Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao
Theo Thời báo VTV, thuốc lá không chỉ là một sản phẩm tiêu dùng thông thường, mà là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm và gánh nặng kinh tế cho xã hội. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau, bao gồm nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư (riêng ung thư phổi, 90% trường hợp có liên quan đến thuốc lá), các bệnh tim mạch, đặc biệt là bệnh tim mạch vành, cùng các bệnh hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Theo WHO, năm 2024 ước tính chi phí y tế và kinh tế hàng năm do thuốc lá gây ra ở Việt Nam lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Con số này bao gồm cả tổn thất về số lượng và chất lượng lao động do bệnh tật và tử vong sớm.
Ngoài ra, chi phí ô nhiễm môi trường do thuốc lá (phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển...) ước tính là 99.000 tỷ đồng/năm (tương đương 1,04% GDP). Tổng cộng, thuốc lá "đốt" hơn 2% GDP mỗi năm, tạo gánh nặng kép lên y tế và môi trường. Trong khi đó, thuế thu được từ thuốc lá chỉ bằng 1/5 so với gánh nặng bệnh tật và tử vong do thuốc lá gây ra.
Hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau, bao gồm nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư.
PGS.TS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao, mỗi năm có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó 84.500 người do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Ước tính tổng chi phí y tế cho các bệnh do thuốc lá gây ra lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng năm 2022, trong khi nguồn thu từ thuế thuốc lá chỉ bù đắp được khoảng một phần năm chi phí này, tạo ra gánh nặng rất lớn và kéo dài đối với hệ thống y tế, nền kinh tế và an sinh xã hội.
Cũng theo PGS.TS Hà Anh Đức, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang gia tăng nhanh, đặc biệt trong nhóm thanh thiếu niên và người trẻ. Nhiều người lầm tưởng các sản phẩm này "ít hại", trong khi thực tế vẫn chứa nicotine gây nghiện mạnh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Đây chính là một trong những lý do quan trọng khiến việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trở nên cấp thiết.
Đề xuất cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Mới đây, Bộ Y tế đã công bố dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Quan điểm xuyên suốt của dự thảo là đặt vấn đề bảo vệ sức khỏe cộng đồng lên trên lợi ích kinh tế, đồng thời bám sát các giải pháp đột phá theo Nghị quyết của Bộ Chính trị về nâng cao sức khỏe toàn dân.
Việc sửa đổi lần này nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và thực hiện đầy đủ Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên.
Các chính sách mới được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học và thực tiễn, ưu tiên bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em, hướng tới môi trường sống không khói thuốc bền vững.
Điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là việc bổ sung các khái niệm cụ thể về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các thiết bị điện tử đi kèm.
Bộ Y tế đề xuất cấm toàn diện các hành vi chứa chấp, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng cũng như quảng cáo, khuyến mại và tài trợ liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Các hoạt động sản xuất, mua bán linh kiện để lắp ráp các loại sản phẩm này cũng sẽ bị nghiêm cấm hoàn toàn.
Dự thảo bổ sung các khái niệm cụ thể về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các thiết bị điện tử đi kèm.
Đối với thuốc lá truyền thống, dự thảo luật quy định cấm trưng bày sản phẩm tại các điểm bán lẻ và tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì.
Trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng được tăng cường trong việc tuyên truyền phòng, chống tác hại thuốc lá vào đời sống gia đình, đồng thời quy định chặt chẽ việc hạn chế hình ảnh diễn viên hút thuốc trong các tác phẩm nghệ thuật, điện ảnh và truyền hình.
Về khu vực cấm hút thuốc, dự thảo mở rộng danh mục các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn cả trong nhà và trong khuôn viên. Các địa điểm này bao gồm cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, khu vực vui chơi dành riêng cho trẻ em và những nơi có nguy cơ cháy nổ cao.
Tất cả các địa điểm công cộng trong nhà và các phương tiện giao thông công cộng như ô tô, tàu bay, tàu điện cũng thuộc diện bị nghiêm cấm hút thuốc hoàn toàn.
Bên cạnh đó, dự thảo còn nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức và địa phương. Lãnh đạo các đơn vị phải có trách nhiệm bảo vệ chính sách kiểm soát thuốc lá khỏi các tác động tiêu cực hoặc lợi ích nhóm từ ngành công nghiệp thuốc lá.
Bộ Y tế cũng đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc. Đây là biện pháp mạnh nhằm hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.
Theo kế hoạch, Bộ Y tế sẽ hoàn thiện, trình hồ sơ Luật lên Chính phủ thông qua để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 2/2026, theo báo Pháp luật Việt Nam.
