Theo Tạp chí Tri Thức, tối 21/3, Sở Y tế tỉnh An Giang cho biết bệnh nhi Y. (11 tuổi, học sinh tiểu học tại đặc khu Phú Quốc) đã không qua khỏi ngày 16/3 do mắc bệnh viêm màng não mô cầu. Ngay sau đó, ngành y tế địa phương triển khai điều tra dịch tễ và rà soát các trường hợp tiếp xúc gần.
Bệnh viện Bệnh nhiệt đới (TP.HCM) nơi tiếp nhận, điều trị các ca viêm não mô cầu. Ảnh: Tuổi Trẻ.
Kết quả ghi nhận khu nhà trọ nơi bệnh nhi sinh sống tại Dương Đông có khoảng 40 người. Tại Trường tiểu học Dương Đông 4, có 36 học sinh và một giáo viên được xác định tiếp xúc gần với bệnh nhân.
5-25 % người mang vi khuẩn không triệu chứng
Trong quá trình theo dõi, cơ quan chức năng phát hiện thêm một trường hợp là bạn cùng lớp của bệnh nhi Y. Trường hợp này là bé L.T.Y.V. (11 tuổi), được đưa đến khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc Trẻ em, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM trong tình trạng sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói.
Đáng chú ý, trên da bệnh nhi xuất hiện các ban xuất huyết lan rộng dạng “bản đồ”, trung tâm có dấu hiệu hoại tử, dấu hiệu điển hình của nhiễm não mô cầu thể nặng. Khai thác dịch tễ cho thấy bệnh nhi từng tiếp xúc gần với bạn học đã không qua khỏi trước đó. Kết quả xét nghiệm PCR và cấy dịch não tủy xác định bệnh nhi dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B.
Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị nhiễm trùng huyết kèm viêm màng não mủ do não mô cầu. Bệnh khởi phát nhanh và diễn tiến nặng chỉ trong khoảng 12 giờ. Nhờ được đưa đến viện sớm và xử trí kịp thời trong “thời điểm vàng”, bệnh nhi tránh được các biến chứng nguy hiểm như sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan.
Sau 3 ngày điều trị tích cực, tình trạng bé cải thiện, hết sốt, tỉnh táo, các chỉ số sinh hiệu ổn định, kết quả xét nghiệm dịch não tủy tiến triển tốt.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc bệnh do não mô cầu và khoảng 135.000 ca không qua khỏi. Tại Việt Nam, số ca bệnh trong năm 2025 tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy nguy cơ bệnh đang gia tăng trở lại trong cộng đồng.
Viện Pasteur TP.HCM cho biết khu vực phía Nam ghi nhận ca bệnh rải rác từ năm 2012 đến nay, chưa xuất hiện ổ dịch lớn, trong đó nhóm huyết thanh B chiếm ưu thế.
Tuy nhiên, con người là ổ chứa tự nhiên của vi khuẩn não mô cầu. Tỷ lệ người lành mang trùng trong cộng đồng dao động từ 5-25%, có thể lên tới 30-40% tại khu vực có ổ dịch, làm tăng nguy cơ lây lan âm thầm.
Não mô cầu lây qua đường nào?
Bệnh nhi mắc viêm não mô cầu. Ảnh: Tạp chí Tri Thức.
Theo Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp. Tác nhân gây bệnh - vi khuẩn Neisseria meningitidis - cư trú ở vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, các giọt bắn chứa vi khuẩn sẽ phát tán ra không khí và xâm nhập vào cơ thể người khác.
Viêm não mô cầu có thể lây lan qua nhiều hình thức tiếp xúc gần trong sinh hoạt hàng ngày, bao gồm: Hít phải giọt bắn từ đường hô hấp của người bệnh; Hôn hoặc tiếp xúc gần; Dùng chung vật dụng cá nhân như ly, cốc, muỗng, bàn chải đánh răng; Sống trong môi trường đông người như lớp học, ký túc xá, khu trại.
Đặc biệt, nguy cơ lây nhiễm tăng cao khi cơ thể suy giảm miễn dịch, mệt mỏi, hoặc trong điều kiện vệ sinh kém. Do đặc tính lây lan nhanh, bệnh có thể bùng phát thành ổ dịch nếu không được kiểm soát kịp thời.
Dấu hiệu điển hình
Theo VTC News, bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đặc biệt nguy hiểm, với tỷ lệ tử vong từ 5 - 15%. Não mô cầu có thời gian ủ bệnh từ 1 - 10 ngày nhưng khi phát bệnh lại tiến triển rất nhanh. Trong nhiều trường hợp, thời gian từ khi khởi phát đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ.
Đáng lo ngại, triệu chứng ban đầu khi mắc não mô cầu thường mơ hồ, dễ nhầm với cúm thông thường.
Sau giai đoạn sốt, ho, đau họng thông thường, người bệnh nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu tổn thương não, màng não như đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn ói.
Ở trẻ nhỏ, có thể gặp biểu hiện quấy khóc, thóp phồng, tiêu chảy, li bì hoặc hôn mê. Đặc trưng nhất là ban xuất huyết hoại tử hình sao, thường xuất hiện ở chi dưới rồi lan rộng nhanh chóng.
Những dấu hiệu điển hình cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Cứng cổ, khó cúi đầu
- Sợ ánh sáng
- Lơ mơ, li bì, có thể hôn mê
- Xuất hiện ban xuất huyết, hoại tử trên da (dấu hiệu muộn nhưng đặc trưng)
Theo bác sĩ, bệnh lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.
Nhóm nguy cơ cao và biến chứng nặng nềTrong các nhóm vi khuẩn não mô cầu gây bệnh, các nhóm A, B, C, Y và W135 có khả năng gây nhiễm trùng xâm lấn nặng. Tại khu vực phía Nam, theo Viện Pasteur TP.HCM, nhóm B chiếm tới 98,1% ca bệnh giai đoạn 2014–2025.
Bệnh thường gặp ở:
Trẻ dưới 5 tuổi (đặc biệt dưới 1 tuổi)
Thanh thiếu niên 15 - 24 tuổi
Người suy giảm miễn dịch
Ngay cả khi được cứu sống, nhiều bệnh nhân vẫn phải đối mặt với di chứng nặng nề như: Sẹo hoại tử, cắt cụt chi; tổn thương não, co giật, liệt; mất thính lực, thị lực, rối loạn tâm lý sau sang chấn; Suy thận mạn phải chạy thận hoặc ghép thận.
Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả
Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Theo các chuyên gia, tiêm vaccine là phương pháp phòng bệnh đặc hiệu và hiệu quả nhất. Hiện Việt Nam đã có đầy đủ vaccine phòng các nhóm huyết thanh phổ biến gồm nhóm B và ACWY, có thể tiêm cho trẻ từ sớm.
Bên cạnh đó, người dân cần chủ động phòng bệnh bằng các biện pháp: Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người; Rửa tay thường xuyên; Giữ vệ sinh cá nhân, môi trường sống; Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng; Súc họng bằng dung dịch sát khuẩn; Tránh dùng chung vật dụng cá nhân
Các bác sĩ khuyến cáo, khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt là sốt cao kèm đau đầu, cứng cổ hoặc nổi ban, cần đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
