Mong ngóng phương án chính thức từ đề xuất thi hai môn
Dự thảo quy chế mới của Bộ GD&ĐT về tuyển sinh lớp 10 đang thu hút sự chú ý lớn khi đề xuất giao quyền quyết định phương thức tuyển sinh cho các địa phương.
Đáng chú ý, dự thảo nêu rõ nếu tổ chức thi tuyển vào các trường trung học phổ thông không chuyên, kỳ thi dự kiến chỉ bao gồm hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như nhiều năm qua.
Trước thông tin này, học sinh và phụ huynh đều mong mỏi phương án chính thức sớm được công bố để có căn cứ lên kế hoạch ôn tập phù hợp.
Tờ Hà Nội mới dẫn lời Nguyễn Tuấn Anh, học sinh lớp 9 tại một trường trung học cơ sở ở quận Long Biên, chia sẻ rằng việc giảm môn thi sẽ giúp giảm tải áp lực, nhưng điều kiện tiên quyết là cần có quyết định chính thức sớm để không làm xáo trộn quá trình học tập khi đã bước vào giai đoạn ôn luyện sâu.
Cùng chung tâm trạng, bà Trần Thị Quỳnh Chi, một phụ huynh tại Hà Nội, cho rằng sự rõ ràng về số môn thi, hình thức, điều kiện dự tuyển và khả năng chọn trường sẽ giúp gia đình định hướng tốt hơn cho con em mình thay vì phấp phỏng chờ đợi.
Theo dự thảo, phương thức thi tuyển hoặc kết hợp xét tuyển chỉ được áp dụng khi số lượng đăng ký vượt quá chỉ tiêu và các phương án điều phối không thể đáp ứng đủ chỗ học. Dù vậy, quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào điều kiện thực tế của từng địa phương.
Dự thảo quy chế mới của Bộ GD&ĐT về tuyển sinh lớp 10 đang thu hút sự chú ý lớn khi đề xuất giao quyền quyết định phương thức tuyển sinh cho các địa phương. Ảnh minh họa: Báo Chính phủ
Áp lực năm học có số lượng học sinh kỷ lục
Song song với nỗi lo về phương thức thi, sức ép cạnh tranh giành suất học tại các trường công lập ở những đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM đang ngày càng đè nặng lên vai phụ huynh và các nhà quản lý.
Theo ghi nhận trên báo Tiền phong, năm 2027 Hà Nội có số lượng học sinh tốt nghiệp cấp hai cao kỷ lục với khoảng 190.000 em, tăng 40.000 em so với trước đó. Nhiều trường nội thành cũ ghi nhận quy mô khối 9 vượt mức mười lớp. Để giữ vững tỷ lệ khoảng 80% học sinh được vào trường công lập, thủ đô buộc phải chuẩn bị thêm từ 28.000 đến 30.000 chỗ học mới.
Tình hình tại TP.HCM cũng căng thẳng không kém khi số lượng học sinh khối 9 năm học 2026-2027 ước tính vượt ngưỡng 210.000 em. Căn cứ theo tỷ lệ của các năm trước, lượng thí sinh dự tuyển dự kiến đạt 186.000 em, tăng khoảng 35.000 người.
Nếu chỉ tiêu tuyển sinh không được mở rộng tương xứng, đây sẽ là một thách thức khổng lồ đã được báo trước, đòi hỏi thành phố phải nhanh chóng tìm kiếm và chuẩn bị các giải pháp ứng phó từ sớm để đảm bảo quyền lợi học tập cho học sinh.
Lời giải từ phương thức xét tuyển
Không chỉ đối mặt với bài toán quá tải về số lượng, thực tế tuyển sinh tại TP.HCM còn phơi bày những bất cập sâu sắc trong việc phân bổ cơ hội học tập giữa các khu vực. Điển hình trong năm 2026, có hơn 3.000 thí sinh dù đã trúng tuyển vào hệ đại trà nhưng lại không làm thủ tục nhập học.
Tình trạng này tập trung chủ yếu ở những trường thuộc địa bàn có mật độ dân cư thấp hoặc vùng ven ở các huyện cũ như Cần Giờ, Bình Chánh và một số khu vực thuộc Quận 2, Quận 9 cũ.
Nhằm giải quyết khó khăn và tạo thêm cơ hội học tập cho học sinh, Sở GD&ĐT TP.HCM đã tiến hành tổ chức các đợt tuyển sinh bổ sung. Tuy nhiên, giải pháp tình thế này lại làm phát sinh một nghịch lý tại các trường vùng ven: phần lớn học sinh trúng tuyển đợt bổ sung lại cư trú ở rất xa trường, trong khi một số em sinh sống ngay gần trường lại không thể vào học vì điểm thi không đạt ngưỡng điểm chuẩn bổ sung.
Ảnh minh họa: Báo Chính phủ
Trước thực trạng này, năm học 2027 - 2028, Sở GD&ĐT TP.HCM đang nghiên cứu xem xét phương án mở rộng hình thức xét tuyển. Trước đó, thành phố đã áp dụng xét tuyển tại một số cơ sở giáo dục như Trường THCS-THPT Thạnh An (xã Thạnh An), Trường THPT Võ Thị Sáu - Côn Đảo và Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bà Rịa-Vũng Tàu.
Thực tiễn triển khai tại các đơn vị này chính là cơ sở thực tế quan trọng để nghiên cứu nhân rộng mô hình xét tuyển ở những địa bàn có yếu tố đặc thù.
Sở đang xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng để xác định các trường đủ điều kiện áp dụng phương thức xét tuyển. Tiêu chí thứ nhất là trường có số lượng thí sinh đăng kí nguyện vọng 1 trong giai đoạn đầu thấp hơn chỉ tiêu được giao. Thứ hai, trường thuộc khu vực có mật độ trường THCS ít.
Thứ ba, trường có điểm chuẩn tuyển sinh duy trì ở mức thấp liên tục qua nhiều năm, phản ánh áp lực cạnh tranh đầu vào thấp hoặc mức độ thu hút chưa cao, là cơ sở để chuyển sang xét tuyển nhằm tạo thuận lợi cho học sinh và đảm bảo đủ chỉ tiêu.
Nhưng thách thức lớn nhất và cần nghiên cứu thận trọng nằm ở phương án đánh giá năng lực học sinh trong quy trình xét tuyển. Theo dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp của Bộ GD&ĐT, xét tuyển lớp 10 chỉ căn cứ vào kết quả học tập trong 4 năm THCS.
Điều này tiềm ẩn nguy cơ thiếu khách quan do chuẩn đánh giá giữa các trường chưa có sự đồng đều, thậm chí có thể nảy sinh tình trạng "làm đẹp" học bạ để tạo lợi thế trúng tuyển.
Không chỉ TP.HCM, Hà Nội cũng có thể tổ chức xét tuyển lớp 10 ở một số khu vực ngoại thành, nơi có số lượng học sinh tốt nghiệp THPT ít, nguyện vọng 1 thấp hơn chỉ tiêu được giao để giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh.
