Rạng sáng 21/7, chiếc xe khách giường nằm chạy tuyến Khánh Hòa - TP. HCM khi qua địa bàn TP Đồng Nai đã xảy ra sự cố dẫn đến hỏa hoạn. Vụ việc khiến 7 hành khách tử vong, nhiều người khác bị thương.
Sau vụ cháy xe khách, nhiều người đặt câu hỏi vì sao xe khách giường nằm chỉ có một cửa lên xuống và nếu xảy ra hỏa hoạn thì hành khách phải thoát thân bằng cách nào.
Chiếc xe khách bùng cháy khiến 7 người tử vong. Ảnh: Dân Trí
Hiểu đúng về hệ thống thoát hiểm trên xe khách
Trao đổi với báo Tiền Phong, ông Trần Quốc Hoan - Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm 29-03V (Hà Nội) cho biết, việc xe khách giường nằm nói riêng và xe khách nói chung chỉ bố trí một cửa lên xuống không phải là sự cắt giảm trang bị, mà xuất phát từ yêu cầu kỹ thuật của dòng phương tiện vận tải hành khách đường dài.
Theo ông Hoan, xe buýt nội đô thường di chuyển ở tốc độ thấp, liên tục dừng đón trả khách nên cần nhiều cửa để rút ngắn thời gian lên xuống, hạn chế ùn tắc. Trong khi đó, xe khách giường nằm được thiết kế để vận hành trên các tuyến đường dài, cao tốc với tốc độ cao, do đó kết cấu thân xe phải bảo đảm tính đối xứng, phân bổ tải trọng đồng đều và duy trì độ ổn định khi vận hành.
Việc bố trí thêm một cửa lớn ở phía đối diện có thể ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực của thân xe do phải dành thêm không gian cho bậc lên xuống, đồng thời làm thay đổi cách phân bổ tải trọng. Bên cạnh đó, việc bổ sung cửa có thể khiến phương tiện mất từ hai đến ba vị trí giường nằm, ảnh hưởng đến thiết kế khai thác. Vì vậy, phần lớn xe khách giường nằm trên thế giới hiện vẫn được bố trí một cửa lên xuống ở phía trước, bên phụ lái.
Hình ảnh chiếc xe khách bị cháy trơ khung. Ảnh: VnExpress
Về vấn đề này, một chuyên gia kỹ thuật ô tô chia sẻ với báo Tuổi Trẻ rằng, thiết kế một cửa trên xe khách giường nằm còn xuất phát từ yêu cầu tối ưu khai thác. Khi giảm số lượng cửa, nhà sản xuất có thêm diện tích để bố trí giường nằm, tăng khả năng chở khách, đồng thời duy trì khoang hành lý phía sau rộng hơn.
Bên cạnh đó, việc không bố trí thêm cửa trên thân xe giúp quá trình tính toán kết cấu khung, sườn thuận lợi hơn, tăng độ cứng vững và đơn giản hóa sản xuất. Tuy nhiên, thiết kế này cũng bộc lộ hạn chế trong những tình huống khẩn cấp, đặc biệt là khi xảy ra cháy ở khu vực cửa trước.
Trong trường hợp đó, cửa chính có thể nhanh chóng bị lửa và khói bao phủ, trong khi khói độc lan truyền rất nhanh trong không gian kín của xe. Chỉ trong thời gian ngắn, hành khách có thể mất phương hướng, giảm khả năng quan sát, thậm chí bị ngạt khói trước khi kịp thoát ra ngoài.
"Khi đó, hành khách ở phía sau gần như chỉ còn cách di chuyển về phía cửa trước trong điều kiện hỗn loạn. Nếu có thêm một cửa thoát hiểm ở phía sau, cơ hội thoát nạn sẽ cao hơn", vị chuyên gia phân tích.
Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh việc thay đổi kết cấu phương tiện không thể thực hiện đơn giản theo đề xuất của doanh nghiệp hay nhà sản xuất. Mọi điều chỉnh đều phải tính toán đến nhiều yếu tố như khả năng chịu lực của thân xe, phân bổ tải trọng, yêu cầu phòng cháy chữa cháy, thử nghiệm va chạm, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy trình đăng kiểm.
Do đó, việc bổ sung cửa thoát hiểm phía sau cần được các cơ quan quản lý, đơn vị đăng kiểm, nhà sản xuất và giới chuyên môn nghiên cứu, đánh giá, thử nghiệm kỹ lưỡng trước khi xem xét đưa vào tiêu chuẩn.
Búa phá kính là vật dụng thoát hiểm quan trọng. Ảnh: Hoàng Hiệp/Vietnamnet
Thoát nạn thế nào khi xe khách xảy ra hỏa hoạn?
Theo ông Hoan, việc xe khách chỉ có một cửa lên xuống không đồng nghĩa chỉ có một lối thoát hiểm. Trên các xe khách giường nằm, những ô kính lớn dọc thân xe đều được thiết kế làm cửa thoát hiểm khẩn cấp. Tại mỗi vị trí này đều có ký hiệu nhận biết và trang bị búa phá kính để hành khách sử dụng khi cửa chính không thể mở.
5 bước thoát nạn khi xe khách bốc cháy
Bước 1: Giữ bình tĩnh, xác định lối thoát gần nhất.
Bước 2: Nếu cửa chính bị chặn, dùng búa phá kính.
Bước 3: Đập vào góc kính tại vị trí đánh dấu đỏ.
Bước 4: Cúi thấp người để tránh hít phải khói độc.
Bước 5: Rời khỏi xe ngay và hỗ trợ người khác nếu có thể.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn lầm tưởng chỉ cần đập một lần là kính sẽ vỡ hoàn toàn. Thực tế, xe khách sử dụng kính an toàn có khả năng chịu lực cao nhằm hạn chế vỡ vụn khi xảy ra va chạm.
Ông Hoan cho biết, sau cú đập đầu tiên bằng búa chuyên dụng, kính thường chỉ xuất hiện các vết rạn. Hành khách cần tiếp tục đập nhiều lần để mở rộng vết nứt, tạo khoảng trống đủ lớn để chui ra ngoài. Trong tình huống khẩn cấp, mọi người nên phối hợp phá kính, tránh dồn về cửa chính hoặc chen lấn gây cản trở việc thoát nạn.
Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với báo Dân trí, Thạc sĩ Nguyễn Minh Đồng, chuyên gia ô tô, từng làm việc tại Trung tâm Thiết kế và Thí nghiệm thuộc Tập đoàn Volkswagen (Đức), cho biết xe khách bắt buộc phải được trang bị búa phá kính để hành khách sử dụng khi cửa chính không thể mở hoặc bị lửa chặn lối thoát.
Theo ông Đồng, ngay khi lên xe, hành khách nên chủ động xác định vị trí búa phá kính và các cửa thoát hiểm. Khi xảy ra hỏa hoạn, nếu không thể thoát bằng cửa chính, cần nhanh chóng dùng búa đập vào vị trí được đánh dấu trên kính để mở lối thoát. Trong trường hợp không có búa, có thể tận dụng các vật cứng để phá kính.
"Trên cửa kính xe khách thường có một điểm đánh dấu màu đỏ, thường nằm ở góc kính. Đây là vị trí cần dùng búa tác động để kính dễ vỡ hơn. Nếu đập vào giữa tấm kính thì sẽ khó phá hơn", ông Đồng lưu ý.
Cần bắt buộc hướng dẫn thoát hiểm trước mỗi chuyến xe
Trao đổi với báo Tiền Phong, ông Trần Hữu Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho rằng, một trong những hạn chế hiện nay là hành khách đi xe khách đường dài hầu như không được hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm trước khi khởi hành.
Theo ông Minh, khác với ngành hàng không - nơi hành khách luôn được phổ biến các quy trình an toàn trước mỗi chuyến bay, việc hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm vẫn chưa trở thành thông lệ trên các tuyến xe khách đường dài. Do đó, cần nghiên cứu quy định bắt buộc nhân viên nhà xe giới thiệu vị trí cửa thoát hiểm, búa phá kính và hướng dẫn các kỹ năng xử lý khi xảy ra sự cố trước mỗi chuyến đi.
Các chuyên gia đăng kiểm cũng chỉ ra rằng, nhiều hành khách vẫn có tâm lý chủ quan, ít quan sát vị trí búa thoát hiểm hoặc tìm hiểu cách sử dụng ngay khi lên xe. Trong khi đó, một số lái xe chủ yếu được đào tạo kỹ năng điều khiển phương tiện, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về kỹ thuật an toàn và xử lý các tình huống khẩn cấp.
Theo các chuyên gia, bên cạnh việc rà soát, hoàn thiện các quy chuẩn an toàn đối với xe khách giường nằm, cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra tình trạng hoạt động của hệ thống kính thoát hiểm và búa phá kính trên xe. Đồng thời, doanh nghiệp vận tải nên xây dựng quy trình hướng dẫn an toàn ngắn gọn trước mỗi chuyến đi, giúp hành khách nhận biết vị trí cửa thoát hiểm, sử dụng búa phá kính đúng cách và phối hợp thoát nạn hiệu quả khi xảy ra hỏa hoạn hoặc các sự cố khẩn cấp.
