Ngọc Lan (30 tuổi, ở Hà Nội) đi khám tổng quát “giật mình” khi được bác sĩ kết luận mắc tiểu đường tuýp 2 kèm mỡ máu mức độ 1. Theo Lan, cô rất ngạc nhiên vì trong sinh hoạt cô ăn uống rất khoa học, hạn chế hết mức những đồ uống ngọt, đồ ăn nhanh. “Thế nhưng không hiểu tại sao tôi lại mắc tiểu đường, căn bệnh tôi nghĩ chỉ ở người già mới gặp”, Lan nói.
Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa khám và điều trị các bệnh lý nội tiết – đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, thời gian gần đây bác sĩ gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân mắc đái tháo đường được phát hiện ở độ tuổi còn rất trẻ đang gia tăng rõ rệt.
“Nếu như cách đây hơn một thập kỷ, đái tháo đường chủ yếu là bệnh của người trung niên và cao tuổi, thì nay, việc người trong độ tuổi 30–40, thậm chí mới ngoài 20, đi khám vì tăng đường huyết đã không còn là điều hiếm gặp”, bác sĩ Tuấn cho hay.
Ảnh minh họa
Theo IDF Diabetes Atlas 2025, hiện hơn 10% người trưởng thành trên toàn cầu đang sống chung với đái tháo đường. Điều đáng lo không chỉ nằm ở con số ngày càng tăng, mà ở chỗ độ tuổi khởi phát bệnh đang ngày càng sớm hơn. Nhiều tổng quan lớn đăng trên The Lancet đã gọi đây là hiện tượng đái tháo đường típ 2 khởi phát sớm, đồng thời nhấn mạnh một thực tế đáng báo động: mắc bệnh càng sớm thì bệnh càng nặng và tiến triển càng nhanh.
Bác sĩ Tuấn chỉ ra, một người mắc đái tháo đường ở tuổi 30 hoàn toàn khác với người phát hiện bệnh ở tuổi 60. Ở người trẻ, chức năng tụy thường suy giảm nhanh hơn, phải sử dụng thuốc sớm hơn. Nguy hiểm hơn, họ phải đối mặt với nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận, tổn thương thần kinh… trong một quãng thời gian rất dài phía trước. Chính thời gian phơi nhiễm kéo dài với tình trạng đường huyết cao mới là yếu tố khiến đái tháo đường trở thành căn bệnh nguy hiểm và tàn phá sức khỏe âm thầm.
Vì sao đái tháo đường không còn là “bệnh của người già”?
Câu trả lời nằm ở lối sống hiện đại. Chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt; thói quen ít vận động, ngồi nhiều; thức khuya kéo dài; căng thẳng, stress triền miên… Những yếu tố này không gây bệnh ngay lập tức, nhưng âm thầm tạo ra tình trạng kháng insulin từ rất sớm, khiến hệ chuyển hóa “già đi” nhanh hơn tuổi thật.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là tiền sử gia đình và giai đoạn sớm của cuộc đời. Người có bố mẹ mắc đái tháo đường, mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ, trẻ sinh to, béo phì từ nhỏ… đều có nguy cơ cao hơn. Khi những yếu tố này kết hợp với lối sống không lành mạnh, bệnh có thể xuất hiện sớm hơn rất nhiều so với các thế hệ trước.
“Không ít người vẫn cho rằng chỉ những ai thừa cân, béo phì mới mắc đái tháo đường. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy điều ngược lại. Nhiều bệnh nhân có BMI bình thường, thậm chí vóc dáng gầy gò, nhưng đường huyết và HbA1c đã ở mức chẩn đoán bệnh. Ở nhóm này, vấn đề không nằm ở cân nặng, mà ở chất lượng chuyển hóa: kháng insulin vẫn xảy ra, mỡ nội tạng vẫn có thể cao, và đặc biệt là khả năng tiết insulin của tụy đã suy giảm từ sớm”, bác sĩ Tuấn cho hay.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa khám và điều trị các bệnh lý nội tiết – đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai
Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng người châu Á có thể mắc đái tháo đường típ 2 ở mức BMI thấp hơn so với người châu Âu, do khác biệt về di truyền và phân bố mỡ. Vì vậy, gầy không đồng nghĩa với an toàn, và việc tầm soát đường huyết cần dựa trên nguy cơ chuyển hóa tổng thể, chứ không chỉ nhìn vào vóc dáng bên ngoài.
Đáng lo ngại hơn, đái tháo đường ở người trẻ không chỉ đơn thuần là chuyện phải uống thuốc lâu dài. Đây còn là một trong những nguyên nhân khiến bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận mạn xuất hiện sớm hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng lao động khi người bệnh vẫn đang ở độ tuổi sung sức nhất.
Điều tích cực là phần lớn các trường hợp đái tháo đường típ 2 khởi phát sớm hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc trì hoãn. Theo các khuyến cáo mới nhất của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) 2025, chỉ cần giảm khoảng 7% cân nặng ở người thừa cân và duy trì ít nhất 150 phút vận động mức vừa mỗi tuần, nguy cơ tiến triển từ tiền đái tháo đường sang đái tháo đường thực sự đã giảm đáng kể. Đây không phải lời khuyên chung chung, mà là kết quả của những nghiên cứu can thiệp quy mô lớn.
Bác sĩ Tuấn nhấn mạnh, đái tháo đường không xuất hiện trong một đêm hay sau một bữa ăn “xả láng”. Đó là hệ quả của nhiều năm tích lũy rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, nếu đang ở độ tuổi 25–40, chưa có triệu chứng rõ ràng nhưng có thừa cân, ít vận động, thường xuyên thức khuya hoặc stress kéo dài, việc chủ động kiểm tra đường huyết sớm là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe cho chính mình – trước khi căn bệnh âm thầm này kịp lên tiếng.
