“Quái điểu bốn cánh” từ kỷ Phấn trắng
Trong bài viết được đăng tải trên tạp chí khoa học Annals of Carnegie Museum, nhóm tác giả dẫn đầu bởi tiến sĩ Jingmai O'Connor từ Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Field (Mỹ) và Viện Cổ sinh vật học và nhân chủng học động vật có xương sống (Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) tuyên bố họ đã xác định được một loài quái vật tiền sử mới, được đặt danh pháp là Jian Changmaensis.
Jian Changmaensis trông như một con quái điểu hung tợn với lông vũ dài ở cả 2 chi trước và 2 chi sau, khiến nó trông như có 4 cánh.
Nó có xương chi trên dài khoảng 10cm, sải cánh ước tính khoảng 1,2m. Đôi cánh này không giúp chúng bay thực sự, nhưng đem đến khả năng lượn từ trên không xuống tương tự sóc bay, lao vào mục tiêu tiềm năng như một chiếc tiêm kích.
Quái vật kỷ Phấn Trắng Jian Changmaensis - Ảnh đồ họa: Lewis LaRosa, Jão Canola.
Bất chấp vẻ ngoài giống chim, về bản chất Jian Changmaensis vẫn là một con khủng long thuộc phân họ Microraptor của họ "khủng long ăn thịt có lông vũ" Dromaeosauridae.
Chúng là họ hàng của chim cổ đại, vốn cũng tiến hóa từ tổ tiên khủng long chung.
Địa điểm nơi loài mới lộ diện khiến phát hiện này trở nên độc đáo: Tầng địa chất Xiagou, gần làng Changma thuộc lưu vực Changma ở phía Tây Bắc tỉnh Cam Túc.
"Hóa thạch này cung cấp những thông tin quan trọng về lịch sử sinh học của lưu vực Changma cũng như bối cảnh tiến hóa của các tổ tiên loài chim ngày nay", ông Lamanna cho biết.
Manh mối về nguồn gốc khả năng bay của động vật
Lưu vực Changma nổi tiếng với hóa thạch của loài Gansus yumenesis - một trong những loài chim đầu tiên sống vào kỷ Mesozoi được tìm thấy ở Trung Quốc. Từ năm 2002, các nhà khảo cổ đã khai quật được hơn 100 bộ xương chim không hoàn chỉnh ở Changma, bao gồm cả những hóa thạch có mô mềm được bảo quản tốt như lông vũ, da và vỏ móng vuốt.
"Các cuộc khai quật tiếp theo của chúng tôi trong những năm tiếp theo đã khẳng định Changma là một trong những địa điểm hóa thạch chim quan trọng nhất thế giới", nhà nghiên cứu Lamanna nói.
Tuy nhiên, không có hóa thạch loài khủng long không phải chim nào được phát hiện ở Changma cho tới khi các chuyên gia tìm thấy hóa thạch của loài khủng long Jian Changmaensis. Giữa vô số hóa thạch tìm thấy ở Changma, Jian Changmaensis trở nên nổi bật hơn. Hóa thạch của loài khủng long lông vũ này được bảo tồn ở dạng ba chiều, không giống như nhiều hóa thạch microraptor bị dẹp phẳng tìm thấy ở cùng khu vực.
Lưu vực Changma có thể từng là một bữa tiệc thịnh soạn đối với loài săn mồi leo cây như khủng long Jian Changmaensis. Địa điểm này chủ yếu là nơi sinh sống của các loài chim đầu tiên với bằng chứng là nhiều tàn tích dạng viên, có thể là thức ăn thừa của loài microraptor mới được phát hiện. Các chuyên gia chưa tìm được bằng chứng cho thấy các tàn tích dạng viên đó do Jian Changmaensis để lại. Họ xác định Jian Changmaensis là động vật ăn thịt và có kích thước lớn hơn nhiều so với các loài chim được tìm thấy tại cùng địa điểm.
Hóa thạch Jian Changmaensis được bảo tồn ở dạng ba chiều hiếm gặp, dù chỉ còn lại một số mảnh xương. Ảnh: Hailu You
Đối với khủng long Jian Changmaensis, chim có thể là mục tiêu đặc biệt dễ dàng. Nếu loài khủng long này sống một phần trên cây và có khả năng bay từ cây này sang cây khác giống như sóc bay, chúng có thể đã phục kích những loài chim để ăn thịt vào khoảng 120 triệu năm trước.
Ông T. Alexander Dececchi, trợ lý giáo sư tại Đại học Bang Dakota (Mỹ), nhận định mẫu vật mới giúp mở rộng hiểu biết về sự đa dạng giải phẫu của nhóm microraptor cũng như môi trường sống của chúng.
Theo ông, phát hiện này cho thấy microraptor có thể phổ biến và phân bố rộng hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.
Quan trọng hơn, hóa thạch mới mang đến cơ hội nghiên cứu sâu hơn về nguồn gốc khả năng bay, một trong những bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử tiến hóa của động vật có xương sống.
Nhóm nghiên cứu hiện dự định sử dụng công nghệ quét hiện đại để phân tích chi tiết cấu trúc cánh của Jian Changmaensis. Những dữ liệu thu được có thể giúp giải đáp câu hỏi liệu loài khủng long này chỉ lướt giữa các tán cây hay đã sở hữu những khả năng bay sơ khai.
