Chấm dứt tình trạng tự quy định điểm cộng chứng chỉ để bảo đảm công bằng
Bộ GD&ĐT mới đây đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh, trong đó đề xuất từ năm 2027 sẽ không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với các loại chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung.
Đánh giá về đề xuất này, báo Lao động dẫn lời ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), nhận định đây là một điều chỉnh cấp thiết nhằm bảo đảm mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành được đánh giá theo cùng yêu cầu đầu vào và trên cùng một thang đo.
Sự thay đổi này cũng nhằm mục tiêu làm cho công tác tuyển sinh trở nên minh bạch, đơn giản và thực chất hơn.
Nhìn lại lộ trình điều chỉnh, từ năm 2023, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu quy đổi tương đương để giảm chênh lệch và đến năm 2026 sẽ tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển.
Dù vậy, ông Thảo cho biết khi mỗi trường tự quy đổi và tự xác định điểm cộng, sự khác biệt giữa các cơ sở đào tạo vẫn còn rất lớn. Bất cập này thể hiện rõ qua thực tế có những ngành hoàn toàn không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được hưởng điểm cộng.
Chẳng hạn, với một ngành chỉ xét tuyển tổ hợp Toán, Vật lý và Hóa học, một thí sinh có kết quả ba môn chuyên môn cao hơn vẫn có nguy cơ trượt trước một thí sinh có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng lại được cộng điểm nhờ chứng chỉ ngoại ngữ.
Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT. Ảnh: Tường Vân/Lao động
Tuy nhiên, Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo cũng nhấn mạnh rằng dự thảo này không hề loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ khỏi quá trình tuyển sinh và cũng không phủ nhận thành tích của học sinh giỏi.
Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn tiếp tục được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong các tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; dùng để chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của các chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài; hoặc được xem xét công nhận học phần và chuẩn đầu ra theo quy định.
Tương tự, thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng đủ điều kiện của quy chế, và việc xét tuyển thẳng này cũng sẽ không bị tính vào giới hạn ba phương thức của mỗi ngành từ năm 2027.
Ông Thảo làm rõ thêm rằng dự thảo chỉ đề xuất không sử dụng điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung, ví dụ như cộng điểm với thí sinh có chứng chỉ IELTS hay giải học sinh giỏi cấp tỉnh.
Chứng chỉ ngoại ngữ cần được sử dụng đúng mục đích và khoa học
Đồng tình với định hướng của Bộ GD&ĐT, PGS.TS Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học - Công nghệ Giáo dục (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho rằng câu chuyện sử dụng chứng chỉ IELTS trước hết cần được nhìn nhận từ góc độ khoa học đo lường và đánh giá.
Theo ông, IELTS là một công cụ đánh giá chuẩn hóa về năng lực sử dụng tiếng Anh, nơi một thí sinh đạt IELTS 7.0 đã cung cấp bằng chứng tương đối rõ về năng lực ngoại ngữ tại thời điểm đánh giá. Thế nhưng, điểm IELTS không trực tiếp cho biết thí sinh đó có năng lực toán học, tư duy kỹ thuật hay một năng lực chuyên môn khác cao hơn.
Do đó, câu hỏi đặt ra không nên chỉ là IELTS có tốt hay không, mà quan trọng hơn là kết quả này đang được sử dụng để đưa ra quyết định gì. Nếu một chương trình đào tạo bằng tiếng Anh hoặc có yêu cầu đầu vào gắn trực tiếp với khả năng học tập thì việc dùng IELTS làm minh chứng là có cơ sở.
Ngược lại, nếu IELTS trở thành khoản điểm cộng cho những ngành không yêu cầu quan trọng về ngoại ngữ, thì sự phù hợp của cách sử dụng đó cần được xem xét lại.
Ông Học cũng phân tích thêm về tính công bằng, chỉ ra rằng việc không cộng điểm IELTS có thể giải quyết vấn đề công bằng tại thời điểm xét tuyển khi điểm cộng làm thay đổi thứ tự trúng tuyển. Tuy nhiên, biện pháp này không tự động giải quyết được sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa học sinh ở các vùng miền khác nhau.
Về dài hạn, chính sách công bằng cần mở rộng cơ hội để nhiều học sinh hơn có thể hình thành và chứng minh năng lực ngoại ngữ, nhất là khi chủ trương của Đảng và Nhà nước là dần đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai.
Từ góc độ các trường, ông Học khuyến nghị cần xác định rõ IELTS đang được sử dụng như một minh chứng năng lực thực sự cần thiết hay chỉ là yếu tố cộng thêm làm thay đổi thứ tự xét tuyển, và mọi sự thay đổi chính sách cần có lộ trình đủ rõ, đủ sớm để người học và gia đình kịp thích ứng.
Chia sẻ chung góc nhìn này, báo VietNamnet dẫn lời ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, cũng tán thành việc bỏ điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ.
Ông Tiến chỉ ra rằng việc mỗi trường xây dựng một bảng quy đổi riêng khiến cùng một chứng chỉ nhưng giá trị lại khác nhau, chưa kể việc cộng điểm chứng chỉ vào tổ hợp đã có môn Tiếng Anh sẽ dẫn đến tình trạng một năng lực được tính hai lần. Dự thảo hiện vẫn cho phép quy đổi chứng chỉ thành điểm môn ngoại ngữ, nên thí sinh không hề mất hoàn toàn lợi thế.
Ủng hộ quan điểm này, PGS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cho biết cơ hội tiếp cận chứng chỉ quốc tế phụ thuộc lớn vào điều kiện kinh tế. Việc IELTS được cộng từ 1,5 đến 3 điểm trên thang 30 có thể làm thay đổi hoàn toàn thứ tự trúng tuyển tại những ngành có mức điểm chuẩn sát nhau.
Mặc dù có nhiều ý kiến đồng tình với việc loại bỏ điểm cộng IELTS, cách thức và thời điểm triển khai lại đang nhận về những quan điểm khác nhau từ giới chuyên môn. Ảnh minh họa: Dân trí
Những quan điểm về lộ trình thực hiện
Mặc dù có nhiều ý kiến đồng tình với việc loại bỏ điểm cộng IELTS, cách thức và thời điểm triển khai lại đang nhận về những quan điểm khác nhau từ giới chuyên môn. ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc tuyển sinh và truyền thông Trường Đại học Công Thương TP.HCM, cho rằng không nên bỏ ngay quy định này mà cần có một lộ trình giảm dần.
Việc hủy bỏ đột ngột có thể gây ra phản ứng từ phụ huynh và thí sinh, đặc biệt là những gia đình đã đầu tư nhiều thời gian và chi phí để học, thi chứng chỉ với kỳ vọng sử dụng trong xét tuyển đại học.
Ông Sơn đề xuất phương án giảm dần sẽ hợp lý hơn, ví dụ năm nay giảm mức cộng tối đa xuống còn 0,75 điểm và năm sau mới tiến tới bỏ hẳn. Lộ trình chuyển tiếp này sẽ giúp tất cả các bên có thời gian thích ứng và hạn chế tác động đột ngột đến kế hoạch tuyển sinh đã được chuẩn bị trước đó.
Cùng chung quan điểm cần có thời gian chuyển tiếp, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, nhấn mạnh rằng khi thay đổi chính sách tuyển sinh, cơ quan quản lý cần tính đến những thí sinh đã có sự chuẩn bị từ sớm.
Những học sinh đã dành thời gian và tiền bạc cho chứng chỉ ngoại ngữ cần một lộ trình kéo dài khoảng từ 1 đến 3 năm, tùy thuộc vào cách thiết kế chính sách, để không bị hụt hẫng. Việc chuyển tiếp từng bước sẽ giúp thí sinh, phụ huynh cũng như các trường chủ động điều chỉnh lại kế hoạch học tập và phương án tuyển sinh của mình.
Ở chiều ngược lại, PGS Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Nha Trang, lại cho rằng thực tế Bộ GD&ĐT đã có lộ trình điều chỉnh theo hướng bỏ điểm cộng IELTS từ năm 2026.
Theo góc nhìn của ông Phương, một khi đã xác định việc cộng điểm chứng chỉ IELTS tạo ra những bất cập về mặt công bằng giữa các thí sinh thì cơ quan quản lý hoàn toàn có thể bỏ ngay mà không nhất thiết phải kéo dài thêm lộ trình. Khi một quy định được đánh giá là không còn phù hợp, việc điều chỉnh ngay lập tức sẽ giúp bảo đảm nguyên tắc công bằng cốt lõi trong tuyển sinh.
Dù vậy, ông Phương cũng thừa nhận rằng bất kể lựa chọn phương án nào, việc thông tin từ sớm và rõ ràng vẫn là điều kiện tiên quyết để thí sinh và phụ huynh có thể chủ động với các kế hoạch học tập của mình.
