Đề Văn thi lại tại điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang có tính thực tiễn cao, độ phân hóa phù hợp

Sáng 14/8, hơn 300 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã hoàn thành bài thi môn Ngữ văn.

Trao đổi về đề thi, cô giáo Nguyễn Thị Lệ Hằng, Trường THPT Hàn Thuyên (Bắc Ninh) đánh giá đề thi có cấu trúc phù hợp với định dạng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đồng thời bảo đảm yêu cầu đánh giá năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo cô Hằng, đề gồm hai phần Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), thời gian làm bài 120 phút, phù hợp với định dạng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố. Nội dung đề tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, tạo lập văn bản thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức.

Đáng chú ý, phần Đọc hiểu sử dụng văn bản nghị luận “Những ‘mặt trận vô hình’ của an ninh văn hóa” của Bùi Hoài Sơn. Đây là văn bản ngoài sách giáo khoa, phù hợp định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong việc đánh giá khả năng tiếp nhận và xử lý văn bản mới.

Hệ thống câu hỏi được thiết kế theo các cấp độ tư duy. Câu 1 yêu cầu xác định luận đề; câu 2 khai thác đặc trưng của an ninh phi truyền thống; câu 3 yêu cầu lý giải cách sử dụng hai từ “hấp thụ” và “chuyển hóa”; trong khi câu 4 đòi hỏi thí sinh khái quát quan điểm của tác giả từ toàn bộ văn bản.

“Cách sắp xếp này bảo đảm đánh giá được nhiều cấp độ tư duy, từ nhận diện thông tin đến phân tích và khái quát”, cô Hằng nhận xét.

Ở phần Viết, câu nghị luận xã hội đề cập vấn đề tin xấu độc, tin chưa kiểm chứng và video giả mạo ảnh hưởng đến niềm tin xã hội, từ đó yêu cầu học sinh trình bày suy nghĩ về sự cần thiết phải trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin.

Theo cô Hằng, đây là vấn đề có tính thời sự, gắn trực tiếp với môi trường số mà học sinh tham gia hàng ngày. Để đạt điểm cao, thí sinh cần phân tích nguyên nhân, hậu quả của việc chia sẻ thông tin sai lệch, đồng thời đưa ra cách ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Phần nghị luận văn học, với yêu cầu phân tích bài thơ “Cánh đồng tuổi thơ” của nhà thơ Trịnh Thanh Sơn, được đánh giá là phần có tính phân hóa rõ nhất. Thí sinh cần đọc hiểu văn bản, xây dựng hệ thống luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và triển khai lập luận mạch lạc.

PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, Giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, đánh giá đề thi Ngữ văn lần này có định dạng và độ khó tương tự đề thi tốt nghiệp THPT ngày 11, 12/6/2026.

Theo PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, đề gồm các yêu cầu đọc hiểu văn bản nghị luận, viết đoạn văn nghị luận xã hội và viết bài văn về một văn bản văn học thuộc thể loại thơ. Câu nghị luận xã hội được đặt vấn đề khá rõ, giúp thí sinh xác định được nội dung cần triển khai.

Các văn bản được lựa chọn có nguồn dẫn uy tín, cung cấp đủ cứ liệu để thí sinh thực hiện các yêu cầu. Đặc biệt, bài thơ có hình ảnh giàu cảm xúc, gợi liên tưởng và mở ra nhiều hướng phân tích, qua đó tạo điều kiện để thí sinh thể hiện năng lực cảm thụ văn học.

PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh cho rằng nội dung bài thơ cũng có sự kết nối nhất định với vấn đề văn hóa, gìn giữ những giá trị bắt nguồn từ truyền thống được đề cập trong văn bản nghị luận ở phần Đọc hiểu.

“Hệ thống câu hỏi đáp ứng yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông về đọc hiểu văn bản nghị luận, từ việc xác định luận đề của văn bản, giải thích nghĩa của từ đến nêu bật quan điểm của người viết”, PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh nhận xét.

Theo nữ chuyên gia, đề có độ phân hóa khá tốt, trong đó tính phân hóa chủ yếu nằm ở câu viết bài văn nghị luận 4 điểm. Đây là phần tạo điều kiện để thí sinh bộc lộ năng lực cảm thụ văn học và sự sáng tạo.

“Với một đề thi tốt như thế này, điều tôi mong đợi ở khâu chấm thi là hướng dẫn chấm vừa bảo đảm các yêu cầu cần thiết, vừa dành ‘đất’ cho những thí sinh có suy nghĩ, cảm thụ sáng tạo, độc đáo”, PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh chia sẻ.