Thu hẹp tham vọng phát triển xe tăng chung
Theo Military Watch Magazine, Đức và Pháp được cho là đã thu hẹp đáng kể chương trình Hệ thống Chiến đấu Mặt đất Chủ lực (MGCS) kéo dài nhiều năm, gần như từ bỏ mục tiêu ban đầu là cùng phát triển một mẫu xe tăng chiến đấu chủ lực thế hệ mới.
Động thái này được xem là bước lùi lớn đối với nỗ lực hội nhập quốc phòng châu Âu, không lâu sau khi chương trình Hệ thống Không quân Chiến đấu Tương lai (FCAS) cũng rơi vào bế tắc hồi tháng 6. Điều này tiếp tục làm dấy lên nghi ngờ về khả năng triển khai các dự án quốc phòng đa quốc gia quy mô lớn của châu Âu.
MGCS được khởi động từ năm 2017 với mục tiêu thay thế xe tăng Leopard 2 của Đức và Leclerc của Pháp vào khoảng năm 2040. Sự xuất hiện của mẫu xe tăng T-14 Armata của Nga dưới dạng nguyên mẫu năm 2015 được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy hai nước triển khai chương trình.
Xe tăng Leopard 2. Ảnh: Military Watch Magazine
Theo kế hoạch ban đầu, MGCS không chỉ phát triển một xe tăng chiến đấu chủ lực mới mà còn hướng tới xây dựng cả một họ phương tiện chiến đấu bọc thép sử dụng chung khung gầm, tương tự định hướng của T-14. Mô hình này được kỳ vọng giúp giảm chi phí nghiên cứu, đơn giản hóa công tác hậu cần và củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng châu Âu thông qua sự hợp tác chặt chẽ giữa Pháp và Đức.
Đức hiện là quốc gia duy nhất tại châu Âu còn sản xuất xe tăng chiến đấu chủ lực. Tuy nhiên, Leopard 2 đã được đưa vào biên chế từ năm 1979 và thời gian gần đây liên tục bị đặt dấu hỏi về năng lực cạnh tranh cũng như hiệu quả tác chiến trước các yêu cầu chiến trường hiện đại.
Sau Hội nghị Bộ trưởng Pháp - Đức lần thứ 26 diễn ra ngày 17/7, hai chính phủ đã thay đổi đáng kể cách mô tả về MGCS. Thay vì khẳng định sẽ cùng phát triển một nền tảng xe tăng thống nhất, các tuyên bố chính thức chỉ nhấn mạnh việc hợp tác nghiên cứu "các công nghệ độc lập với nền tảng" dành cho các phương tiện bọc thép có người lái và không người lái trong tương lai.
Theo nhiều nhà phân tích, cách diễn đạt này đồng nghĩa với việc kế hoạch phát triển chung một mẫu xe tăng thế hệ mới gần như đã bị hủy bỏ, dù tên gọi MGCS vẫn được giữ lại. Quyết định này là hệ quả của nhiều năm bất đồng về lợi ích, đặc biệt trong việc phân chia khối lượng công việc cũng như cạnh tranh giữa hai bên đối với các công nghệ cốt lõi như pháo chính và tháp pháo.
Nguy cơ tụt hậu trong cuộc đua xe tăng thế hệ mới
Dù chương trình T-14 của Nga gặp nhiều trở ngại, cuộc đua phát triển xe tăng thế hệ mới trên thế giới vẫn diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt tại Trung Quốc và Hàn Quốc, cùng với những bước tiến nhất định của Mỹ và Triều Tiên.
Một dấu mốc đáng chú ý là việc Trung Quốc ra mắt xe tăng Type 100 vào tháng 9/2025. Type 100 được thiết kế với khả năng bảo vệ phần nóc và hai bên thân xe tốt hơn nhằm đối phó các loại vũ khí tấn công từ trên cao như tên lửa Javelin hay đạn bay lượn. Xe cũng áp dụng thiết kế khoang bọc thép riêng biệt, cho phép toàn bộ kíp lái ngồi cùng một khoang.
Xe tăng Type 100 của Trung Quốc. Ảnh: Military Watch Magazine
Việc MGCS không đạt được mục tiêu ban đầu cũng phản ánh những khó khăn tương tự của chương trình FCAS. Sau nhiều năm tranh cãi giữa Dassault Aviation và Airbus về quyền dẫn dắt dự án cũng như chia sẻ công nghệ, Pháp và Đức đã thu hẹp hợp tác, chỉ tập trung vào các công nghệ hỗ trợ như mạng lưới số hóa, thay vì tiếp tục phát triển chung một tiêm kích thế hệ mới.
Theo giới quan sát, những diễn biến này cho thấy các dự án hợp tác quốc phòng quy mô lớn của châu Âu đang gặp trở ngại nghiêm trọng. Điều đó có nguy cơ khiến châu Âu ngày càng tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh công nghệ quân sự, khi Trung Quốc đang gia tăng khoảng cách, còn Mỹ, Hàn Quốc và có thể cả Nga tiếp tục thúc đẩy các chương trình phát triển thế hệ vũ khí mới.
Sự thu hẹp của MGCS đồng nghĩa Đức và Pháp nhiều khả năng sẽ theo đuổi các chương trình xe tăng riêng để thay thế những mẫu xe đã cũ trong biên chế, đồng thời đặt thêm dấu hỏi về triển vọng hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu rộng giữa các quốc gia châu Âu trong tương lai.
