Sáng 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026.
Cấp xã đã tiếp nhận 86,11% lượt công dân tại 21 địa phương
Giải trình ý kiến ĐBQH về công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo năm 2026, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã đưa cấp xã trở thành tuyến đầu tiếp nhận, đối thoại và giải quyết các vấn đề của người dân.
Tuy nhiên, áp lực công việc tại cơ sở đang gia tăng, đòi hỏi phải bổ sung nhân lực và nâng cao năng lực chuyên môn.
Thông tin về tác động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đối với công tác tiếp công dân, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, mô hình mới đã làm rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp xã khi không còn cấp huyện.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải (Ảnh: Media Quốc hội).
Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, có 859 nhiệm vụ, tương đương 73,8%, được phân định giao lại cho cấp xã. Qua theo dõi, nhiều vụ việc người dân phản ánh, kiến nghị đã được tiếp nhận, xử lý ngay tại cấp xã hoặc chuyển thẳng lên cấp tỉnh, hạn chế tình trạng chuyển lòng vòng, đùn đẩy trách nhiệm.
Theo tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ, từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, các địa phương tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Qua rà soát tại 21 địa phương, cấp xã đã tiếp 86,11% tổng số lượt, cá biệt có nơi lên tới 90%.
Bên cạnh đó, áp lực đối với cấp xã là rất lớn, số lượt tiếp công dân tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức nhưng phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ mới, địa bàn rộng, dân số đông, đội ngũ được hình thành từ nhiều nguồn, năng lực và kinh nghiệm chưa đồng đều, nhất là những cán bộ có chuyên môn về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư.
Đáng chú ý, trong 22 địa phương có báo cáo, mới có 1.213/2.317 xã bố trí công chức chuyên trách công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chiếm 52,35%. Có 5 địa phương chưa có xã nào bố trí được cán bộ chuyên trách.
Theo Bộ trưởng, một bộ phận người dân cũng chưa nắm rõ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc sau sắp xếp nên gửi đơn đến nhiều nơi hoặc vượt cấp.
Có tỉnh, 90,63% số đơn gửi Ban Tiếp công dân tỉnh không thuộc thẩm quyền giải quyết. Một địa phương khác tiếp nhận 267 đơn nhưng chỉ có 7 đơn đúng thẩm quyền.
Bên cạnh đó, việc bàn giao hồ sơ từ cấp huyện trước đây ở một số nơi chưa đầy đủ; vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn. Một bộ phận người dân chưa nắm rõ cơ quan có thẩm quyền sau sắp xếp nên gửi đơn nhiều nơi, vượt cấp, gây áp lực cho cơ quan chức năng.
Về thẩm quyền và trách nhiệm của cấp xã, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, theo quy định hiện hành, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày trong tháng và khi có yêu cầu đột xuất, không ủy quyền cho cấp phó. Chủ tịch UBND cấp xã cũng có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu và giải quyết tố cáo đối với những người thuộc phạm vi quản lý theo quy định.
Giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp xã là đơn vị, công chức được phân công làm đầu mối tham mưu, chủ yếu là Văn phòng HĐND và UBND cấp xã. Vấn đề đặt ra hiện nay là phải bố trí đúng người, đủ người, đúng việc và thống nhất đầu mối tham mưu để bảo đảm năng lực giải quyết.
Trong thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm; thống nhất đầu mối tham mưu công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo vị trí việc làm.
Đồng thời, đề cao trách nhiệm người đứng đầu gắn với đánh giá cán bộ; tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác này ở cấp xã và chỉ đạo hoàn tất việc bàn giao hồ sơ các vụ việc theo đúng quy định.
Mỗi kiến nghị của cử tri phải có địa chỉ trách nhiệm, thời hạn giải quyết
Trước đó, tham gia góp ý kiến, ĐBQH Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) cho rằng, đánh giá hiệu quả không thể chỉ căn cứ vào số văn bản đã trả lời, số đơn đã chuyển hoặc số lượt công dân đã tiếp, mà phải căn cứ vào việc những vấn đề người dân phản ánh đã được giải quyết đến đâu, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân đã được bảo đảm như thế nào.
Đại biểu Trí đề nghị chấn chỉnh 3 việc. Đó là phải phân loại rõ kiến nghị đã giải quyết dứt điểm, kiến nghị đang triển khai, kiến nghị mới được giải trình và kiến nghị chưa được giải quyết. Không nên đánh đồng việc có văn bản trả lời với việc hoàn thành trách nhiệm giải quyết.
ĐBQH Lê Hữu Trí (Ảnh: Media Quốc hội).
Bên cạnh đó, đối với kiến nghị tồn đọng, phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, nguyên nhân chậm trễ, giải pháp tháo gỡ và thời hạn hoàn thành.
Riêng những kiến nghị chưa có lộ trình phải khẩn trương xác định hướng xử lý; nếu chưa thể giải quyết thì phải nêu rõ lý do, căn cứ và thời điểm xem xét lại.
Đại biểu Nguyễn Hữu Trí cũng nhấn mạnh, điều quan trọng nhất là phải chuyển từ tư duy "đã trả lời, đã chuyển đơn, đã ban hành quyết định" sang "đã giải quyết thực chất, đã khắc phục bất cập, đã bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân".
"Mỗi kiến nghị của cử tri phải có địa chỉ trách nhiệm, thời hạn giải quyết và kết quả kiểm chứng được. Mỗi đơn thư khiếu nại, tố cáo phải được tiếp nhận đúng, xử lý đúng, giải quyết đúng pháp luật và theo dõi đến khi kết quả được thực hiện trên thực tế.
Đó mới là thước đo thực chất về trách nhiệm của các cơ quan công quyền và là cách thiết thực nhất để củng cố niềm tin của cử tri, nhân dân đối với Quốc hội và Nhà nước", đại biểu Trí nói.
