Phụ nữ từ 21-65 tuổi có thể được sàng lọc, kéo dài khoảng 15 phút
Bộ Y tế đang xây dựng hướng dẫn quy trình kỹ thuật sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng nghiệm pháp quan sát cổ tử cung với axit axetic hoặc Lugol (VIA/VILI), nhằm hỗ trợ phát hiện sớm tổn thương bất thường ngay tại các cơ sở y tế tuyến ban đầu.
Theo hướng dẫn, ung thư cổ tử cung (UTCTC) là một trong những loại ung thư phổ biến ở phụ nữ trên toàn cầu. Năm 2022, ước tính có 662.301 phụ nữ được chẩn đoán mắc bệnh và khoảng 348.874 người tử vong vì căn bệnh này.
Tại Việt Nam, UTCTC là loại ung thư phổ biến thứ sáu ở phụ nữ. Năm 2022, cả nước ghi nhận 4.612 ca mắc mới, tương đương 7,8 ca/100.000 phụ nữ và 2.571 ca tử vong, tương đương 3,8 ca/100.000 phụ nữ.
Bộ Y tế cho biết, dù là bệnh nguy hiểm, ung thư cổ tử cung có thể dự phòng hoặc sàng lọc, phát hiện sớm bằng những kỹ thuật sẵn có tại Việt Nam. Khi được phát hiện ở giai đoạn sớm, bệnh có khả năng điều trị hiệu quả.
Sàng lọc bằng kỹ thuật có thể thực hiện tại trạm y tếNghiệm pháp quan sát cổ tử cung với axit axetic hoặc Lugol (Visual Inspection with Acetic acid/Lugol - VIA/VILI) là một trong những kỹ thuật sàng lọc UTCTC đang được áp dụng tại Việt Nam.
Với phương pháp này, nhân viên y tế quan sát bằng mắt thường những hình ảnh bất thường trên cổ tử cung sau khi bôi axit axetic hoặc Lugol. Theo hướng dẫn, đây là kỹ thuật tương đối dễ thực hiện tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đặc biệt là trạm y tế xã và các cơ sở thuộc cấp khám, chữa bệnh ban đầu.
Tuy nhiên, phương pháp VIA/VILI cũng có những hạn chế. Kết quả phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người thực hiện; có thể xuất hiện tình trạng dương tính giả do viêm nhiễm hoặc tổn thương lành tính, đồng thời có nguy cơ bỏ sót những tổn thương nhỏ nằm sâu trong ống cổ tử cung.
Theo hướng dẫn, đối tượng thực hiện VIA/VILI là phụ nữ từ 21-65 tuổi, đã có quan hệ tình dục và có thể quan sát được toàn bộ vùng chuyển tiếp của cổ tử cung. Nhóm tuổi được ưu tiên là 30-49 tuổi.
Những trường hợp không đáp ứng các điều kiện trên cần được giới thiệu đến cơ sở y tế có khả năng thực hiện xét nghiệm tế bào cổ tử cung và/hoặc xét nghiệm HPV.
Nhận diện sớm dấu hiệu bất thường ở cổ tử cung bằng kỹ thuật đơn giản. Ảnh: Bệnh viện đa khoa Phương Đông
Về thời điểm, sàng lọc tốt nhất được thực hiện sau khi sạch kinh 5-7 ngày. Trước khi sàng lọc, người bệnh không nên thụt rửa âm đạo, quan hệ tình dục, sử dụng kem hoặc bọt tránh thai; đồng thời cần ngừng đặt thuốc trong vòng 2-3 ngày trước đó.
Chu kỳ sàng lọc được hướng dẫn là từ 21 tuổi trở đi, thực hiện 3 năm/lần. Sau 65 tuổi, có thể dừng sàng lọc nếu trước đó đã có 2 lần sàng lọc liên tiếp đúng chu kỳ và cho kết quả âm tính.
Người chưa có quan hệ tình dục hoặc không hợp tác trong quá trình thực hiện được xác định là chống chỉ định. Trường hợp đang hành kinh cần thận trọng khi thực hiện kỹ thuật.
Theo hướng dẫn, quy trình có thể được thực hiện tại trạm y tế xã, phường, đặc khu và các cơ sở thuộc cấp khám bệnh, chữa bệnh ban đầu. Thời gian thực hiện dự kiến khoảng 15 phút.
Người thực hiện phải là người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh có phạm vi hành nghề phù hợp và đã được đào tạo về nghiệm pháp VIA/VILI. Ngoài ra cần một điều dưỡng hoặc hộ sinh phụ khám. Trong trường hợp người khám là nam, hướng dẫn lưu ý tôn trọng quy tắc 3 người.
Trước khi tiến hành, nhân viên y tế cần tư vấn cho người bệnh về mục đích, các bước thực hiện, nguy cơ và biến chứng có thể xảy ra. Người bệnh được hướng dẫn chuẩn bị phù hợp, trong đó cần sạch kinh và đi tiểu hết trước khi khám.
Quy trình gồm nhiều bước, từ vệ sinh tay, khai thác bệnh sử, khám vùng bụng dưới và bộ phận sinh dục ngoài, đặt mỏ vịt để bộc lộ toàn bộ cổ tử cung đến quan sát các tổn thương bất thường.
Sau đó, nhân viên y tế dùng tăm bông tẩm dung dịch axit axetic 3-5% hoặc Lugol 5% bôi lên toàn bộ bề mặt cổ tử cung và chờ đủ 1 phút trước khi đánh giá hình ảnh.
Khi sử dụng axit axetic, nhân viên y tế tập trung quan sát các mảng trắng dày, nổi gờ, có ranh giới rõ, nằm gần ranh giới biểu mô lát - trụ. Với Lugol, cần chú ý những vùng không bắt màu iod hoặc chỉ có màu vàng nhạt, đặc biệt tại vùng chuyển tiếp.
Phụ nữ 21-65 tuổi có thể được sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng kỹ thuật VIA/VILI, với chu kỳ 3 năm/lần nếu kết quả âm tính. Ảnh: Bệnh viện đa khoa Phương Đông
Dương tính hoặc nghi ngờ ung thư phải chuyển tuyến
Kết quả VIA/VILI được phân loại thành âm tính, dương tính hoặc nghi ngờ ung thư.
Trường hợp VIA âm tính thường có biểu mô cổ tử cung trơn láng, màu hồng, đồng dạng và không có vùng trắng. Với VILI âm tính, cổ tử cung bắt màu nâu. Người bệnh được hẹn sàng lọc lại sau 3 năm.
Với VIA dương tính, có thể xuất hiện các mảng màu trắng đục, dày, bờ rõ nét hoặc biểu mô trắng sau khi bôi axit axetic, nằm gần ranh giới biểu mô lát - trụ. VILI dương tính được nhận diện qua các vùng không bắt màu iod hoặc chỉ có màu vàng nhạt sau khi bôi Lugol. Những trường hợp này được chuyển cấp khám, chữa bệnh cơ bản hoặc cao hơn.
Đáng lưu ý, nếu cổ tử cung xuất hiện tổn thương dạng sùi hoặc loét, biểu mô trắng rất dày, nổi gờ rõ rệt hoặc chảy máu khi tiếp xúc, cần nghĩ đến tình trạng nghi ngờ ung thư. Với VILI, tổn thương nghi ngờ ung thư có thể là vùng dạng sùi hoặc loét, không bắt màu iod và chảy máu khi tiếp xúc.
Những trường hợp nghi ngờ ung thư phải được chuyển ngay đến cơ sở có khả năng chẩn đoán xác định và điều trị ung thư.
Bộ Y tế cũng yêu cầu nhân viên y tế tư vấn, hướng dẫn cụ thể quy trình chuyển tuyến đối với người bệnh có kết quả bất thường để tránh tình trạng mất dấu. Trong điều kiện cho phép, người bệnh có thể được tư vấn thực hiện thêm xét nghiệm tế bào học hoặc HPV.
Theo hướng dẫn, kỹ thuật VIA/VILI có tính an toàn cao, tai biến và biến chứng ít gặp, đa số ở mức độ nhẹ. Một số vấn đề có thể xảy ra gồm chảy máu âm đạo, đau hoặc khó chịu vùng hạ vị, kích ứng niêm mạc âm đạo và cổ tử cung. Dị ứng với dung dịch Lugol được ghi nhận là hiếm gặp.
