Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), Jack Weis thường nói đùa rằng mình chỉ là một người thất nghiệp đang sống dưới tầng hầm nhà bố mẹ. Trên thực tế, kể từ khi tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Princeton vào năm 2024, anh đã nộp hơn 2.300 đơn ứng tuyển nhưng vẫn chưa tìm được công việc chính thức.
Ban đầu, Weis ứng tuyển vào các vị trí nghiên cứu khoa học tại khối doanh nghiệp và các chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ ở phòng thí nghiệm quốc gia. Khi không nhận được kết quả khả quan, anh mở rộng phạm vi tìm kiếm sang mảng kỹ thuật phần mềm cùng nhiều lĩnh vực khác.
Thậm chí có thời điểm, anh nộp đơn vào những công việc phổ thông như sơ chế thực phẩm nhưng cũng không nhận được phản hồi. Weis từng nhận công việc huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) dựa trên chuyên môn kỹ thuật và cơ học chất lưu của mình, song nguồn việc này cũng dần cạn kiệt.
Tiến sĩ Jack Weiss. Ảnh: WSJ
Là con trai của hai bác sĩ, Weis từng tốt nghiệp loại xuất sắc tại Đại học Rice trước khi theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Princeton vào năm 2018. Nghiên cứu về quá trình hình thành băng của anh từng được Ủy ban Nobel trích dẫn khi trao giải Nobel Vật lý năm 2024.
Tuy nhiên, thời điểm Weis bắt đầu tìm việc nghiêm túc lại trùng với lúc nhiều doanh nghiệp thu hẹp quy mô tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp sau giai đoạn chiêu mộ ồ ạt trong đại dịch. Anh tập trung vào các vị trí khoa học tại những công ty dược phẩm, vốn phù hợp với chuyên môn về hóa học và tương tác phân tử, nhưng phần lớn hồ sơ gửi đi đều rơi vào im lặng.
Sau đó, Weis quyết định mở rộng phạm vi tìm kiếm cả về khu vực địa lý lẫn ngành nghề. Anh gửi hàng trăm thư ứng tuyển, chủ động kết nối với mạng lưới cựu sinh viên hai trường Princeton và Rice, đồng thời tìm đọc mục tuyển dụng trên tờ Salt Lake Tribune.
Anh còn theo dõi thông tin trên nền tảng PitchBook để tìm kiếm những công ty khởi nghiệp vừa huy động vốn với hy vọng họ có nhu cầu tuyển nhân sự. Mẹ anh, bác sĩ Holly Carveth, từng rà soát lại toàn bộ hồ sơ của con trai để xem liệu có chi tiết nào khiến nhà tuyển dụng do dự hay không, nhưng bà không phát hiện ra vấn đề nào rõ ràng.
Thời gian thất nghiệp kéo dài khiến Weis ngày càng khó xử mỗi khi nhận được câu hỏi về công việc. Thời gian đầu, anh có thể trả lời rằng mình vừa hoàn thành chương trình tiến sĩ, nhưng sau một năm, lý do này bắt đầu trở nên kỳ lạ.
Bản thân quy trình tuyển dụng hiện nay cũng tạo thêm rào cản. Weis và nhiều ứng viên khác từng phải trải qua các vòng phỏng vấn hoàn toàn vắng bóng nhà tuyển dụng, nơi họ phải tự quay video trả lời những câu hỏi hiển thị trên màn hình.
Weis làm việc trên máy tính tại nhà cha mẹ. ảnh: WSJ
Tháng 1 vừa qua, Weis tìm được công việc trả thù lao 70 USD mỗi giờ thông qua Mercor, một công ty công nghệ chuyên thuê chuyên gia huấn luyện AI trong nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp này từng được định giá 10 tỷ USD vào năm ngoái, hiện hợp tác với OpenAI và Anthropic để tuyển dụng lao động thời vụ thuộc các ngành như thiên văn học, sáng tác, luật và ngân hàng đầu tư.
Nhiệm vụ của Weis là đặt câu hỏi về kỹ thuật hóa học cho mô hình ngôn ngữ lớn, đánh giá câu trả lời do AI tạo ra rồi tìm cách cải thiện chúng. Khối lượng công việc không ổn định khi có tuần anh làm 20 giờ, nhưng có tuần chỉ làm 4 giờ. Một số yêu cầu khá đơn giản như giải thích khái niệm ở trình độ học sinh lớp 6, trong khi những nội dung về thông số kỹ thuật lại đòi hỏi nhiều công sức hơn.
Tuy nhiên, nguồn việc này cũng giảm dần. Đến giữa tháng 3, Mercor chấm dứt hợp đồng với Weis. Anh nhận được thông báo qua tin nhắn trong một nhóm Slack có 810 thành viên, với nội dung cho biết công ty có thể liên hệ lại nếu dự án tiếp tục. Trong một bức thư điện tử, Weis hài hước viết rằng Mercor đã chấm dứt tình bạn với anh, và giờ đây thất nghiệp lại trở thành người bạn thân nhất của mình.
Điểm may mắn là trong lúc Weis chật vật tìm việc, thị trường chứng khoán Mỹ vẫn trên đà tăng trưởng. Việc sống cùng bố mẹ giúp anh tiết kiệm chi phí sinh hoạt và trích được một phần thu nhập đem đi đầu tư. Anh cũng không phải gánh khoản nợ học phí sau đại học do nghiên cứu sinh tiến sĩ được nhận lương trong quá trình làm nghiên cứu.
Dẫu vậy, bố mẹ Weis vẫn không khỏi lo lắng về khả năng tìm việc, xây dựng cuộc sống độc lập cũng như lập gia đình trong tương lai của con trai. Cha anh, bác sĩ John Weis, chia sẻ rằng gia đình chưa bao giờ nghĩ con mình lại gặp khó khăn đến mức như vậy. Ông mô tả Weis là một người thông minh, có khả năng diễn đạt tốt, luôn quan tâm đến môi trường và sẵn lòng giúp đỡ người khác.
Hiện tại, Weis đang cân nhắc chuyển hướng sang học luật và đã đăng ký tham gia kỳ thi tuyển sinh trường luật (LSAT) vào tháng 11 tới. Song song đó, anh cũng thử sức với lĩnh vực khởi nghiệp bằng việc ứng dụng AI để thiết kế thiết bị bay không người lái gắn tia laser LED nhằm tiêu diệt cây đại kích (myrtle spurge) — một loài thực vật xâm lấn. Chia sẻ với WSJ, Weis khẳng định nếu thực sự tin rằng bản thân có giá trị, anh nên tự mình giành lấy cơ hội.
