Năm 2026 có một vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển của đất nước. Đây không chỉ là năm đầu tiên của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, mà còn là năm bản lề, quyết định “đà” và “chất” của cả một chu kỳ phát triển mới. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, dư địa tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp, câu hỏi đặt ra không chỉ là tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà còn là làm thế nào để tạo được lực bật đủ mạnh cho nền kinh tế ngay từ năm đầu kế hoạch?
Muốn vậy, không thể trông chờ vào các biện pháp tình thế hay kích thích ngắn hạn. Điều then chốt là phải nhận diện đúng và kích hoạt được những đòn bẩy kinh tế có tính nền tảng, có khả năng khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng tăng trưởng và mở ra không gian phát triển mới cho giai đoạn 2026 - 2030.
Thể chế - đòn bẩy số 1 để khơi thông niềm tin thị trường và mở khóa mọi nguồn lực
Trong nhiều năm qua, thể chế luôn được xác định là một trong những khâu đột phá chiến lược. Nhưng trên thực tế, đây cũng chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Nguồn lực trong xã hội không thiếu, song bị nén lại bởi thủ tục phức tạp, quy định chồng chéo và đặc biệt là niềm tin thị trường chưa đủ vững chắc - niềm tin rằng làm ăn chân chính sẽ được bảo vệ, đầu tư dài hạn không gặp rủi ro pháp lý bất ngờ và các cam kết hợp đồng được tôn trọng.
Bước vào năm 2026, yêu cầu đặt ra không còn là ban hành thêm nhiều văn bản pháp luật, mà là xây dựng và củng cố niềm tin thị trường bằng một thể chế vận hành thông suốt, công bằng và có thể dự đoán được. Một thể chế kiến tạo trước hết phải giúp người dân và doanh nghiệp dễ làm ăn, an tâm đầu tư và mở rộng sản xuất; điều này chỉ có thể đạt được khi quyền tài sản được bảo vệ chắc chắn, hợp đồng được thực thi nghiêm minh và tranh chấp được giải quyết nhanh chóng, công bằng, hiệu quả.
Niềm tin thị trường không đến từ tuyên bố chính sách, mà hình thành từ trải nghiệm thực tế trong từng thủ tục, từng quyết định đầu tư. Khi luật chơi rõ ràng, ổn định và được áp dụng nhất quán, doanh nghiệp sẽ dám đầu tư dài hạn và đổi mới sáng tạo; ngược lại, môi trường pháp lý thiếu ổn định sẽ khiến dòng vốn chần chừ hoặc đứng ngoài sản xuất.
Vì vậy, cải cách thể chế cần chuyển mạnh từ ban hành văn bản sang tổ chức thực thi; từ quản lý bằng quy trình sang quản lý bằng kết quả; từ tiền kiểm nặng nề sang hậu kiểm minh bạch. Khi người thực thi được trao quyền rõ ràng, được bảo vệ khi làm đúng và chịu trách nhiệm khi làm sai, chi phí tuân thủ sẽ giảm, dòng vốn sẽ chảy mạnh hơn. Ở nghĩa đó, thể chế không chỉ là một đòn bẩy độc lập, mà là đòn bẩy của tất cả các đòn bẩy khác.
Đầu tư và hạ tầng - từ kích cầu sang tái cấu trúc không gian phát triển
Trong năm 2026, đầu tư, đặc biệt là đầu tư công, vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc tạo động lực cho nền kinh tế. Nhiều dự án hạ tầng chiến lược bước vào giai đoạn then chốt, từ giao thông liên vùng, logistics, năng lượng đến hạ tầng đô thị và hạ tầng số.
Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở tốc độ giải ngân, mà ở chất lượng và tầm nhìn của đầu tư. Đầu tư không chỉ để “kích cầu” trong ngắn hạn, mà phải hướng tới việc tái cấu trúc không gian phát triển, hình thành các trục tăng trưởng mới, cực tăng trưởng mới và các hành lang kinh tế có sức lan tỏa mạnh.
Một tuyến cao tốc không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, mà còn mở ra thị trường mới. Một cảng biển hay trung tâm logistics không chỉ phục vụ vận chuyển, mà còn quyết định khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Một đô thị được kết nối tốt không chỉ thu hút dân cư, mà còn thu hút tri thức, vốn và công nghệ.
Theo nghĩa đó, hạ tầng là đòn bẩy vật chất, nhưng giá trị lớn nhất của nó nằm ở không gian kinh tế mới mà nó tạo ra. Nếu được thiết kế và vận hành tốt, hạ tầng sẽ trở thành nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, chứ không chỉ là con số trong báo cáo giải ngân.
Doanh nghiệp tư nhân - giải phóng nguồn lực bị nén lâu nay
Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể thiếu một khu vực doanh nghiệp tư nhân mạnh, tự tin và có khả năng dẫn dắt. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đóng góp lớn cho tăng trưởng, việc làm và ngân sách, nhưng phần đông vẫn ở quy mô nhỏ, sức chống chịu hạn chế và khó vươn lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.
Vấn đề không nằm ở chỗ doanh nghiệp thiếu nỗ lực, mà ở môi trường kinh doanh còn nhiều rào cản vô hình. Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng nhất không phải là ưu đãi, mà là sự ổn định, minh bạch và khả năng dự đoán được chính sách. Khi chi phí tuân thủ cao, rủi ro pháp lý lớn và thủ tục kéo dài, doanh nghiệp sẽ chọn cách co cụm để an toàn, thay vì mở rộng để bứt phá.
Năm 2026 cần được xem là thời điểm để chuyển từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp” sang tư duy trao cơ hội bình đẳng cho doanh nghiệp. Một môi trường mà ở đó doanh nghiệp có thể tiếp cận đất đai, vốn, thông tin và cơ hội thị trường một cách công bằng sẽ khuyến khích doanh nghiệp lớn lên một cách tự nhiên. Khi doanh nghiệp tư nhân đủ lớn, đủ mạnh, họ sẽ không chỉ là đối tượng quản lý, mà trở thành đối tác phát triển của Nhà nước.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.
Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số - đòn bẩy chậm nhưng quyết định tương lai
Nếu thể chế là đòn bẩy mở khóa hiện tại thì khoa học- công nghệ và chuyển đổi số chính là đòn bẩy cho tương lai. Sau nhiều năm nói đến đổi mới sáng tạo, năm 2026 cần đánh dấu một bước chuyển rõ rệt từ khẩu hiệu sang hành động thực chất
Khoa học- Công nghệ không thể chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay các chương trình nghiên cứu tách rời sản xuất. Giá trị thực của nó chỉ được khẳng định khi đi vào doanh nghiệp, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Chuyển đổi số cũng vậy. Số hóa thủ tục hành chính chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu cao hơn là thay đổi cách vận hành của nền kinh tế: từ quản trị doanh nghiệp, quản lý Nhà nước đến cung cấp dịch vụ công. Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được đơn giản hóa, chi phí giao dịch giảm xuống, thì năng suất xã hội sẽ tăng lên một cách bền vững.
Đây là đòn bẩy không cho kết quả ngay trong một năm, nhưng nếu không bắt đầu từ năm 2026 với quyết tâm đủ lớn, Việt Nam sẽ khó tạo được lợi thế cạnh tranh trong thập niên tới.
Năm 2026 không phải là năm để thăm dò, cũng không thể là năm làm cầm chừng. Đây là năm mà nền kinh tế cần được “lên dây cót” bằng những đòn bẩy đủ mạnh và đủ sâu: Thể chế thông suốt hơn, hạ tầng mở rộng không gian phát triển, doanh nghiệp tư nhân được giải phóng năng lực và khoa học- công nghệ trở thành động lực thực sự của tăng trưởng. Nếu làm được điều đó, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ không chỉ là một chu kỳ tăng trưởng mới về lượng, mà là một bước nâng cấp căn bản về chất lượng phát triển. Và khi ấy, năm 2026 sẽ được nhớ đến như năm bản lề - năm mà Việt Nam tạo được lực bật cần thiết để bước vào một chặng đường phát triển cao hơn, bền vững hơn và tự tin hơn
TS. NGUYỄN SĨ DŨNG, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội
