Trong bối cảnh xung đột kéo dài, một hệ thống phòng không của Phần Lan – vốn chưa từng được công bố trước đây – đã xuất hiện trong biên chế quân đội Ukraine. Điều này cho thấy Helsinki đã âm thầm chuyển giao loại khí tài hiếm này cho Kiev.
Đó là hệ thống phòng không ItO 90M, phiên bản Crotale NG của Pháp được Phần Lan lắp trên khung gầm xe bọc thép Sisu XA-181.
Hiện nay, các hệ thống này đang được sử dụng để bảo vệ quốc gia Đông Âu trước tên lửa hành trình, máy bay và các loại máy bay không người lái (UAV/drone) sử dụng động cơ phản lực tốc độ ngày càng nhanh của Nga.
Theo thông tin từ Defense Express ngày 23/10, hình ảnh từ Trung đoàn Tên lửa Phòng không 1039 của Ukraine lần đầu tiên cho thấy các bệ phóng ItO 90M đang hoạt động, khẳng định việc chuyển giao đã diễn ra trong im lặng, không có thông báo chính thức trước đó từ Helsinki hay Kiev.
Hệ thống ItO 90 của Phần Lan khai hỏa tên lửa Crotale VT-1 trong một đợt phóng thử nghiệm. Ảnh: Weapon Systems
Theo trang United24 Media, Ukraine hiện đã công khai xác nhận sự hiện diện của các hệ thống ItO 90M từ Phần Lan. Trong khi đó, quốc gia Bắc Âu vẫn im lặng. Họ chưa từng công bố việc chuyển giao loại khí tài này.
Hiện vẫn chưa rõ thời điểm chính xác Ukraine tiếp nhận các hệ thống này. Tuy nhiên, những hình ảnh từ Trung đoàn Tên lửa Phòng không 1039 cho thấy chúng đang được tích cực sử dụng để bảo vệ không phận Ukraine.
Trên thực tế, ItO 90M chính là hệ thống Crotale NG của Pháp, nhưng được lắp đặt trên khung gầm xe thiết giáp chở quân Sisu XA-181, mang lại khả năng cơ động cao hơn nhiều so với phiên bản xe kéo của Pháp.
Ukraine đã nhận và vận hành Crotale NG của Pháp từ năm 2022, nhưng chủ yếu ở cấu hình xe kéo.
Cả 2 phiên bản đều sử dụng tên lửa đánh chặn VT-1. Tên lửa này có tầm bắn tối đa khoảng 15 km, trần bay khoảng 9 km, tốc độ lên tới khoảng 1.250 m/s (Mach 3,6, tương đương khoảng 4.500 km/h) và đầu đạn nặng 13 kg.
Những thông số này khiến hệ thống phù hợp để đánh chặn máy bay, trực thăng, đặc biệt là tên lửa hành trình và UAV tốc độ cao, trong đó có các loại UAV phản lực mới của Nga như Shahed phiên bản động cơ phản lực.
Defense Express nhận định rằng đây là lớp phòng thủ trung gian hữu ích giữa các UAV đánh chặn rẻ tiền và các hệ thống phòng không tầm xa đắt đỏ hơn của Ukraine.
Trước thông tin Ukraine tiếp nhận các hệ thống ItO 90M từ Phần Lan, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: Các lực lượng vũ trang Ukraine đã nhận được bao nhiêu hệ thống loại này, khi mà cả việc chuyển giao lẫn số lượng khí tài được cung cấp đều chưa từng được công bố chính thức?
Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần xem xét Phần Lan sở hữu bao nhiêu hệ thống loại này trong kho vũ khí của mình.
Hình ảnh hệ thống tên lửa phòng không ItO 90M của Phần Lan hoạt động trong biên chế Trung đoàn Tên lửa Phòng không 1039 của Ukraine. Ảnh: Defense Express
Vào thập niên 1990, Phần Lan đã tiếp nhận một nguyên mẫu cùng 20 hệ thống ItO 90M phiên bản sản xuất hàng loạt. Điều này có nghĩa là tổng cộng Phần Lan có thể đã sở hữu tới 21 tổ hợp như vậy, với giả định rằng tất cả chúng vẫn còn trong biên chế cho đến tận ngày nay.
Nói cách khác, bản thân Phần Lan chỉ sở hữu một số lượng rất hạn chế các hệ thống này. Do đó, có khả năng Phần Lan đã quyết định chuyển giao toàn bộ số hệ thống ItO 90M hiện có cho Ukraine, thay vì giữ lại một số lượng nhỏ vốn vẫn đòi hỏi công tác bảo dưỡng và hậu cần chuyên biệt.
Một trường hợp so sánh khác là hệ thống Crotale NG, loại vũ khí mà Pháp đã chính thức chuyển giao 2 khẩu đội cho Ukraine. Tuy nhiên, số lượng cụ thể các hệ thống trong mỗi khẩu đội này vẫn chưa được công bố.
Hiện chưa có xác nhận chính thức rằng cả 21 hệ thống đã được chuyển giao. Cả Helsinki lẫn Kiev đều chưa công bố con số cụ thể.
Dù vậy, việc ItO 90M xuất hiện công khai trong biên chế Trung đoàn 1039 cho thấy ít nhất một số hệ thống đã được đưa vào sử dụng thực tế, không còn nằm trong kho hay đơn vị huấn luyện.
Việc chuyển giao diễn ra trong bối cảnh Nga tăng cường sử dụng các loại UAV phản lực tốc độ cao, tạo áp lực lớn hơn lên hệ thống phòng không tầm ngắn của Ukraine. Với tốc độ tên lửa VT-1 vượt xa Mach 3, ItO 90M bổ sung thêm một lớp bảo vệ quan trọng.
Song song với đó, Phần Lan đang chuẩn bị gói viện trợ quân sự thứ 36 cho Ukraine, với quyết định dự kiến được thông qua trước cuối năm 2026.
Điều này được đích thân Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo công bố kế hoạch này trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Kiev ngày 22/10.
"Chúng tôi hiện đang chuẩn bị gói viện trợ thứ 36 với sự phối hợp chặt chẽ cùng quân đội Ukraine. Chúng tôi dự định sẽ đưa ra quyết định trước cuối năm nay", ông Orpo cho biết.
Chính phủ Phần Lan đang phối hợp trực tiếp với quân đội Ukraine để xác định nội dung của gói viện trợ sắp tới, nhằm đáp ứng các yêu cầu tác chiến của phía Ukraine. Các chi tiết cụ thể về loại thiết bị và vũ khí đang được xem xét hiện chưa được tiết lộ.
Ông Orpo lưu ý rằng Phần Lan đã cung cấp cho Ukraine 5 gói viện trợ quân sự trong năm 2026. Ông khẳng định Helsinki sẽ tiếp tục cung cấp các trang thiết bị quân sự cũng như hỗ trợ công tác huấn luyện cho nhân sự của Kiev.
