Bài học nhãn tiền từ vụ Miu Lê bị bắt quả tang sử dụng ma túy: Bác sĩ chống độc cảnh báo hiểm họa chết người “đại kỵ” với giới trẻ

Mối họa từ ma túy ngày càng biến tướng

Những ngày gần đây, thông tin ca sĩ Miu Lê bị phát hiện dương tính với ma túy tại Cát Hải (Hải Phòng) khiến mạng xã hội dậy sóng. Dù vụ việc vẫn đang được cơ quan chức năng xác minh, chưa thể kết luận trách nhiệm pháp lý hay kết tội bất kỳ cá nhân nào, nhưng phản ứng dữ dội của dư luận gần như xuất hiện ngay lập tức.

Bởi với người nổi tiếng, công chúng luôn đặt ra một chuẩn mực khác. Một scandal liên quan đến ma túy không còn chỉ là câu chuyện cá nhân hay vi phạm pháp luật đơn thuần, mà còn tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội, đặc biệt là giới trẻ nhóm công chúng dễ bị ảnh hưởng bởi thần tượng.

Điều đáng lo ngại là trong không ít trường hợp, vẫn xuất hiện tâm lý bênh vực thần tượng bằng mọi giá. Chính cách nhìn lệch lạc ấy đang vô tình làm mờ ranh giới đúng sai.

Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết nếu một người có kết quả dương tính với ma túy khi được kiểm tra bằng test nhanh thì “khả năng rất cao, khoảng 90% trở lên” là đã sử dụng chất cấm. Dù vẫn tồn tại một số rất ít trường hợp dương tính giả do dùng thuốc có cấu trúc tương tự ma túy, nhưng điều này không phổ biến.

Ông cũng dẫn ví dụ, một số thuốc giảm đau chứa codeine có thể khiến test morphin cho kết quả dương tính; hay vài loại thuốc cảm, thuốc co mạch mũi có thể gây dương tính giả với amphetamine. Tuy nhiên, những trường hợp này hiếm gặp và đều có thể được kiểm chứng bằng xét nghiệm khẳng định tại các phòng xét nghiệm độc chất chuyên sâu.

“Hiện nay Việt Nam hoàn toàn có đủ phương tiện xét nghiệm để khẳng định. Nếu nghi ngờ kết quả test nhanh, có thể gửi mẫu tới các phòng xét nghiệm chuyên sâu như Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an, Viện Pháp Y – Bộ Y tế,…với các thiết bị hiện đại như các hệ thống sắc ký khí, sắc ký lỏng, cùng với đội ngũ nhân lực chuyên sâu về hóa học hoặc dược để xác định chính xác có phải ma túy hay không.

Thậm chí các cơ sở xét nghiệm đó còn có thể phát hiện được các ma túy với nồng độ thấp mà test nhanh không thể phát hiện ra (test nhanh ma túy không thể phát hiện ma túy ở nồng độ thấp do đó kết quả báo sẽ là âm tính), đây là âm tính giả. Trong điều kiện thực tế, cần đảm bảo tốc độ kiểm tra nhanh thì phải chấp nhận sử dụng kết quả test nhanh”, bác sĩ Nguyên cho biết.

Từ góc độ chuyên môn, điều khiến các bác sĩ lo ngại hơn cả chính là thực trạng ma túy ngày càng biến tướng, len lỏi sâu vào đời sống giải trí và giới trẻ.

Nếu cách đây khoảng 20 năm, ma túy phổ biến tại Việt Nam chủ yếu là heroin, thì hiện nay đã xuất hiện hàng chục nhóm ma túy tổng hợp khác nhau. Chúng tồn tại dưới nhiều dạng: viên nén, tinh thể giống đá bào, chất lỏng, tinh dầu, bánh kẹo, thuốc lá điện tử…Rồi cách thức sử dụng rất đa dạng, biến tướng, từ tiêm trích, hút, hít, hút khói, hút hơi, hít bột trực tiếp, dán trên lưỡi, uống, trộn trong bánh, bỏng ngô, đồ uống,…

Trong đó, nhóm amphetamine có thể gây rối loạn tâm thần, hoang tưởng, ảo giác, kích động, tổn thương não, tim mạch và đa cơ quan. Cần sa không còn chỉ ở dạng hút truyền thống mà còn xuất hiện trong bánh, chocolate, tinh dầu pha vào thuốc lá điện tử.

Ketamine vốn là thuốc gây mê trong y học và thú y – bị sản xuất trái phép dưới dạng bột để hít trực tiếp. Các chất gây ảo giác “tem giấy” (LSD), nấm ảo giác (psilocybin), “nước biển” (ma túy GHB), các chất ma túy hoặc tiền chất của ma túy mua bán online, “cỏ Mỹ” hoặc các thuốc lá điện tử chứa ma túy (các ma túy cần sa tổng hợp),…. cũng ngày càng phổ biến trong giới trẻ thích cảm giác mạnh. Gần đây bắt đầu có một số dấu hiệu cho thấy có thêm các ma túy mới du nhập vào Việt Nam như fentanyl (đang gây tử vong rất nhiều ở Mỹ), Kratom (từ Thái Lan).

Đáng báo động hơn là sự xuất hiện của các loại ma túy tổng hợp mới, đặc biệt là cần sa tổng hợp. Theo bác sĩ Nguyên, đây là nhóm ma túy “khủng khiếp nhất hiện nay” với hàng trăm biến thể hóa học khác nhau.

“Chỉ bằng vài phản ứng hóa học đơn giản, kẻ xấu có thể tạo ra chất mới vượt khỏi danh mục kiểm soát. Trong khi cơ quan chức năng còn chưa kịp nhận diện, xét nghiệm thì thị trường đã xuất hiện biến thể khác”, ông nói.

Sự nguy hiểm nằm ở chỗ nhiều người trẻ tiếp cận ma túy bằng tâm lý tò mò, thử cho biết hoặc nghĩ rằng “một lần sẽ không sao”. Đây cũng là quan niệm mà các chuyên gia chống độc cảnh báo là cực kỳ nguy hiểm.

“Ma túy đúng như nghĩa đen của nó. Nó khiến con người lệ thuộc, say túy lúy như bị ma ám. Dùng một lần nhưng rất dễ dẫn tới lần hai, lần ba và nhiều lần sau đó”, bác sĩ Nguyên nhấn mạnh.

Theo ghi nhận thực tế tại Trung tâm Chống độc, phần lớn người sử dụng ma túy không chỉ dùng một loại mà thường phối hợp nhiều chất cùng lúc. Điều này khiến nguy cơ ngộ độc, tổn thương thần kinh và rối loạn tâm thần càng nặng nề hơn.

Không chỉ với các chất ma túy rõ ràng, các chất gây nghiện dưới các sản phẩm bị cấm như thuốc lá điện tử, bóng cười, thuốc lá nung nóng cũng được xem là cánh cửa dẫn tới việc thử các chất kích thích mạnh hơn.

Bác sĩ Nguyên cảnh báo, bóng cười N2O thực chất mang đầy đủ bản chất của một chất gây nghiện. Việc lạm dụng có thể gây tổn thương thần kinh, tủy sống, não bộ, thiếu máu và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Đừng thử một lần để...sa ngã cả đời

Từ câu chuyện của các nghệ sĩ dính nghi án ma túy, bác sĩ Nguyên cho rằng xã hội cần nhìn rộng hơn vào trách nhiệm của người nổi tiếng.

“Người nổi tiếng là hình ảnh được công chúng dõi theo. Nếu họ có hành vi lệch chuẩn, sẽ rất dễ tạo ra tâm lý bắt chước hoặc coi đó là chuyện bình thường. Điều này cực kỳ nguy hiểm”, ông cảnh báo.

Theo vị chuyên gia chống độc, môi trường giải trí vốn là lĩnh vực có nhiều yếu tố rủi ro hơn các ngành nghề khác: áp lực biểu diễn, nhu cầu hưng phấn, không gian tiệc tùng, hoạt động đêm… Đây là môi trường mà ma túy dễ len lỏi nếu thiếu bản lĩnh và kiểm soát. Theo số tổ chức hỗ trợ người nghiện ở Hoa Kỳ (American Addiction Centers), 13,7% người làm việc trong ngành công nghiệp giải trí ở Mỹ đã từng sử dụng chất ma túy trong vòng 1 tháng vừa qua.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh phần lớn nghệ sĩ vẫn sống và làm việc nghiêm túc. Không thể vì một vài vụ việc mà đánh đồng cả giới giải trí. Điều quan trọng là mỗi người nổi tiếng phải ý thức được sức ảnh hưởng của mình đối với cộng đồng.

Với giới trẻ, thông điệp được các chuyên gia nhấn mạnh, tuyệt đối không thử ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả “cho biết”.

“Ma túy, cờ bạc, cá độ, lừa đảo… phải được xem là những điều đại kỵ cần tránh từ sớm. Trẻ em cần được giáo dục điều đó ngay từ nhỏ để hình thành ý thức tự bảo vệ mình”, bác sĩ Nguyên nói.

Trong bối cảnh ma túy ngày càng tinh vi, núp bóng dưới nhiều dạng thức giải trí hiện đại, cuộc chiến chống chất gây nghiện không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng. Đó còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, người nổi tiếng và cả cộng đồng mạng nơi mỗi lượt tung hô, bênh vực sai lệch đều có thể góp phần bình thường hóa một hiểm họa nguy hiểm với xã hội.

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, nhận định đến thời điểm hiện tại vụ việc liên quan ca sĩ Miu Lê bị điều tra vì liên quan đến sử dụng ma túy vẫn đang được cơ quan chức năng xác minh, làm rõ.

Theo phân tích pháp lý, nếu cơ quan chức năng chứng minh được hành vi sử dụng trái phép chất ma túy mà không chứng minh được việc tổ chức sử dụng, cung cấp ma túy, chuẩn bị địa điểm hay rủ rê người khác sử dụng, người vi phạm trước hết có thể bị xử phạt hành chính theo Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP với mức phạt từ 1-2 triệu đồng. Ngoài ra, người sử dụng trái phép chất ma túy còn có thể bị đưa vào diện quản lý theo Luật Phòng, chống ma túy 2021.

Trong trường hợp có căn cứ xác định hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, tính chất pháp lý sẽ hoàn toàn khác. Điều 255 Bộ luật Hình sự quy định khung hình phạt cơ bản của tội danh này từ 2-7 năm tù và có thể cao hơn nếu có tình tiết tăng nặng. Việc áp dụng dựa trên chứng cứ cụ thể về vai trò tổ chức của từng cá nhân liên quan.