Chủ trương thu hẹp phương thức xét tuyển
Theo dự thảo sửa đổi quy định về tuyển sinh đại học được Bộ GD&ĐT công bố ngày 17/9, lộ trình tuyển sinh sẽ có nhiều thay đổi. Cụ thể, vào năm 2027, mỗi ngành và chương trình đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển.
Từ năm 2028, con số này sẽ tiếp tục giảm xuống chỉ còn một phương thức duy nhất. Ở cấp cơ sở đào tạo, mỗi trường được sử dụng tối đa 5 phương thức (không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển). Hiện tại, dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến đến hết ngày 23/9.
Giải thích về định hướng này, GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), cho biết việc thu hẹp số phương thức xuất phát từ thực tế bất cập hiện nay. Khi một ngành có quá nhiều “cửa” xét tuyển, những thí sinh có năng lực tương đương nhưng lựa chọn phương thức khác nhau lại có nguy cơ bị đối xử khác nhau.
Thống kê trong giai đoạn 2022-2026 cho thấy, có hơn 2.000 chương trình đào tạo (chiếm trên 40% tổng số chương trình) sử dụng từ hai phương thức trở lên ghi nhận độ chênh lệch điểm trúng tuyển giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên.
Đáng chú ý, điểm xét học bạ trong cùng một mã ngành thường cao hơn khá xa so với điểm thi tốt nghiệp THPT.
Từ góc nhìn của cơ quan quản lý, chủ trương này không đồng nghĩa với việc ép buộc tất cả các trường phải sử dụng một loại điểm thi duy nhất. Mỗi ngành vẫn hoàn toàn có quyền lựa chọn phương thức phù hợp nhất với yêu cầu đầu vào của mình.
Các kết quả thi riêng, học bạ hay chứng chỉ quốc tế vẫn có thể được sử dụng, miễn là chúng được cấu trúc minh bạch thành một phương thức duy nhất đã công bố.
Giờ học của sinh viên Trường Đại học Anh quốc. Ảnh minh họa: Vietnam+
Các trường đại học lo ngại rủi ro, giảm cơ hội của thí sinh
Dù mục tiêu của Bộ GD&ĐT là tăng tính công bằng, nhưng tại tọa đàm lấy ý kiến về dự thảo diễn ra ngày 21/9, đại diện nhiều cơ sở giáo dục đại học đã thẳng thắn bày tỏ sự lo ngại về phương án mỗi ngành chỉ còn một phương thức.
Cụ thể, VTC News dẫn lời bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Thăng Long, nhìn nhận vấn đề từ góc độ nguồn tuyển. Theo bà, việc giới hạn phương thức có thể gây khó khăn cho các trường và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi lựa chọn của thí sinh.
“Việc giới hạn sẽ làm giảm sự đa dạng và bỏ sót thí sinh có năng lực”, bà Hà nhấn mạnh.
Phân tích sâu hơn, bà Hà chỉ ra rằng nếu một trường có tổ chức kỳ thi riêng, họ sẽ có xu hướng ưu tiên khai thác nguồn tuyển từ kỳ thi này.
Ngược lại, các trường không tổ chức thi riêng có thể sẽ không dám sử dụng phương thức đánh giá năng lực nếu bị giới hạn chỉ được chọn một. Hậu quả là nguồn tuyển bị thu hẹp, và một bộ phận thí sinh có thể mất đi cơ hội bước chân vào đại học thông qua những phương thức vốn phù hợp với thế mạnh của mình.
Đại diện Trường Đại học Thăng Long cũng lo ngại kịch bản nhiều trường sẽ ồ ạt chọn xét học bạ vì tính thuận lợi, khiến tỷ lệ trúng tuyển bằng học bạ tăng vọt.
Đồng quan điểm, PGS Trần Anh Dũng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, cho biết các phương thức ngoài điểm thi tốt nghiệp THPT vốn được các trường áp dụng để mở rộng nguồn tuyển và gia tăng cơ hội cho người học.
Nếu siết lại chỉ còn 1 phương thức cho mỗi ngành, nhiều trường có khả năng sẽ quay về giải pháp an toàn là chỉ dùng điểm thi tốt nghiệp THPT.
Bà Nguyễn Thị Hòa, Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh Trường Đại học Giao thông vận tải, cũng cho rằng sự giới hạn này làm tăng mức độ rủi ro trong công tác tuyển sinh. “Điều gì chỉ có một con đường cũng sẽ gây lo lắng về độ rủi ro”, bà bày tỏ.
Từ những trăn trở này, nhiều ý kiến đề xuất Bộ GD&ĐT nên cho phép duy trì ít nhất 2 phương thức xét tuyển cho mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo nhằm bảo đảm quyền lợi cho thí sinh.
Nếu chỉ còn một phương thức xét tuyển, nhiều trường đại học cho rằng sẽ khó tuyển sinh và hạn chế cơ hội của thí sinh. Ảnh minh họa: Tiền phong
Công bằng mới là mục tiêu
Ở một góc nhìn khác mang tính vĩ mô hơn, báo Tiền phong dẫn lời TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học FPT, cho rằng dư luận không nên chỉ quẩn quanh ở câu hỏi "mỗi ngành được dùng bao nhiêu phương thức".
Ông phân tích, dự thảo hiện liệt kê 11 mã phương thức (bao gồm điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi chung, kỳ thi riêng, chứng chỉ quốc tế, phương thức kết hợp...), nhưng về bản chất có thể gom lại thành các nhóm lớn: sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT; kết quả học tập THPT; kết quả một kỳ thi/đánh giá khác và các phương thức khác.
Xét tuyển thẳng hay tuyển thí sinh tốt nghiệp chương trình nước ngoài thuộc nhóm đối tượng đặc thù. Các kỳ thi đánh giá năng lực hay tư duy thực chất là dùng kết quả của một kỳ đánh giá khác, còn phương thức kết hợp chỉ là cách lắp ghép các nguồn dữ liệu đã có.
Vì vậy, TS Tùng nhấn mạnh câu hỏi lớn nhất cần trả lời là: Một hệ thống tuyển sinh đại học như thế nào được coi là công bằng?
Trong ba chủ thể trực tiếp của bức tranh tuyển sinh (Thí sinh, Trường đại học và Nhà nước), ông Tùng đề xuất thứ tự ưu tiên bắt buộc phải là: Công bằng cho thí sinh, sau đó đến Thuận lợi cho thí sinh, tiếp đến là Quyền tự chủ của trường đại học, và cuối cùng mới là Thuận tiện trong quản lý nhà nước.
Dù thừa nhận không thể có sự công bằng tuyệt đối bởi gia đình có điều kiện luôn có lợi thế trong việc đầu tư cho con cái luyện thi, học ngoại ngữ... nhưng TS Tùng khẳng định hệ thống tuyển sinh phải tránh việc tự tạo ra hoặc khuếch đại những dạng bất bình đẳng mới thông qua quy chế.
Ông đưa ra một ví dụ giả định: Một ngành có 500 chỉ tiêu và 1.000 thí sinh cùng vượt qua ngưỡng chất lượng. Nếu trường tổ chức đấu giá 500 chỗ và chọn những người chấp nhận trả học phí cao hơn, hệ thống này có thể minh bạch về cách thức, nhưng vẫn đặt ra câu hỏi về công bằng.
“Vấn đề là chúng ta đã dùng năng lực để xác định ai đủ điều kiện, nhưng lại dùng tiền để quyết định ai được học. Ví dụ đó cho thấy cần phân biệt hai việc: Sàn chất lượng trả lời ‘Có đủ khả năng học không?’. Điểm trúng tuyển trả lời ‘Khi số người đạt chuẩn lớn hơn số chỗ, ai được chọn?’. Không nên nhập hai việc làm một”, ông Tùng nói.
Theo TS Lê Trường Tùng, quy mô quốc gia có thể tạo ra một thước đo chung cho tuyển sinh đại học, thay vì để mỗi trường và mỗi thí sinh phải chạy theo quá nhiều hệ thống đánh giá.
Khi đó, câu hỏi mỗi trường được sử dụng 5, 3 hay 1 phương thức sẽ không còn là vấn đề cốt lõi. Điều quan trọng là phương thức được lựa chọn phải bảo đảm chuẩn đầu vào, minh bạch và tạo cơ hội tiếp cận công bằng.
“Không cần dùng quá nhiều quy định để ép hệ thống đơn giản. Hãy thiết kế một hệ thống vốn đã đơn giản. Và tiêu chuẩn để đánh giá hệ thống ấy nên theo đúng thứ tự: Công bằng cho thí sinh → Thuận lợi cho thí sinh → Tự chủ cho trường → Thuận tiện cho Nhà nước. Phương thức chỉ là công cụ. Công bằng mới là mục tiêu”, ông Tùng nói.
