Bức tranh thi vào lớp 10 nhìn từ những con số
124 trường THPT công lập ở Hà Nội tuyển gần 81.500 học sinh lớp 10, tỷ lệ trúng tuyển chỉ 55%, thấp nhất trong vài năm qua. Đây là con số được đăng tải trên báo VnExpress sau khi Hà Nội công bố chỉ tiêu lớp 10 công lập năm 2026.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 đang đến rất gần. Ảnh minh họa
Cụ thể, tờ báo này nêu, 119 trường THPT công lập không chuyên tuyển hơn 78.300 học sinh, trường chất lượng cao Phan Huy Chú - Đống Đa tuyển 400 em, 4 trường chuyên lấy hơn 2.700.
Tổng chỉ tiêu gần như tương đương năm ngoái, nhưng năm nay thủ đô có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng chừng 20.000 em. Vì thế, chỉ khoảng 55% có suất học lớp 10 công lập, thấp hơn gần 10%.
Con số này có thể tăng nhẹ vì một số trường dự kiến hoạt động từ năm tới chưa được giao chỉ tiêu, gồm THPT Hoàng Quán Chi (phường Yên Hòa), Vĩnh Hưng (phường Vĩnh Hưng), Việt Hùng (xã Đông Anh).
Tại TPHCM, báo Thanh Niên dẫn theo số liệu từ Sở GD-ĐT, có 151.254 học sinh (HS) đăng ký nguyện vọng (NV) 1 vào lớp 10 các trường THPT công lập. Trong khi đó, số HS lớp 9 năm học 2025-2026 của TP.HCM là 169.079 em (tăng 42.734 HS so với năm học trước: khu vực 1 tăng 29.848 HS, khu vực 2 tăng 8.419, khu vực 3 tăng 4.467). Như vậy cả 3 khu vực có khoảng hơn 17.000 HS tốt nghiệp THCS không dự thi lớp 10.
Những năm trước ở khu vực 1 (TP.HCM cũ) dao động từ 10.000-12.000 HS hoàn thành bậc THCS không dự thi lớp 10. Năm nay, với kỳ thi đầu tiên sau sáp nhập TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, con số HS không dự thi như trên được các giáo viên (GV) nhận định là hợp lý, ổn định.
Ngoài ra, tổng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 của 181 trường THPT công lập năm nay xấp xỉ 120.000 HS. Như vậy, với 151.254 HS đăng ký NV 1 và tỷ lệ phân luồng HS sau THCS vào học lớp 10 công lập của TP.HCM năm nay là 79,4% thì còn khoảng 31.000 HS sẽ không trúng tuyển vào các trường công lập sau kỳ thi.
Như vậy, ở những thành phố lớn như Hà Nội và TPHCM thì ngoài các trường công lập, một số thí sinh bắt buộc sẽ phải tìm hướng đi khác cho mình.
Hạ tầng giáo dục đang "hụt hơi" đuổi theo đà gia tăng dân số cơ học
Theo một bài viết trên Công dân và Khuyến học, thực trạng này, thay vì nhìn nhận đây thuần túy là cuộc cạnh tranh năng lực, cần thẳng thắn thừa nhận rằng áp lực hiện nay chính là hệ quả của việc hạ tầng giáo dục đang "hụt hơi" đuổi theo đà gia tăng dân số cơ học.
Nếu không giải quyết được bài toán hạ tầng, cuộc đua vào lớp 10 sẽ vẫn là nỗi trăn trở chưa có hồi kết của phụ huynh và học sinh.
Khi trường học không đủ, áp lực thi cử buộc phải đẩy lên cao, biến kỳ thi vào lớp 10 trở nên căng thẳng vượt quá tính chất của một kỳ kiểm tra kiến thức thông thường.
Mấu chốt của áp lực tuyển sinh lớp 10 nằm ở sự lệch pha trong quy hoạch đô thị. Tại các khu đô thị mới, cư dân về ở đông đúc nhưng quỹ đất cho giáo dục thường bị chậm triển khai hoặc chưa được ưu tiên đúng mức.
Khi hạ tầng không theo kịp quy mô dân số, áp lực sẽ tự động dồn lên vai học sinh và phụ huynh. Những gia đình không đủ điều kiện kinh tế cho con học trường tư thục sẽ rơi vào tâm trạng bất an, lo lắng khi cánh cửa trường công ngày càng hẹp lại.
Để giải tỏa áp lực thi cử, thực tế cho thấy không thể chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh quy chế hay tăng chỉ tiêu một cách cơ học. Thay vào đó, cần những bước đi đột phá nhằm giải quyết bài toán hạ tầng giáo dục từ gốc rễ.
Trước hết, việc ưu tiên quỹ đất cho giáo dục cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong quy hoạch đô thị. Chính quyền các địa phương cần kiên quyết thu hồi các dự án chậm triển khai, đồng thời tận dụng hiệu quả quỹ đất dôi dư sau khi di dời các nhà máy, xí nghiệp để xây dựng thêm các trường trung học phổ thônng công lập.
Song song với việc dành quỹ đất, các cơ quan chức năng cũng cần thiết lập những cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn tối đa thủ tục đầu tư và xây dựng.
Việc đẩy nhanh tiến độ dự án, hướng tới mục tiêu hoàn thành hàng nghìn phòng học mới mỗi năm, đòi hỏi sự quyết liệt hành động từ các cấp quản lý để kịp thời đưa vào sử dụng trước mỗi mùa khai giảng, tránh tình trạng "trường chờ đất" hay "dân chờ lớp".
Cuối cùng, một giải pháp không kém phần quan trọng là thực hiện phân luồng thực chất dựa trên việc nâng cao chất lượng đào tạo.
Khi hệ thống giáo dục nghề nghiệp được cải thiện về cả cơ sở vật chất lẫn cơ hội việc làm, học sinh sẽ có đủ cơ sở để tự nguyện lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, thay vì bước vào các trường nghề trong tâm thế của một người không còn lựa chọn nào khác.
Sự đồng bộ giữa phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng phân luồng chính là chìa khóa để giảm tải áp lực cho kỳ tuyển sinh công lập một cách bền vững.
