Nam được tổ chức nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật, giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho mọi người trong xã hội; đồng thời tăng cường nhận thức, trách nhiệm của mỗi cá nhân, cơ quan, tổ chức trong việc chủ động tìm hiểu, học tập, tuân thủ, chấp hành Hiến pháp và pháp luật, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
Thước đo của luật là chất lượng cuộc sống của người dân được nâng lên
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, cho rằng, bất cứ đất nước nào cũng cần hệ thống luật pháp chuẩn để điều hành đất nước, đưa đất nước vào kỷ cương và làm cho những công việc mà mọi người muốn làm đều đạt mục tiêu.
Để như vậy thì quá trình xây dựng luật cần tổng kết thực tiễn, quan tâm đến việc ai được lợi, ai phải thực thi, ai chịu trách nhiệm.
Để luật đi vào cuộc sống, cần đổi mới từ tư duy quản lý sang kiến tạo phục vụ nhân dân để làm luật. Cần nêu cao văn hóa thượng tôn pháp luật, bất cứ ai cũng đều bình đẳng trước pháp luật. Khi tự sâu trong mỗi người cảm nhận được điều đó thì sẽ hào hứng để thực thi pháp luật.
PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng (ảnh: NVCC).
"Pháp luật không đo bằng những con số là có bao nhiêu đạo luật ra đời mà là việc luật ra đời giải quyết được gì cho đất nước, cho nhân dân? Giải quyết được những vấn đề thực tiễn của cuộc sống, để cuộc sống đi vào nền nếp, đi vào kỷ cương, phát triển một cách chuẩn mực.
Điều quan trọng cốt lõi là quyền lợi của người dân được đảm bảo. Bảo vệ quyền lợi của người dân chính là bảo vệ quyền lợi đất nước. Người dân cần nhận thức rõ rằng, phải thực thi pháp luật để được bảo vệ, có quyền lợi và sống một cuộc sống bình yên. Luật pháp suy cho cùng là xuất phát từ lợi ích của nhân dân và mục đích cũng là vì lợi ích của mọi người dân", bà An nói.
Bà An cho rằng, không đánh giá luật hay hay không hay bằng câu từ văn bản mà phải đánh giá kết quả của luật giải quyết được vấn đề gì của cuộc sống, làm thay đổi cuộc sống thế nào?
"Đánh giá hiệu quả của luật là gì? Là luật đấy giải quyết được những vấn đề gì, làm cho đất nước phát triển hơn, làm từng gia đình chuyển biến theo chiều hướng tốt hơn, để chất lượng cuộc sống cao hơn, môi trường sạch hơn, kinh tế phát triển hai con số, đó chính là thước đo", bà An nói thêm.
Tận dụng triệt để môi trường số hóa để cắt giảm thủ tục hành chính
Chia sẻ về những thuận lợi cũng như khó khăn, thách thức trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, thuận tiện qua môi trường số hiện nay, luật sư Dương Văn Phúc, Công ty Luật TNHH MTV HMS cho rằng, trước đây, để nắm bắt pháp luật thì người dân phải đến trực tiếp ở cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức hành nghề Luật sư để tư vấn tìm hiểu.
Hiện nay, với sự phát triển của các cơ sở dữ liệu pháp luật, cổng thông tin điện tử, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng công nghệ, người dân có thể tra cứu văn bản quy phạm pháp luật, tìm hiểu trình tự, thủ tục hành chính, tiếp cận các bản án, quyết định của Tòa án và tìm kiếm sự tư vấn pháp lý ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào.
Luật sư Dương Văn Phúc. Ảnh: NVCC.
"Đây là một bước tiến mà tôi nhận thấy việc thay đổi trên môi trường số mang lại. Tuy nhiên, thông tin pháp luật trên môi trường số rất phong phú nhưng chưa phải lúc nào cũng bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và cập nhật. Đặc biệt hiện nay nhiều tin giả, tin không đúng sự thật xuất hiện trên môi trường mạng và không phải ai cũng đủ hiểu biết để nhận diện.
Thêm nữa, pháp luật vốn có tính chuyên môn cao, nhiều quy định liên quan đến nhau. Không phải ai cũng có thể tìm kiếm các quy định, đọc và đúc kết được đúng bản chất sự việc được. Vì vậy, cần phát triển các nền tảng dữ liệu pháp luật chính thống, có tính liên thông, cập nhật kịp thời; đồng thời tăng cường cơ chế giải thích pháp luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu, phát triển các dịch vụ tư vấn pháp lý trực tuyến và nâng cao vai trò của các luật gia, luật sư trong việc hỗ trợ", luật sư Phúc nói.
Vẫn theo luật sư Dương Văn Phúc, cần tận dụng triệt để môi trường số hóa để cắt giảm thủ tục hành chính. Khi các cơ quan nhà nước thực hiện việc luân chuyển hồ sơ và giải quyết trên môi trường số hóa thì người dân không cần phải di chuyển nhiều để làm việc, hơn nữa không phải chờ đợi công văn hay văn bản giấy của cơ quan chức năng luân chuyển với nhau.
"Cải cách hành chính đi đôi với cải cách thể chế; chuyển đổi số phải đi đôi với rà soát, sửa đổi những quy định bất cập. Không thể đưa một quy trình phức tạp từ môi trường giấy lên môi trường điện tử rồi coi đó là cải cách hành chính", luật sư Phúc nêu quan điểm.
Luật sư Phúc cũng cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải chứng minh mình đủ điều kiện để được giải quyết công việc sang tư duy chủ động hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện để họ thực hiện đúng quy định pháp luật. Thước đo quan trọng nhất của cải cách hành chính và chuyển đổi số không phải là có bao nhiêu phần mềm, bao nhiêu thủ tục được thực hiện trực tuyến, mà là người dân có thực sự thuận lợi hơn không, doanh nghiệp có thực sự giảm được chi phí không và các nguồn lực xã hội có được giải phóng để phục vụ phát triển hay không.
Để làm được điều đó, luật sư Phúc nêu ra nhiều giải pháp, trong đó nhấn mạnh đến việc nâng cao nhận thức và kỹ năng tiếp cận pháp luật của người dân.
"Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật không chỉ bằng việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật hay tăng cường các chế tài xử phạt mà cần đồng thời nâng chất lượng nhận thức và kỹ năng người dân. Mục tiêu quan trọng là làm cho người dân biết, hiểu rõ quyền nghĩa vụ theo quy định pháp luật một cách đơn giản, việc tiếp cận cần gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp cận; tận dụng mạng xã hội, nền tảng số, video ngắn, tình huống pháp lý thực tế và các chương trình tư vấn trực tuyến, nêu cao và quán triệt toàn diện văn hóa thượng tôn pháp luật trong mọi mặt của đời sống", vị luật sư nêu quan điểm.
