Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nhân sự kiện chính trị quan trọng này, Tạp chí Đời sống và Pháp luật (ĐS&PL) đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Thanh Tùng - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp về vai trò, trách nhiệm của Hội Luật gia Việt Nam trong chặng đường phát triển mới, đặc biệt là trong công tác tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật.
ĐS&PL: Hội Luật gia Việt Nam đã có truyền thống hơn 71 năm xây dựng và phát triển, nhìn lại chặng đường đã qua, xin Bộ trưởng đánh giá về vai trò của Hội Luật gia Việt Nam trong công tác nghiên cứu, tham gia xây dựng, phản biện chính sách, pháp luật?
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng: Hơn 71 năm xây dựng và trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Đảng, Hội Luật gia Việt Nam đã khẳng định được vị thế là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp lớn của giới luật gia cả nước, thành viên tích cực, có trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tập hợp đội ngũ luật gia có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm thực tiễn và tâm huyết phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Tôi đánh giá cao những đóng góp toàn diện, sâu sắc và thực chất của Hội vào công tác xây dựng, phản biện và hoàn thiện hệ thống pháp luật trên cơ sở bám sát các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW , Nghị quyết số 57-NQ/TW , Nghị quyết số 59-NQ/TW , Nghị quyết số 66-NQ/TW , Kết luận số 09-KL/TW , Quy định số 178-QĐ/TW và Chỉ thị số 14-CT/TW. Qua đó, góp phần không nhỏ trong tiến trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đẩy mạnh cải cách, kiến tạo thể chế nhằm khơi thông nguồn lực phát triển đất nước.
Hội Luật gia Việt Nam đã tham gia trực tiếp và chất lượng vào công tác xây dựng chính sách, pháp luật. Trong nhiệm kỳ vừa qua, Trung ương Hội đã thể hiện vai trò cầu nối quan trọng khi tham gia là thành viên Ban Chỉ đạo Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tham gia 17 Ban soạn thảo, Tổ soạn thảo, Tổ biên tập, Tổ giúp việc dự án luật, nghị quyết, nghị định, đề án quan trọng; chủ trì nghiên cứu, tổ chức nhiều hội thảo, góp ý cho hơn 80 dự thảo văn bản ở Trung ương và hơn 20.400 lượt ý kiến trong toàn hệ thống.
Tiêu biểu như tham gia soạn thảo/góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi), Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Luật Luật sư (sửa đổi), Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Đề án Nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay...
Với sự tin tưởng của Đảng, Nhà nước, Hội đã đề xuất chính sách và chủ trì xây dựng dự án Luật Trọng tài thương mại (sửa đổi) dự kiến đưa vào Chương trình lập pháp năm 2028, đồng thời thực hiện rà soát tổng thể các đạo luật do Hội chủ trì soạn thảo trước đây như Luật Trưng cầu ý dân và Luật Trọng tài thương mại.
Hội đã đóng góp nhiều luận cứ sâu sắc thông qua việc tham gia xây dựng và góp ý cho các dự thảo Đề án chiến lược, có tính bước ngoặt trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật, tiêu biểu như Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam”, Đề án về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Đề án cải cách tư pháp và giảm hình phạt tử hình...
Thông qua mạng lưới tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hòa giải cơ sở rộng khắp, Hội đã tổng kết thực tiễn thi hành các đạo luật như Luật Đất đai, Luật Phá sản, Bộ luật Dân sự, các luật tố tụng... để kịp thời phát hiện những quy định chồng chéo, mâu thuẫn và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, hoàn thiện.
Tôi cũng ghi nhận và đánh giá cao sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa Hội Luật gia Việt Nam và Bộ Tư pháp trong thời gian qua, nhất là trong nghiên cứu, góp ý và phản biện các chính sách, dự thảo luật và văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Thời gian tới, tôi cho rằng sự phối hợp này cần tiếp tục đi vào chiều sâu, phát huy tốt hơn trí tuệ, kinh nghiệm của đội ngũ luật gia, đặc biệt là tiếng nói của những hội viên làm công tác thực tiễn từ cơ sở để kịp thời phát hiện những bất cập, điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu kiến tạo phát triển đất nước.
ĐS&PL: Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đất nước bước vào giai đoạn “tăng tốc, bứt phá”, theo Bộ trưởng làm thế nào để Hội Luật gia Việt Nam phát huy tốt hơn vai trò của mình từ cơ sở, vừa tuyên truyền, tư vấn, giám sát việc thực thi pháp luật, vừa kịp thời nắm bắt, tập hợp và phản ánh những vướng mắc, bất cập từ thực tiễn để góp phần hoàn thiện pháp luật, đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống?
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng: Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc và các nghị quyết trụ cột, chiến lược của Đảng, bao gồm chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành thông suốt mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tăng trưởng kinh tế hai con số, các cơ quan, tổ chức trong cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương đều phải nỗ lực, quyết liệt hành động để đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống. Trong bối cảnh đó, để phát huy vai trò của mình, Hội Luật gia Việt Nam cần tập trung hoàn thành tốt 04 nhóm nhiệm vụ, giải pháp sau:
Một là, quán triệt tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW, Hội cần tiếp tục đổi mới toàn diện tư duy, nội dung và phương thức hoạt động theo hướng hiệu quả, hiện đại, chủ động, sáng tạo; chuyển mạnh từ tư duy “thực hiện nhiệm vụ” sang tư duy “kiến tạo phát triển”, chủ động tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Mọi hoạt động của Hội ở cơ sở phải lấy người dân, quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và mục tiêu hành động. Hội cần chủ động tham gia ngay từ khâu xác định vấn đề, tổng kết thực tiễn, tổng kết thi hành pháp luật để nghiên cứu, đề xuất chính sách phù hợp. Đồng thời, cần đánh giá hiệu quả hoạt động theo hướng lấy chất lượng tham gia xây dựng và thi hành pháp luật, sự hài lòng của người dân và mức độ đóng góp vào sự phát triển của địa phương, đất nước làm thước đo chủ yếu.
Hai là, trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, Hội cần tập trung kiện toàn tổ chức Hội/chi hội ở cấp xã tại các địa bàn có đủ điều kiện để tập hợp hội viên, bảo đảm gần dân, sát dân; tiếp tục tập hợp và phát triển nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao theo hướng vận động cán bộ, công chức, viên chức, luật sư, chuyên gia pháp lý tại địa phương tham gia Hội, tạo mạng lưới kết nối trí tuệ rộng khắp; chú trọng bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trình độ chuyên môn và kỹ năng ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ luật gia ở cơ sở đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới.
Ba là, tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, tư vấn, trợ giúp pháp lý và giám sát thực thi pháp luật. Trong đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của Hội Luật gia các cấp trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đẩy mạnh phong trào “Mỗi luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật”, truyền tải pháp luật bằng hình thức dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng, hướng mạnh về vùng sâu, vùng xa và các đối tượng yếu thế; rà soát, củng cố hệ thống các Trung tâm tư vấn pháp luật, duy trì ngày tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dân; sẵn sàng tham gia hòa giải ở cơ sở, giải quyết tranh chấp ngay từ khi mới phát sinh, góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng, hạn chế khiếu kiện; tích cực tham gia tiếp công dân, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc các cấp trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, kịp thời phát hiện và kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật ở cơ sở.
Bốn là, Hội cần bám sát địa bàn, gần dân, gần doanh nghiệp, gắn kết với thực tiễn hoạt động ở cơ sở để thực sự trở thành “cầu nối” giữa pháp luật với cuộc sống. Những vướng mắc, bất cập phát sinh từ cơ sở cần được phát hiện sớm, tập hợp có hệ thống, phân tích thấu đáo và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện chính sách, pháp luật, góp phần thiết thực vào quá trình kiến tạo phát triển.
ĐS&PL: Hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV, trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và hoàn thiện thể chế ngày càng cao, Bộ trưởng kỳ vọng Hội sẽ tạo ra những đột phá gì trong nhiệm kỳ mới để phát huy tốt hơn vai trò của đội ngũ luật gia trong xây dựng và thi hành pháp luật?
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng: Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Tôi kỳ vọng Đại hội sẽ mở ra một nhiệm kỳ mới với tinh thần đổi mới mạnh mẽ, hướng mạnh về cơ sở, phát huy tốt hơn nữa các nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao. Trọng tâm là thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 11-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát huy vai trò của các hội quần chúng trong giai đoạn phát triển mới.
Trước hết cần xác định và thực hiện tốt 03 đột phá chiến lược. Một là, đột phá mạnh mẽ trong tham gia xây dựng thể chế kiến tạo phát triển, thi hành pháp luật nghiêm minh, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Hai là, đổi mới phương thức hoạt động, đề cao chất lượng, hiệu quả và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp; Ba là, đổi mới công tác xây dựng tổ chức Hội, phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ hội viên.
Để thực hiện thành công 03 đột phá trên, Hội Luật gia Việt Nam cần tập trung thực hiện tốt 03 nhóm nhiệm vụ, giải pháp:
Một là nâng cao chất lượng nghiên cứu, tham gia xây dựng và phản biện chính sách, pháp luật; đồng thời bám sát thực tiễn, nhất là ở cơ sở để kịp thời phát hiện những vấn đề mới, đòi hỏi của thực tiễn và có kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Hai là, đổi mới phương thức hoạt động gắn với chuyển đổi số để nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ nhân dân. Theo đó, cần đổi mới toàn diện phương thức Hội tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở, tham gia tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động pháp lý phục vụ cộng đồng. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, kết hợp linh hoạt giữa phương thức trực tiếp và trực tuyến để người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ pháp lý thuận lợi, hiệu quả hơn.
Ba là, xây dựng đội ngũ hội viên có bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục nội bộ và xây dựng kế hoạch công tác theo phương châm “6 rõ”: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”.
Tôi kỳ vọng rằng, trong nhiệm kỳ tới, Hội tiếp tục có những đóng góp quan trọng trong việc đưa pháp luật đi vào cuộc sống và đưa cuộc sống vào pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ, tinh thần thượng tôn pháp luật, bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Việc phát huy tối đa trí tuệ, kinh nghiệm và tâm huyết của đội ngũ luật gia sẽ biến thế mạnh chuyên môn thành đóng góp cụ thể, thiết thực cho công cuộc xây dựng, hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật. Qua đó, xây dựng Hội Luật gia Việt Nam ngày càng vững mạnh về tổ chức, hiệu quả trong hoạt động, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Nhân dân.
ĐS&PL: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!
Thực hiện: Hoàng Bích
Thiết kế: Hoàng Yến
