Một nhóm nhà khoa học tại Trung Quốc, Thái Lan và Mexico đã phát hiện một loài nấm khổng lồ trong các khu rừng thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Nó cao tới 50 cm và nặng tới 2,2 kg.
“Loài đặc biệt này đại diện cho một họ nấm mới, Dianjunaceae, đồng thời mở ra cơ hội hiếm có để tìm hiểu quá trình tiến hóa của những dạng cơ thể nấm có kích thước cực lớn”, Tiến sĩ Indunil C. Senanayake, Phó Giáo sư tại Ngân hàng Nguồn gene các loài hoang dã thuộc Viện Thực vật học Côn Minh, Trung Quốc, đồng thời là tác giả liên hệ của nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Frontiers in Fungal Biology, cho biết.
“Phát hiện này cho thấy mức độ đa dạng sinh học của nấm tại các khu rừng Đông Á vẫn còn rất nhiều điều chưa được khám phá”.
Trong quá trình khảo sát thực địa tại các khu rừng lá kim ôn đới gần Damaidi và Yipinglang, cũng như rừng mưa nhiệt đới gần Nanbang, các nhà khoa học thuộc Viện Thực vật học Côn Minh đã tìm thấy những thể quả lớn màu trắng nhạt, được gọi là thể đệm, rõ ràng thuộc về một loài nấm túi chưa từng được biết đến.
Những thể quả này phát triển trên rễ cây gỗ sồi bần Trung Quốc, mọc lên từ vùng đất xung quanh rễ cây. Nấm túi, với hơn 64.000 loài, là nhóm nấm lớn nhất. Chúng không hình thành những cây nấm có cấu trúc thông thường mà giải phóng bào tử từ các cấu trúc nhỏ hình túi nằm bên trong hoặc trên bề mặt thể quả.
Các nhà khoa học đã thu thập những thể quả này và lưu giữ mẫu vật đối chứng tại bộ sưu tập của Viện Thực vật học Côn Minh. Họ nuôi bào tử trên môi trường thích hợp để nghiên cứu đặc điểm hình thái của nấm, đồng thời giải trình tự bộ gene, bao gồm toàn bộ tập hợp gene mã hóa protein.
Loại nấm kỳ lạ có hình dạng giống như ngón tay người (Ảnh: Viện Thực vật học Côn Minh).
Vị vua trong thế giới nấm
Kết quả phân tích di truyền, được xác nhận thông qua nghiên cứu chi tiết về đặc điểm hình thái, cho thấy loài nấm này đại diện cho một loài mới, một chi mới và thậm chí là một họ mới mang tên Dianjunaceae, thuộc bộ Xylariales.
Các tác giả đặt tên loài là Dianjunus rex, nhằm tôn vinh kích thước vượt trội của nó. Họ hàng gần nhất đã được biết đến của “D-rex” là Graphostroma platystoma. Loài nấm này phát triển trên gỗ cứng đã chết ở khắp Bắc bán cầu và là đại diện duy nhất của họ Graphostromataceae.
Các loài thuộc bộ Xylariales nổi tiếng với khả năng sản sinh những hợp chất thứ cấp cũng như enzyme có thể phân giải các phân tử thực vật phức tạp. Những enzyme này cũng có thể giúp “D-rex” phân hủy gỗ chết.
Nguồn gốc tiến hóa xuất hiện ngay sau thảm họa diệt vong của khủng long
Thông qua phân tích “đồng hồ phân tử” dựa trên ADN của loài mới, đồng thời so sánh với bộ gene của hàng trăm loài nấm có niên đại tiến hóa đã được xác định, các tác giả ước tính họ Dianjunaceae xuất hiện cách đây khoảng 65 triệu năm.
Đáng chú ý, thời điểm này chỉ cách sự kiện tuyệt chủng hàng loạt vào cuối kỷ Phấn Trắng, đầu kỷ Paleogen khoảng 1 triệu năm. Sự kiện này nổi tiếng vì đã xóa sổ khủng long cùng vô số loài động vật và thực vật khác.
“Thời điểm này gợi ra một khả năng đáng chú ý. Sau sự kiện tuyệt chủng hàng loạt, các khu rừng đã trải qua những biến đổi lớn, trong đó có sự xuất hiện đột ngột của một lượng lớn vật chất thực vật chết”, ông Senanayake cho biết.
“Đối với các loài nấm phân hủy gỗ, những xáo trộn môi trường như vậy có thể đã tạo ra những cơ hội sinh thái mới”.
Vì sao “D-rex” lại phát triển với kích thước lớn khác thường? Trước khi phát hiện loài nấm này, những thể quả lớn nhất được ghi nhận ở nhóm nấm túi chỉ cao khoảng 20-30 cm.
“Một thể quả vươn cao hơn thảm thực vật và các mảnh vụn xung quanh có thể giúp bào tử phát tán nhờ gió hiệu quả hơn trong những khu rừng rậm rạp. Tuy nhiên, việc hình thành cấu trúc lớn như vậy đòi hỏi sự đầu tư năng lượng đáng kể. Điều này cho thấy chiến lược phát triển có lẽ chỉ tiến hóa ở những nơi mà lợi ích sinh thái vượt trội so với chi phí bỏ ra”, ông Senanayake nhận định.
