Lo ngại gia tăng áp lực ôn thi từ tổ hợp môn
Một thầy giáo giảng dạy tại trường chuyên thuộc Sở GD&ĐT Hà Nội cho rằng, nếu đề xuất trong dự thảo được thông qua, học sinh sẽ không còn tập trung học và ôn luyện chủ yếu một môn chuyên như trước đây. Thay vào đó, các em phải dự thi tổ hợp môn tùy theo khối chuyên lựa chọn, bao gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội hoặc Ngoại ngữ.
Phân tích cụ thể hơn, vị giáo viên này nhận định khối chuyên Khoa học tự nhiên có vẻ nặng nề nhất. Chẳng hạn, nếu định hướng theo môn Hóa học, học sinh sẽ phải học thêm cả Vật lý, Sinh học và Tin học, bên cạnh môn Toán vốn là yêu cầu bắt buộc. Việc này có thể khiến áp lực học tập của các em tăng lên đáng kể. Dù cách đánh giá trên giúp kiểm tra kiến thức toàn diện hơn, nhưng lại khó khả thi trong thực tế.
“Học sinh ôn thi chuyên vốn đã rất vất vả. Nếu chưa thể giảm tải, cũng không nên tiếp tục đặt thêm gánh nặng lên vai các em. Những thay đổi dự kiến này ảnh hưởng đến số lượng lớn học sinh và gia đình, vì vậy cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Không phải thay đổi nào cũng đồng nghĩa với cải tiến”, thầy giáo nói.
Dự thảo quy định mới về tuyển sinh vào trường THPT chuyên của Bộ GD&ĐT đang nhận được nhiều ý kiến quan tâm từ giới chuyên môn và các nhà giáo dục. Ảnh minh họa: Lê Liên
Những khoảng trống trong phân chia khối
Nhìn nhận về dự thảo, Tạp chí Tri thức dẫn lời thầy Nguyễn Thành Công, giáo viên trường THPT chuyên Đại học Sư phạm, đánh giá đề xuất có nhiều điểm hợp lý, song vẫn tồn tại một số bất cập nên được điều chỉnh trước khi triển khai.
Cụ thể, ngoài 8 môn bắt buộc và 4 môn tự chọn, mỗi học sinh sẽ có một môn chuyên tương ứng với ba khối là Toán, Văn và Ngoại ngữ. Đáng chú ý, học sinh học chung chương trình nâng cao theo khối trong học kỳ I lớp 10. Đến cuối học kỳ I, các em mới chính thức đăng ký hai môn học chuyên sâu và bắt đầu học chương trình chuyên sâu từ năm lớp 11.
Theo thầy Công, điểm hợp lý của cách tổ chức này là tránh chuyên môn hóa quá sớm khi học sinh mới 15 tuổi, có thể chưa đủ trải nghiệm để xác định rõ năng lực và sở thích. Định hướng này phù hợp với tư duy giáo dục tài năng hiện đại, cho phép học sinh có thời gian khám phá lĩnh vực trước khi cam kết chuyên sâu, đồng thời tạo dựng nền tảng kiến thức liên môn. Ví dụ, học sinh khối Khoa học tự nhiên sẽ hiểu cơ bản cả 5 môn trước khi đi sâu vào một môn cụ thể.
Tuy nhiên, mô hình này bộc lộ bất cập trong việc phân tách các khối chuyên và phương thức tuyển sinh. Ở dự thảo hiện nay, thi tuyển khối Khoa học tự nhiên lấy môn Toán nâng cao tính hệ số 2, trong khi các môn Khoa học tự nhiên chỉ ở mức cơ bản với hệ số 1.
“Có phải chúng ta đang lựa chọn học sinh giỏi Toán vào trường rồi mới phân ban cho các học sinh đó? Đó là một sự bất công lớn cho các học sinh có năng khiếu khác ngoài Toán”, thầy Công nhận định.
Điểm tuyển sinh hiện tại cũng đang ưu tiên môn Toán và Văn nâng cao. Do đó, hầu hết thí sinh trúng tuyển vào khối Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội sẽ có năng khiếu ở hai môn này, dẫn đến việc chỉ chọn hai nội dung trên khi đăng ký chuyên sâu.
Thầy Công đặt vấn đề liệu nhà trường có thể hình thành các lớp chuyên sâu Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa hay không, hay chỉ những học sinh “rớt hạng” Toán, Văn mới vào các môn chuyên sâu khác, bởi Toán và Văn tuy là nền tảng nhưng không phải chỉ báo hoàn toàn chính xác cho các năng khiếu còn lại.
Bên cạnh đó, trong học kỳ I lớp 10, học sinh có thể rơi vào tâm lý bất an khi phải cạnh tranh giành suất học môn chuyên sâu yêu thích. Nhiều em đã xác định rõ đam mê từ lớp 8-9 nhưng vẫn phải trải qua 5 tháng “học thăm dò”, làm kéo dài thời gian không cần thiết và mất đi khoảng thời gian vàng để phát triển kiến thức.
Hơn nữa, dự thảo hiện chưa quy định số lượng học sinh tối thiểu để mở nhóm hoặc lớp chuyên sâu. Nếu số lượng đăng ký giữa các môn chênh lệch lớn, nhà trường sẽ gặp khó khăn trong tổ chức giảng dạy, thậm chí từ chối nguyện vọng của học sinh vì không đủ số lượng mở lớp.
Từ thực tế trên, thầy Công cho rằng nếu bắt buộc hình thành khối chuyên thì nên tách nhóm Toán - Tin truyền thống thành khối chuyên Toán và Khoa học máy tính; chuyên Lý, Hóa, Sinh truyền thống thành khối chuyên Khoa học tự nhiên; Sử, Địa, Giáo dục kinh tế và pháp luật thành khối chuyên Khoa học xã hội; Ngữ văn và các ngoại ngữ thành khối chuyên Ngôn ngữ.
Phương thức tuyển sinh cũng cần khai thác đúng năng lực chuyên biệt của từng khối. Đồng thời, dự thảo cần bổ sung quy định số lượng học sinh tối thiểu để thành lập nhóm chuyên sâu theo môn, có thể từ 10 em. Trường hợp không đủ số lượng, nhà trường cần có phương án ghép nhóm liên lớp hoặc liên trường thay vì từ chối nguyện vọng mà không có lựa chọn thay thế, nhằm đảm bảo quyền chọn môn và phát triển nhân tài theo năng lực của học sinh.
Ngoài ra, “chương trình nâng cao theo khối chuyên” do Bộ GD&ĐT ban hành hiện chưa có, nên văn bản này cũng cần được xây dựng và công bố cùng dự thảo để các trường, giáo viên và học sinh hình dung đầy đủ hơn về mô hình mới.
Ảnh minh họa: Lê Liên
Băn khoăn về tính khoa học và mục tiêu đào tạo của 3 khối chuyên
Cùng bàn về cách phân chia 3 khối chuyên Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, VietNamnet dẫn lời thầy Vũ Khắc Ngọc, một giáo viên luyện thi tại Hà Nội, băn khoăn liệu cách sắp xếp này đã thực sự khoa học, hợp lý và cân đối về mục tiêu phát triển tài năng hay chưa.
“Nhìn vào cách phân chia này và cơ cấu các bài thi tuyển sinh, tôi thấy nhiều điều chưa phù hợp. Có cảm giác những người soạn dự thảo chỉ đơn giản chọn ra 3 môn Toán - Văn - Ngoại ngữ làm trụ cột cho 3 khối chuyên rồi ‘đắp’ thêm các môn học khác vào”, thầy Ngọc chia sẻ.
Theo thầy Ngọc, cách tư duy này thiếu chiều sâu, có thể dẫn đến sự mất cân đối trong cấu trúc tuyển sinh, tổ chức dạy học và mục tiêu của từng khối. Hiện tại, khối Khoa học tự nhiên quá nặng nề và cồng kềnh, trong khi khối Ngoại ngữ lại đặt ra câu hỏi lớn về vai trò, mục tiêu đào tạo.
Xét về bản chất học thuật, Toán học và Tin học có nền tảng quan trọng là tư duy toán học, thuật toán và tính toán. Những lĩnh vực này có mối liên hệ chặt chẽ với khoa học tự nhiên nhưng không hoàn toàn đồng nhất với các môn khoa học tự nhiên thực nghiệm như Vật lý, Hóa học, Sinh học.
“Gom Toán, Tin học cùng Vật lý, Hóa học, Sinh học vào chung một khối chuyên Khoa học tự nhiên là một sự khiên cưỡng về mặt nhận thức khoa học. Điều này cũng khiến cho thành phần các bài thi đánh giá năng lực của khối chuyên Khoa học tự nhiên trở nên cồng kềnh và rất khó để đo lường chính xác phổ năng lực cốt lõi của học sinh”, thầy Ngọc phân tích.
Đối với khối Ngoại ngữ, ông cho rằng khối này có vị thế khác biệt so với hai khối còn lại. Trong khi Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội là những lĩnh vực tri thức rộng lớn, ngoại ngữ vừa là lĩnh vực học thuật, vừa là công cụ giao tiếp và phương tiện tiếp cận tri thức trong nhiều ngành nghề.
Trong bối cảnh Bộ GD&ĐT thúc đẩy đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, coi ngoại ngữ là công cụ hội nhập, đồng thời AI ngày càng thu hẹp rào cản dịch thuật, mục tiêu đào tạo chuyên Ngoại ngữ ở bậc phổ thông cần được xác định lại. Nếu chỉ hướng đến năng lực giao tiếp hoặc thi lấy chứng chỉ quốc tế, học sinh trường thường cũng có thể đạt kết quả tốt.
Đào tạo chuyên Ngoại ngữ cần hướng tới chuyên sâu hơn về ngôn ngữ, bao gồm tư duy ngôn ngữ, văn hóa học và ngôn ngữ học so sánh, thay vì lấy các kỳ thi IELTS, SAT làm mục tiêu. Vì vậy, việc duy trì Ngoại ngữ như một khối chuyên độc lập cũng cần được cân nhắc lại.
Thầy Ngọc khẳng định việc tổ chức, sắp xếp lại hệ thống trường THPT chuyên cũng như cấu trúc lại các khối chuyên, môn chuyên trong bối cảnh mới là cần thiết. Ông ủng hộ chủ trương này nhưng nhấn mạnh quyết định đưa ra cần có căn cứ, được cân nhắc kỹ lưỡng với lộ trình thực hiện rõ ràng, thận trọng.
