Livestream bán hàng: Từ “mỏ vàng tỷ đô" đến chiêu trò tương tác ảo, hút khách bằng dàn dựng "cháy hàng"

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội cùng thói quen mua sắm trực tuyến đã biến livestream bán hàng trở thành một “mỏ vàng” của nhiều cá nhân, doanh nghiệp và KOLs. Chỉ với một chiếc điện thoại, người bán có thể tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu khách hàng trong vài giờ phát sóng. Những phiên “chốt đơn thần tốc”, doanh thu bạc tỷ không còn là chuyện hiếm trên các nền tảng như Facebook, TikTok hay Shopee Live.

Mặt trái phía sau những phiên livestream

Theo khảo sát của phóng viên, không khó để bắt gặp những buổi livestream kéo dài nhiều giờ trên TikTok, Facebook hay Shopee Live với hàng chục nghìn người theo dõi cùng lúc. Người bán liên tục tung ra các chương trình “flash sale”, “giá sốc”, “duy nhất hôm nay” để kích thích người xem chốt đơn ngay lập tức. Không khí mua bán diễn ra dồn dập, sôi động như một “chợ online” không ngủ.

Nhiều hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật

Trao đổi với phóng viên Đời sống và Pháp luật về vấn đề này, luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty Luật SB Law cho rằng livestream bán hàng hiện nay tiềm ẩn rất nhiều hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Theo ông, phổ biến nhất là tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Không ít tài khoản sử dụng livestream để quảng bá các sản phẩm gắn thương hiệu nổi tiếng nhưng không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc giả mạo nhãn hiệu. Đây là hành vi có thể bị xử lý theo quy định về sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và chống gian lận thương mại.

Bên cạnh đó là tình trạng quảng cáo “thổi phồng” công dụng sản phẩm. Nhiều phiên livestream sử dụng hình ảnh bác sĩ, chuyên gia hoặc người nổi tiếng nhằm tạo niềm tin cho khách hàng, trong khi nội dung quảng cáo thiếu căn cứ khoa học hoặc cố tình gây hiểu nhầm. Đặc biệt, với các mặt hàng liên quan đến sức khỏe như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc giảm cân hay thiết bị y tế, việc quảng cáo sai sự thật có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho người tiêu dùng.

Chiêu trò tạo tương tác ảo và dấu hiệu trốn thuế

Một thực trạng đáng lo ngại khác là các chiêu trò tạo tương tác ảo nhằm kích thích tâm lý mua hàng. Không ít người bán thuê bình luận giả, dàn dựng cảnh “cháy hàng”, liên tục hô hào số lượng có hạn để tạo cảm giác khan hiếm và thúc ép người xem “chốt đơn”. Theo các chuyên gia pháp lý, những hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ cung cấp thông tin sai lệch hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Ngoài các vi phạm về chất lượng hàng hóa và quảng cáo, nhiều hoạt động livestream còn có dấu hiệu trốn thuế, kinh doanh không đăng ký hoặc không kê khai doanh thu minh bạch.

Trong bối cảnh doanh thu từ bán hàng online ngày càng lớn, cơ quan quản lý đang tăng cường kiểm tra hoạt động thương mại điện tử, đặc biệt với các tài khoản livestream có lượng giao dịch lớn nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Không chỉ người bán, các nền tảng mạng xã hội và đơn vị trung gian quảng cáo cũng đang được đặt trong vòng giám sát. Xu hướng quản lý hiện nay không dừng ở việc xử lý cá nhân vi phạm mà còn hướng tới kiểm soát toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ hoạt động bán hàng trên môi trường số.

Người tiêu dùng đối mặt nhiều rủi ro

Ở góc độ người tiêu dùng, livestream bán hàng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tâm lý ham giá rẻ, tin vào người nổi tiếng hoặc bị cuốn theo không khí mua sắm trực tiếp khiến nhiều người dễ dàng “chốt đơn” mà chưa kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm. Hậu quả là không ít trường hợp nhận hàng kém chất lượng, hàng không đúng quảng cáo hoặc không thể liên hệ người bán để đổi trả sau khi phát sinh tranh chấp.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, người tiêu dùng cần chủ động hơn trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình. Trước khi mua hàng, cần kiểm tra kỹ thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm và ưu tiên giao dịch trên các nền tảng có cơ chế bảo vệ khách hàng. Việc lưu lại hóa đơn, tin nhắn, video livestream hay thông tin chuyển khoản cũng rất quan trọng để làm căn cứ khiếu nại nếu xảy ra tranh chấp.

Trong trường hợp mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc bị quảng cáo sai sự thật, người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền, đổi trả hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật. Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo, buôn bán hàng giả hoặc vi phạm nghiêm trọng, người mua có thể phản ánh đến lực lượng quản lý thị trường, cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Sở Công Thương hoặc cơ quan công an để được xử lý.

Cần tăng cường quản lý để thị trường phát triển lành mạnh

Livestream bán hàng là xu hướng tất yếu của nền kinh tế số và sẽ còn tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới. Tuy nhiên, để “mỏ vàng” này phát triển lành mạnh, cần sự đồng bộ từ nhiều phía: cơ quan quản lý phải siết chặt kiểm tra, nền tảng mạng xã hội cần nâng cao trách nhiệm kiểm duyệt, người bán phải minh bạch hơn trong hoạt động kinh doanh và người tiêu dùng cũng cần tỉnh táo trước những lời quảng cáo hấp dẫn.

Khi môi trường livestream được vận hành trên nền tảng minh bạch và tuân thủ pháp luật, đây sẽ không chỉ là công cụ bán hàng hiệu quả mà còn là động lực thúc đẩy thương mại điện tử phát triển bền vững.