Người cha nhiều tháng không nói chuyện với con gái vì thương con
Có một câu chuyện mà mỗi khi nhắc lại, Trung tá Chu Thị Ngọc Mai, cán bộ Tổ Phòng chống tội phạm, Công an phường Từ Liêm, TP Hà Nội, vẫn không khỏi xúc động. Đó là chuyện về người cha từng phản đối quyết liệt khi biết con gái muốn trở thành Cảnh sát hình sự. Cũng chính người cha ấy, sau này, mỗi lần con gái lên đường thực hiện chuyên án lại lặng lẽ thức dậy, chờ đợi và luôn mong con bình an trở về sau những chuyến công tác và cuộc chiến thầm lặng với tội phạm.
Từ khi còn nhỏ, Chu Thị Ngọc Mai đã có niềm yêu thích đặc biệt với những bộ phim về Cảnh sát hình sự. Những cuộc truy bắt tội phạm, những màn đấu trí căng thẳng giữa lực lượng điều tra và các đối tượng phạm tội khiến cô bé ngày ấy say mê. Càng xem, chị Mai càng nuôi dưỡng ước mơ một ngày nào đó được khoác lên mình sắc phục Công an, trực tiếp tham gia đấu tranh với tội phạm.
“Thế nhưng, khi biết con gái quyết tâm theo đuổi nghề Cảnh sát hình sự, bố mình lại là người phản đối mạnh mẽ nhất. Ông hiểu rằng, phía sau những chiến công là biết bao gian nan, vất vả và hiểm nguy. Công việc phòng, chống tội phạm vốn không có giờ giấc cố định, thường xuyên phải đi sớm về khuya, thậm chí đối mặt với những đối tượng manh động, liều lĩnh. Với một người cha, nghĩ đến cảnh con gái phải dấn thân vào môi trường ấy, ông không khỏi lo lắng”, Trung tá Mai nhớ lại.
Nhưng sự phản đối của gia đình không khiến Mai từ bỏ ước mơ. Chị quyết tâm theo học chuyên ngành điều tra tội phạm và bước vào lực lượng Công an từ năm 2005. Kể từ khi ra trường đến nay, dù trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau, chị chưa một lần rời lĩnh vực phòng, chống tội phạm.
“Tôi từng có 5 năm công tác trong đội Hình sự, sau đó chuyển sang lĩnh vực điều tra tội phạm về ma túy, từng đảm nhiệm công việc liên quan đến tội phạm Kinh tế, rồi trở về Tổ Phòng chống tội phạm, Công an phường Từ Liêm”, Trung tá Mai kể.
Trung tá Chu Thị Ngọc Mai trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật.
Nếu như ngày con gái lựa chọn nghề, người cha chỉ có thể hình dung về những khó khăn phía trước thì khi chị Mai thực sự bước vào công việc, nỗi lo ấy càng trở nên thường trực. Có những đêm con gái đi làm nhiệm vụ đến rạng sáng chưa về, ông không thể ngủ. Mỗi lần biết con tham gia một chuyên án truy bắt tội phạm, ông lại dậy thức đêm và mong con gái được bình an.
Thương con, ông nhiều lần khuyên chị chuyển sang làm công tác tại Đội Cảnh sát giao thông, với hy vọng con gái sẽ bớt phải đối mặt với những hiểm nguy của nghề điều tra. Nhưng lần nào chị Mai cũng tìm cách né tránh câu chuyện. Không thuyết phục được con gái, có lần ông giận đến mức nhiều tháng trời không nói chuyện với chị.
Kể lại chuyện cũ, nữ Trung tá hiểu rằng đằng sau sự giận dỗi ấy không phải là việc người cha không tôn trọng lựa chọn của con, mà bởi ông quá thương con gái. Ông muốn con có một công việc bớt vất vả, được trở về nhà đúng giờ, không phải lao vào những cuộc truy bắt đầy bất trắc.
Còn với chị Mai, từ bỏ công tác phòng, chống tội phạm là điều chị chưa từng muốn nghĩ tới. Đến hôm nay, khi nhìn lại chặng đường đã qua, có lẽ những nén hương người cha lặng lẽ thắp trong đêm chính là một trong những ký ức khiến chị xúc động nhất về hành trình làm nghề. Bởi phía sau mỗi bước chân của người trinh sát không chỉ có lòng dũng cảm của chính họ, mà còn có những người thân đang âm thầm chờ đợi.
Những lần đối mặt hiểm nguy và cuộc đấu trí với tội phạm cộm cán
Hơn 20 năm làm công tác phòng, chống tội phạm, Trung tá Chu Thị Ngọc Mai đã tham gia nhiều vụ án khó, phức tạp. Với chị, mỗi chuyên án là một thử thách khác nhau, đòi hỏi người cán bộ điều tra không chỉ có bản lĩnh, sự dũng cảm mà còn phải nhạy bén, kiên trì và có khả năng nắm bắt tâm lý đối tượng.
Hiện tại, chị Mai là nữ cán bộ duy nhất đang công tác tại Tổ phòng, chống tội phạm tại Công an phường Từ Liêm. Đặc thù công việc thường xuyên phải đi đêm, bám địa bàn, theo dõi đối tượng và tham gia truy bắt khiến không nhiều phụ nữ lựa chọn gắn bó lâu dài.
“Trong quá trình điều tra, khám phá án, có những nhiệm vụ không thể thiếu sự tham gia của cán bộ nữ. Để tiếp cận, thâm nhập các ổ nhóm tội phạm, người trinh sát phải linh hoạt hóa thân vào nhiều vai khác nhau. Hơn 20 năm làm nghề, tôi đã không ít lần thay đổi thân phận, trong đó nhiều nhất là đóng vai vợ của một trinh sát nam, cùng nhau tiếp cận, thâm nhập các ổ nhóm tội phạm”, Trung tá Mai cười nói.
Đằng sau những vai diễn ấy là cả quá trình chuẩn bị, nghiên cứu và đối mặt với những tình huống khó lường. Đặc biệt, khi đấu tranh với tội phạm ma túy, mức độ nguy hiểm càng tăng lên bởi các đối tượng thường rất manh động, xảo quyệt và liều lĩnh.
Trong ký ức của nữ Trung tá, chuyên án truy bắt hai đối tượng Đổng Văn Sài (SN 1970, trú tại Cao Bằng) và Trương Quang Ngọc (SN 1974, trú tại Thái Nguyên), liên quan đến hành vi mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy tại Điện Biên vào tháng 7/2020, là một trong những lần chị không thể quên.
Để bắt giữ hai đối tượng, tổ công tác phải trải qua khoảng một tuần truy tìm. Trong đoàn công tác khi ấy, chị Mai là nữ cán bộ duy nhất, cùng các đồng đội nam băng qua những cung đường đèo núi hiểm trở. Có những đoạn đường ô tô không thể đi vào, các trinh sát buộc phải xuống xe, tiếp tục đi bộ. Đường núi quanh co, nhiều khe sâu, vực thẳm, có những khúc cua khiến người ngồi trên xe có cảm giác chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể lao xuống vực.
Giữa địa hình hiểm trở ấy, ranh giới giữa an toàn và hiểm nguy đôi khi trở nên vô cùng mong manh. Thế nhưng, khi các thông tin trinh sát và tài liệu thu thập được cho thấy đối tượng đang lẩn trốn tại khu vực xác định, suy nghĩ lớn nhất trong đầu Trung tá Mai không còn là sự nguy hiểm đang chờ phía trước.
Điều Trung tá Mai quan tâm lúc ấy là làm thế nào để tiếp cận, khống chế và bắt giữ được đối tượng. Chính quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ đã giúp người nữ trinh sát vượt qua cảm giác sợ hãi, cùng đồng đội kiên trì truy tìm và bắt giữ các đối tượng.
Không chỉ những chuyến truy bắt trên địa hình đồi núi hiểm trở, có những cuộc đột kích vào hang ổ tội phạm ma túy cũng khiến chị nhớ mãi. Trong một lần tham gia triệt phá ổ nhóm ma túy vào rạng sáng, các đối tượng đã tìm nhiều cách đối phó với lực lượng chức năng. Xung quanh nơi ở, chúng dựng hàng rào kiên cố, phía trên gắn những mảnh chai sắc nhọn, đồng thời nuôi chó dữ để cảnh giới. Để tiếp cận các đối tượng, tổ công tác phải vượt qua hàng rào chắn.
Không chần chừ, chị Mai cùng đồng đội nhanh chóng vượt tường, tiếp cận các đối tượng. Trong lúc thực hiện nhiệm vụ, chị bị ngã, va vào những mảnh chai khiến cơ thể bị thương, chảy máu. Nhưng ngay thời điểm ấy, chị gần như không còn nghĩ đến vết thương. Điều khiến nữ trinh sát tập trung cao độ là phải nhanh chóng tiếp cận các đối tượng. Bởi với tội phạm ma túy, chỉ cần chậm vài giây, các đối tượng có thể tìm cách phi tang tang vật, gây khó khăn cho quá trình điều tra.
Nếu những cuộc truy bắt đòi hỏi sự dũng cảm, quyết đoán thì việc đấu tranh, lấy lời khai đối tượng lại là một cuộc đấu trí không kém phần căng thẳng. Một trong những đối tượng khiến Trung tá Mai ấn tượng nhất là người đàn ông cộm cán về ma túy, trú tại khu vực Hoàng Mai, TP. Hà Nội. Đối tượng có 7 tiền án, nhiễm HIV giai đoạn cuối, thân hình cao lớn, xăm trổ đầy mình, không có gia đình và mang tâm lý bất cần đời.
Trong quá trình làm việc, đối tượng liên tục chống đối, có những hành vi ăn vạ, khiến nhiều điều tra viên gặp khó khăn trong việc lấy lời khai. Sau đó, Trung tá Mai được phân công trực tiếp đấu tranh với đối tượng này. Bước vào phòng làm việc, Trung tá Mai lập tức nhận thấy ánh mắt dò xét của người đàn ông. Đối tượng nhìn chị từ đầu đến chân, như muốn đánh giá người điều tra viên đang đứng trước mặt mình.
Với kinh nghiệm nhiều năm làm công tác điều tra, chị hiểu rằng đối tượng đang tìm cách gây sức ép tâm lý. Không để mình rơi vào thế bị động, chị Mai chủ động thể hiện thái độ nghiêm nghị, dứt khoát.
“Tôi là điều tra viên thụ lý vụ này…”, chị mở đầu bằng giọng đanh thép, ánh mắt cương nghị nhìn thẳng vào đối tượng. Từ thời điểm ấy, cuộc đấu trí thực sự bắt đầu. Theo chị Mai, những đối tượng cộm cán, nhiều tiền án thường có khả năng quan sát, nắm bắt tâm lý điều tra viên rất tốt. Đối tượng có thể dựa vào từng biểu hiện, phản ứng của người hỏi cung để tìm cách né tránh, thay đổi lời khai hoặc đối phó.
Bởi vậy, muốn đấu tranh hiệu quả, người điều tra viên phải hiểu tâm lý đối tượng sâu hơn, quan sát tinh tế hơn và luôn giữ được sự chủ động. Ngồi đối diện người đàn ông, Trung tá Mai tập trung theo dõi từng ánh mắt, cử chỉ, hành động, không bỏ qua cả những thay đổi nhỏ như một cái cau mày, một lần nhắm mắt hay ánh nhìn bất chợt chuyển hướng.
Chị nhận thấy có những thời điểm đối tượng liếc mắt, biểu hiện ý định thay đổi lời khai. Những lúc ấy, nữ điều tra viên phải nhanh chóng nắm bắt, sử dụng thái độ và ánh mắt cương nghị để giữ nhịp cuộc làm việc, đồng thời dựa vào tài liệu, chứng cứ đã chuẩn bị để tiếp tục đấu tranh.
Cuộc làm việc đòi hỏi sự kiên trì, bản lĩnh và khả năng kiểm soát tâm lý của cả hai phía. Cuối cùng, đối tượng thay đổi thái độ, hợp tác và khai báo thành khẩn. Khi buổi làm việc kết thúc, chị Mai chuẩn bị bước ra khỏi phòng thì người đàn ông bất ngờ thốt lên:
“Điều tra viên giỏi”.
Chỉ ba từ ngắn ngủi, nhưng với chị, đó là một kỷ niệm đặc biệt trong suốt những năm tháng làm nghề.
Không phải bởi lời khen đến từ một đối tượng phạm tội, mà bởi sau những phút giây đấu trí căng thẳng, sự kiên trì và bản lĩnh nghề nghiệp đã mang lại kết quả. Theo nữ Trung tá, muốn đấu tranh thành công với những đối tượng xảo quyệt, điều tra viên không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hay sự quyết liệt.
“Trước mỗi vụ án khó, tôi thường dành nhiều thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ, tài liệu, tìm một không gian yên tĩnh để đọc, suy ngẫm và đặt ra hàng loạt câu hỏi. Nếu đối tượng trả lời theo hướng này thì cần sử dụng chứng cứ nào? Nếu chúng tìm cách né tránh bằng một lý lẽ khác thì phải tiếp tục đấu tranh ra sao? Những mâu thuẫn nào trong lời khai cần được làm rõ?”, Trung tá Mai chia sẻ.
Trung tá Mai tự đặt mình vào những tình huống có thể xảy ra, hình dung cách đối tượng phản ứng và chuẩn bị phương án đấu tranh phù hợp. Bởi theo chị, đối với tội phạm ma túy, đặc biệt là những đối tượng cộm cán, chúng thường ngoan cố, không dễ thừa nhận hành vi. Việc đấu tranh phải dựa trên tài liệu, chứng cứ rõ ràng, kiến thức pháp luật vững chắc và bản lĩnh sắc bén của điều tra viên.
Không chỉ vậy, người làm công tác điều tra còn phải có sự am hiểu xã hội, hiểu quy luật hoạt động và tâm lý của từng loại tội phạm. Quá trình mở rộng điều tra cũng đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ, không nóng vội.
Chị Mai ví mỗi vụ án khó như một bài toán hóc búa. Khi đứng trước một đối tượng xảo quyệt, một vụ án tưởng chừng bế tắc, rồi từng bước tìm ra lời giải, làm rõ được sự thật, cảm giác ấy đối với chị giống như vừa giải thành công một bài toán rất khó.
Đó là niềm vui, niềm hạnh phúc rất riêng của người làm nghề điều tra. Có lẽ cũng bởi cảm giác ấy mà sau hơn 20 năm, chị vẫn thích những vụ án khó, vẫn muốn thử sức với những nhiệm vụ đòi hỏi nhiều công sức, trí tuệ và bản lĩnh. Chị gọi đó là sự “say nghề”.
Phía sau những chuyên án là những đêm con chờ mẹ
Nếu những cuộc truy bắt và đấu trí với tội phạm là phần công việc mà người ngoài có thể hình dung về một nữ Cảnh sát hình sự, thì phía sau đó còn là những hy sinh ít người nhìn thấy.
Trung tá Chu Thị Ngọc Mai thừa nhận, chính vì quá mải mê với công việc, say án, say nghề mà chuyện lập gia đình của chị cũng đến muộn hơn so với nhiều người. Đến năm 30 tuổi, khi được mọi người liên tục giục giã, chị mới lập gia đình. May mắn với chị, người bạn đời cũng làm Công an.
Cùng nghề, cùng trải qua những ngày đêm bám án, anh hiểu những khó khăn, áp lực và cả những tình huống bất ngờ mà vợ phải đối mặt. Bởi vậy, anh luôn quan tâm, động viên và ủng hộ chị tiếp tục theo đuổi công việc mình yêu thích.
Thế nhưng, khi có con, những khó khăn của nữ trinh sát lại tăng lên gấp nhiều lần. Nếu trước đây chị có thể dành gần như toàn bộ thời gian cho công việc, thì từ khi làm mẹ, mỗi chuyến công tác, mỗi đêm đi đánh án đều đi kèm với những nỗi lo thường trực về gia đình.
Có những hôm, sau khi con đã ngủ, 2 giờ sáng chị lại bắt đầu công việc, đến 4 giờ sáng mới kết thúc. Có những đêm mẹ đi làm nhiệm vụ, con chờ đến tận 2 giờ sáng mới chịu ngủ. Cũng có những ngày, vì cả bố và mẹ đều bận công việc, đến 19h30 con mới được đón từ trường về.
Những câu chuyện ấy, chị kể lại bằng sự giản dị của một người đã quá quen với nhịp sống không có giờ giấc cố định. Nhưng phía sau đó là biết bao nỗi niềm của người mẹ. Bởi dù mạnh mẽ, quyết đoán đến đâu khi đối mặt với tội phạm, trở về nhà chị vẫn là một người phụ nữ, một người mẹ luôn muốn dành nhiều thời gian hơn cho con.
Có lẽ, một trong những điều khó khăn nhất đối với nữ Cảnh sát hình sự không chỉ là vượt qua hiểm nguy trong những cuộc truy bắt, mà còn là học cách chấp nhận những lần vắng mặt khi gia đình cần mình.
Những đêm con chờ mẹ, những bữa cơm không đủ mặt các thành viên, những lần bố mẹ không thể đón con đúng giờ… đều là những khoảng lặng phía sau công việc.
Chị Mai hiểu rằng, để bản thân có thể yên tâm hoàn thành nhiệm vụ, không chỉ có sự cố gắng của riêng chị mà còn có cả sự hy sinh, sẻ chia của chồng và các con. Nếu ngày trước, người cha lo lắng mỗi khi con gái đi đánh án, thì hôm nay, khi đã trở thành mẹ, chị càng thấm thía hơn tình thương và những nỗi lo của gia đình.
Trong suốt những năm tháng gắn bó với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và những nỗ lực không ngừng nghỉ, Trung tá Chu Thị Ngọc Mai đã được Chủ tịch UBND TP Hà Nội, Giám đốc Công an TP Hà Nội cùng các cơ quan, đơn vị trao tặng nhiều bằng khen, giấy khen ghi nhận những thành tích trong quá trình công tác.
Đó là sự ghi nhận cho những tháng ngày chị cùng đồng đội miệt mài bám địa bàn, những đêm thức trắng lần theo dấu vết tội phạm, những cuộc truy bắt đầy hiểm nguy và cả những cuộc đấu trí căng thẳng để làm sáng tỏ từng vụ án.
Với Trung tá Mai, hơn 20 năm đã trôi qua nhưng ngọn lửa đam mê với nghề vẫn chưa hề nguội lạnh. Và có lẽ, sau tất cả những lần đối mặt hiểm nguy, những đêm thức trắng, những cuộc đấu trí căng thẳng và cả những nỗi lo lặng thầm của người thân, điều khiến chị hạnh phúc nhất vẫn là được tiếp tục công việc mình yêu thích, được cùng đồng đội khám phá những vụ án khó, góp phần giữ gìn bình yên cho nhân dân.
Bởi có những người chọn nghề để mưu sinh, nhưng cũng có những người dành cả thanh xuân để sống với nghề. Và Trung tá Chu Thị Ngọc Mai là một người như thế…
