Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, tính đến ngày 5/5/2026, Uganda đã ghi nhận 600 ca nghi mắc Ebola, trong đó có 139 ca tử vong. Đáng chú ý, đây là đợt bùng phát do chủng Sudan ebolavirus (SUDV) một trong những chủng vi rút Ebola nguy hiểm từng gây nhiều đợt dịch lớn tại châu Phi.
Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, ngày 25/5 Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng chống bệnh do vi rút Ebola nhằm chủ động ứng phó nguy cơ dịch xâm nhập.
Theo Bộ Y tế, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm, được phát hiện lần đầu vào năm 1976 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, gần sông Ebola. Bệnh lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể của người hoặc động vật nhiễm bệnh, đồng thời có thể lây qua các vật dụng bị nhiễm như quần áo, chăn màn, kim tiêm đã qua sử dụng.
Các nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ tại Cộng hòa Dân chủ Congo (Ảnh: AFP/Yonhap)
Các chuyên gia cảnh báo Ebola có tỷ lệ tử vong rất cao, trung bình khoảng 50%, một số đợt dịch ghi nhận tỷ lệ tử vong lên tới 90%. Người bệnh thường diễn tiến nặng với hội chứng xuất huyết, sốc và suy đa tạng.
Hiện chi Ebolavirus gồm 6 loài khác nhau, trong đó Zaire ebolavirus (EBOV), Sudan ebolavirus (SUDV) và Bundibugyo ebolavirus (BDBV) từng gây ra nhiều đợt dịch lớn tại châu Phi. Các nhóm có nguy cơ cao gồm người săn bắt, tiếp xúc động vật hoang dã nhiễm bệnh; người chăm sóc, tiếp xúc với bệnh nhân hoặc thi thể người mắc Ebola; nhân viên y tế trực tiếp điều trị và làm xét nghiệm. Đáng chú ý, chỉ chủng Zaire ebolavirus hiện có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu.
Các dấu hiệu nhận biết
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thời gian ủ bệnh Ebola kéo dài từ 2-21 ngày. Người mắc bệnh thường có biểu hiện sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ, đau họng, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, viêm kết mạc. Một số trường hợp xuất hiện phát ban toàn thân.
Khi bệnh diễn tiến nặng, người bệnh có thể bị xuất huyết tiêu hóa, chảy máu chân răng, ho ra máu, đái máu hoặc chảy máu âm đạo. Nhiều trường hợp nhanh chóng rơi vào sốc, suy gan, suy thận và suy đa cơ quan.
Bộ Y tế cho biết, RT-PCR hiện là tiêu chuẩn vàng để khẳng định ca mắc Ebola. Một trường hợp nghi ngờ mắc bệnh được xác định khi có sốt từ 38 độ C trở lên kèm các triệu chứng nghi ngờ và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày như đi về từ vùng dịch, tiếp xúc người bệnh hoặc động vật nghi nhiễm.
Trước nguy cơ dịch xâm nhập, Bộ Y tế yêu cầu tất cả ca nghi ngờ hoặc xác định mắc Ebola phải được cách ly, điều trị tại cơ sở y tế, tuyệt đối không điều trị tại nhà.
Theo cơ quan chuyên môn, hiện điều trị Ebola chủ yếu là điều trị hỗ trợ như bù dịch, hạ sốt, hỗ trợ hô hấp, chống sốc và điều trị suy đa tạng. Với chủng Zaire ebolavirus, hiện có hai loại kháng thể đơn dòng điều trị đặc hiệu là Inmazeb và Ebanga, tuy nhiên việc sử dụng phải được cấp phép tại Việt Nam.
Việt Nam chủ động ứng phó nguy cơ Ebola xâm nhập từ quốc tế
Đáng chú ý, Bộ Y tế cũng vừa đưa ra 8 điểm mới quan trọng trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị Ebola năm 2026.
Cụ thể, cập nhật chủng Sudan ebolavirus vào hướng dẫn để phù hợp tình hình dịch hiện nay. Một số thuốc điều trị triệu chứng cũng được điều chỉnh theo hướng ưu tiên dùng paracetamol giảm đau, hạ sốt; bổ sung thuốc chống nôn và các biện pháp bù dịch tích cực.
Việc bổ sung tiêu chí chẩn đoán ca bệnh nghi ngờ, trong đó khai thác yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khởi phát triệu chứng được coi là yêu cầu bắt buộc.
Ngoài ra, Bộ Y tế bổ sung chỉ định sử dụng hai loại kháng thể đơn dòng Inmazeb và Ebanga cho các trường hợp nhiễm chủng Zaire ebolavirus, đồng thời lưu ý không sử dụng đồng thời với vắc xin sống giảm độc lực Ervebo.
Một số nhóm nguy cơ cao cũng được lưu ý đặc biệt như phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch do nguy cơ diễn tiến nặng rất nhanh.
Theo Bộ Y tế, vi rút Ebola có thể tồn tại kéo dài trong tinh dịch tới 12 tháng và có khả năng lây qua sữa mẹ. Vì vậy, người bệnh sau xuất viện vẫn cần được theo dõi, tư vấn các biện pháp phòng tránh lây truyền cho cộng đồng.
Ngành y tế yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh tăng cường sàng lọc, phân luồng, kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt; lập danh sách theo dõi người tiếp xúc gần trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng.
Hiện WHO và Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt vắc xin Ervebo để phòng ngừa chủng Zaire ebolavirus. Tuy nhiên, các chủng Ebola khác, bao gồm Sudan ebolavirus đang gây dịch tại Uganda, hiện chưa có vắc xin đặc hiệu.
