Những căn cứ hủy án sơ thẩm
Sau 4 ngày xét xử và nghị án, sáng 14/9, TAND Tp.Hà Nội tuyên án phúc thẩm với bà Nguyễn Thị Bình - cựu hiệu trưởng THCS Ba Đình (Hà Nội) và cựu kế toán Phạm Thị Minh Nguyệt trong sai phạm thu tiền dạy thêm với tội danh Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
HĐXX phúc thẩm nhận định có nhiều tình tiết mới và mâu thuẫn trong hồ sơ cần được điều tra, làm rõ. Vì vậy, cấp phúc thẩm quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra lại.
Tại phiên tòa phúc thẩm, HĐXX cho rằng có tình tiết mới đặc biệt quan trọng liên quan đến căn cứ xác định Trường THCS Ba Đình có thu tiền dạy thêm vượt quy định hay không.
Cụ thể, sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 4/5/2026, Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) ban hành Kết luận kiểm tra đối với Quyết định số 22/2013 của UBND Tp.Hà Nội và văn bản hướng dẫn của Sở GD&ĐT Hà Nội.
Bà Nguyễn Thị Bình - cựu hiệu trưởng THCS Ba Đình bị tòa sơ thẩm tuyên 3 năm tù.
Theo kết luận này, Thông tư 17 quy định mức thu tiền học thêm trong nhà trường do cha mẹ học sinh và nhà trường thỏa thuận. Thông tư không quy định mức tối đa và cũng không giao cho địa phương quy định mức thu tối đa.
Tại phiên tòa, đại diện Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật khẳng định quy định mức trần thu tiền dạy thêm tại Quyết định 22 trái với Thông tư 17. Trong khi đó, đại diện Sở GD&ĐT Hà Nội cho rằng việc tham mưu ban hành Quyết định 22 là đúng quy định tại thời điểm đó và không khẳng định được giá trị pháp lý của quyết định này.
Theo HĐXX, đây là tình tiết mới có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá việc thu tiền dạy thêm tại Trường THCS Ba Đình. Cấp phúc thẩm không thể khắc phục ngay mà cần thẩm định, làm rõ việc nhà trường có thỏa thuận với phụ huynh về mức thu hay không.
Bên cạnh đó, HĐXX nhận thấy hồ sơ còn nhiều mâu thuẫn cần được điều tra bổ sung. Một số bị cáo, giáo viên và người quản lý khai có việc chia lớp học thêm theo nhóm học lực. Tuy nhiên, có lời khai phủ nhận nội dung này, trong khi một số kế hoạch, báo cáo và biên bản kiểm tra cơ sở vật chất lại thể hiện có chia nhóm lớp.
HĐXX cho rằng chỉ cần có một lượng học sinh chính khóa của các khối 7, 8, 9 được chia nhóm học thêm trong một khoảng thời gian nhất định thì số tiền được xác định là thiệt hại theo cách tính của cấp sơ thẩm sẽ thay đổi.
Ngoài ra, biên bản thu giữ tài liệu của cơ quan điều tra có nội dung thể hiện thu giữ bản gốc nhưng thực tế tài liệu thu giữ là bản photo. Hồ sơ cũng có các kết luận thanh tra của UBND quận Ba Đình và UBND Tp.Hà Nội với một số nội dung về tổ chức, thu chi tiền dạy thêm không thống nhất với kết quả điều tra sơ thẩm...
Từ những vấn đề trên, HĐXX tuyên huỷ án sơ thẩm để điều tra, làm rõ, giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
VKS cùng quan điểm huỷ án sơ thẩm
Trong vụ án, bà Bình bị cáo buộc thu tiền dạy thêm cao hơn mức trần tại Quyết định 22/2013 của UBND Tp.Hà Nội. Theo quy định này, với lớp 20-40 học sinh chỉ được thu tối đa 7.000-9.000 đồng/tiết. Tuy nhiên, bà Bình yêu cầu giáo viên thu 15.000 đồng. Số tiền thu được, 70% trả cho giáo viên trực tiếp giảng dạy, 30% dùng cho quản lý và cơ sở vật chất.
Tổng số tiền bản án sơ thẩm nêu là thu chênh so với Quyết định 22 là hơn 1 tỷ đồng. Bà Bình bị tòa sơ thẩm tuyên 3 năm tù, còn kế toán Nguyệt 24 tháng án treo. Cả hai kháng cáo đề nghị được tuyên không phạm tội.
Sau phiên sơ thẩm, đại diện Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) ra văn bản khẳng định Quyết định 22 của Hà Nội là chưa phù hợp khi áp "giá trần" học phí.
Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo là văn bản pháp lý có hiệu lực cao hơn Quyết định 22, cho phép phụ huynh và nhà trường thỏa thuận học phí này. Ngay sau đó, UBND Tp.Hà Nội đã bãi bỏ toàn bộ Quyết định 22.
Tại phiên phúc thẩm, các văn bản pháp lý này tiếp tục được đưa ra xét hỏi, tranh luận để xác định có thể dùng để định tội bà Bình hay không. Đại diện Bộ Tư pháp giữ nguyên quan điểm, song đại diện UBND Tp.Hà Nội chưa chắc chắn việc ban hành Quyết định 22, áp giá trần học phí, có đúng hay không. Vị đại diện xin phép thêm thời gian để xin ý kiến lãnh đạo bằng văn bản.
Tại toà, các luật sư của bà Bình cho rằng kết luận của Bộ Tư pháp có giá trị pháp lý tuyệt đối, UBND Tp.Hà Nội cần tuân thủ. Việc hỏi ý kiến lại UBND Tp.Hà Nội là không cần thiết. Cũng theo họ, thiệt hại vụ án, cũng như đối tượng thiệt hại đều chưa được cơ quan điều tra xác định chắc chắn.
Các phụ huynh cho rằng mình và các con biết và đồng thuận về mức thu, vì thế sự việc không có thiệt hại.
Đến phiên phúc thẩm, cựu hiệu trưởng dành nhiều thời gian tự bào chữa và tranh luận song HĐXX phải tạm nghỉ nhiều lần bà mất bình tĩnh, khóc lóc, ngã khuỵ cần đến sự hỗ trợ của lực lượng y tế.
Bị cáo Bình cho rằng, việc đeo đuổi vụ án 10 năm qua đã bào mòn tinh thần của bản thân và gia đình, do đó mong tòa có phán quyết đúng đắn, nhân văn.
VKSND Tp.Hà Nội chỉ ra nhiều nội dung chưa làm rõ ở phiên sơ thẩm, cần hủy án để điều tra lại. Đơn cử, VKS cho hay, đại diện Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật cho rằng Quyết định 22 là trái pháp luật. Đại diện được ủy quyền của UBND Tp.Hà Nội và Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết sẽ có ý kiến bằng văn bản.
Theo VKS, cần có ý kiến bằng văn bản của cơ quan ban hành, cơ quan kiểm tra văn bản và cơ quan quản lý nhà nước để làm rõ tính hợp pháp của Quyết định 22 tại thời điểm năm 2013-2014.
VKS còn cho rằng các giáo viên trực tiếp thu tiền, được hưởng tiền dạy thêm và chịu trách nhiệm lập danh sách học sinh; cùng với đó là thành viên Ban giám hiệu cần được xem xét tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Cấp sơ thẩm chưa đưa những người này tham gia tố tụng là thiếu sót.
Về sự thỏa thuận của phụ huynh, cấp sơ thẩm mới thu thập các biên bản thỏa thuận dạng photocopy, không có xác nhận của giáo viên chủ nhiệm hoặc Ban giám hiệu.
Theo Thông tư 17, học sinh có nhu cầu học thêm phải viết đơn xin học thêm; cha mẹ hoặc người giám hộ phải trực tiếp ký cam kết với nhà trường. Tuy nhiên, cơ quan điều tra chưa thu giữ được các đơn này, đồng thời chưa lấy lời khai của học sinh và phụ huynh…
Ngoài ra, theo cơ quan công tố, bà Bình và kế toán Nguyệt "có dấu hiệu phạm tội", không chỉ ở mức thu mà còn ở cơ chế quản lý chi tiêu với nhiều khoản không rõ ràng. Theo VKS, dù thu đúng nhưng chi sai vẫn bị quy kết sai phạm.
