Trước thông tin virus Nipah (NiV) xuất hiện trở lại tại Ấn Độ, đã có người tử vong, nhiều ý kiến lo ngại nguy cơ bùng phát dịch và xâm nhập vào Việt Nam.
Nipah là virus đã biết từ lâu
Báo Pháp luật TP.HCM dẫn lời bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Liên chi hội bệnh truyền nhiễm TP.HCM, nguyên Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, khẳng định Nipah không phải là virus mới mà là tác nhân gây bệnh đã được y văn thế giới ghi nhận từ rất lâu. Nipah cũng là một tác nhân gây viêm não đã được biết đến từ nhiều thập kỷ trước, chỉ là nó hiếm xuất hiện.
Theo bác sĩ Khanh, virus này không lây lan theo cách mà nhiều người đang lo sợ. Nó không lây từ người sang người qua đường hô hấp như COVID-19 hay cúm, cũng không lây qua tiếp xúc thông thường.
Cũng theo phân tích của bác sĩ Khanh, muốn một virus có nguồn gốc hoang dã chuyển thành virus lây từ người sang người cần thời gian rất dài, với điều kiện là virus liên tục lây qua người mà không được kiểm soát. Trong khi đó, với Nipah, khi xuất hiện ca bệnh, người ta nhanh chóng nhận diện nguồn lây và khuyến cáo ngăn chặn.
Khi một virus không lây từ người sang người nó sẽ không thể đi xuyên quốc gia, càng không thể tạo ra dịch lớn. Đây là điểm rất khác so với các virus đường hô hấp.
Nipah không phải là virus mới mà là tác nhân gây bệnh đã được y văn thế giới ghi nhận từ rất lâu. Ảnh minh họa: Getty
Những điểm khác giữa Nipah và COVID-19
Trước những so sánh giữa COVID-19 và Nipah, báo Dân trí dẫn lời bác sĩ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh rằng, hai loại virus này hoàn toàn khác nhau. Chúng thuộc hai họ virus riêng biệt: Nipah thuộc họ Paramyxovirus, trong khi COVID-19 thuộc họ Coronavirus, với cơ chế lây nhiễm và đặc điểm dịch tễ học hoàn toàn khác nhau.
Covid-19 là virus mới xuất hiện, lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường hô hấp và đã tiến hóa trong cộng đồng, dẫn đến sự bùng phát thành đại dịch toàn cầu.
Ngược lại, Nipah là virus đã được biết đến từ lâu, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người.
Phân tích thêm, bác sĩ Khanh cho biết virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao do hai nguyên nhân chính.
"Thứ nhất, đây là virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã nên cơ thể người chưa thích nghi.
Thứ hai, virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não nặng. Do số ca bệnh ít, không tạo thành dịch lớn nên chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị hỗ trợ. Viêm não nói chung, khi chỉ điều trị triệu chứng, tỷ lệ tử vong có thể trên 50%, kèm theo nhiều di chứng thần kinh nặng nề", bác sĩ giải thích.
Tuy nhiên, đây không phải loại virus dễ tạo thành dịch lớn vì đường lây truyền rất hạn chế. Ông nhấn mạnh, một virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã muốn tiến hóa để lây hiệu quả giữa người với người cần một thời gian rất dài và phải có điều kiện để lây truyền liên tục, không kiểm soát.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh. Ảnh: Dân trí
Cảnh giác nhưng không hoang mang
Bác sĩ Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não và/hoặc viêm phổi – suy hô hấp nặng, tỉ lệ tử vong có thể tới 75%, vì vậy cần được giám sát chặt, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.
Nipah lưu hành chủ yếu ở Nam Á và một phần châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên xảy ra tại Malaysia (1998–1999), liên quan đến chăn nuôi heo; từ năm 2001, bệnh được ghi nhận gần như hằng năm ở Bangladesh và từng đợt ở Ấn Độ. Nhiều ca bệnh được cho là khởi phát từ nguồn động vật, đặc biệt khi người dân ăn, uống thực phẩm hoặc đồ uống bị dơi làm nhiễm bẩn (như nhựa cây chà là tươi).
Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vaccine Nipah dùng rộng rãi cho cộng đồng. Điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và hồi sức: Hỗ trợ hô hấp khi khó thở, suy hô hấp, kiểm soát co giật, chăm sóc viêm não, bù nước - điện giải, điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Vì vậy, với Nipah, phát hiện sớm và chuyển tuyến phù hợp có ý nghĩa rất lớn.
“Hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng trong bối cảnh đi lại quốc tế, nguy cơ chủ yếu là các ca “nhập cảnh” từ vùng đang có dịch hoặc cảnh báo. Người dân không hoang mang, nhưng nên cảnh giác đúng cách”, báo Pháp luật TP.HCM dẫn lời bác sĩ Hùng nói.
Theo đó, bác sĩ Hùng khuyến cáo cần rửa sạch và ưu tiên gọt vỏ trái cây, không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn; hạn chế dùng đồ uống, sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh và tránh tiếp xúc gần với dơi hay động vật ốm, chết bất thường.
Nếu trong nhà có người sốt kèm ho, khó thở hoặc có dấu lơ mơ, người chăm sóc nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào đờm dãi, đồ bẩn; không dùng chung vật dụng dễ dính nước bọt, đờm, hạn chế tụ tập thăm bệnh trong phòng kín và đưa người bệnh đi khám sớm.
Khi đến cơ sở y tế, cần chủ động khai báo việc đi lại hoặc tiếp xúc gần đây để được phân luồng và hướng dẫn phòng lây phù hợp.
Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vaccine Nipah dùng rộng rãi cho cộng đồng. Ảnh minh họa: Getty
Để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo người dân:
- Hạn chế đến khu vực đang có dịch virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.
- Tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch; nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật… cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ.
- Đảm bảo vệ sinh thực phẩm, thực hiện “ăn chín, uống sôi”; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn, gặm; tránh uống các loại nhựa cây tươi chưa qua chế biến.
- Không tiếp xúc gần với động vật có nguy cơ lây truyền cao như dơi ăn quả; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc, giết mổ động vật.
- Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
