Sau biến cố lớn, nhiều trẻ rơi vào lo âu, ác mộng
Một nam sinh 13 tuổi ở Sơn La được gia đình đưa tới Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng cảm xúc thất thường, lo âu và buồn chán kéo dài. Theo lời người nhà, trước đó em vừa trải qua một sự cố khiến tâm lý bị sang chấn.
Mẹ bệnh nhân cho biết, em là con thứ hai trong gia đình, đang học lớp 7. Trong một lần bị cô giáo mắng, nam sinh bỏ ra khỏi lớp giữa giờ và đi ra khu vực bờ sông gần trường. Không may, em bị trượt ngã xuống nước và bị dòng chảy cuốn trôi.
Khoảng từ 14h đến 17h cùng ngày, em lênh đênh trên sông, phải bám vào một vật nổi để giữ mạng sống. Đến khi được một thuyền chài phát hiện và đưa lên bờ, nam sinh trong tình trạng hoảng loạn, tím tái, cơ thể lạnh cóng. Tại hiện trường lúc đó có gia đình, lực lượng công an, người dân và giáo viên phụ trách.
Sau khi được sơ cứu, ủ ấm và trấn an, em được đưa tới bệnh viện theo dõi sức khỏe. Thể trạng dần ổn định và được cho xuất viện.
Tuy nhiên, khoảng một tuần sau sự cố, nam sinh bắt đầu xuất hiện nhiều biểu hiện bất thường về tâm lý: thường xuyên sợ hãi, dễ hoảng loạn, cáu kỉnh, đêm ngủ hay giật mình, gặp ác mộng, vã mồ hôi, run rẩy và hồi hộp. Em phải ngủ cùng mẹ và nhiều lần được trấn an mới có thể yên tâm.
Dù đã quay lại trường học, nhưng khoảng một tháng gần đây, tình trạng tâm lý của em tiếp tục xấu đi. Nam sinh thường xuyên buồn chán, dễ cáu gắt, khó tập trung học tập và cho biết bị bạn bè bắt nạt.
Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân có khí sắc trầm, cảm xúc buồn bã và lo lắng rõ rệt. Hoạt động có ý chí suy giảm, giảm hứng thú học tập và sinh hoạt; ăn uống kém, ngủ kém. Bệnh nhân còn xuất hiện các triệu chứng cơ thể như buồn nôn, đau ngực, đau tay chân.
Kết quả các thang đánh giá tâm lý cho thấy bệnh nhân có mức trầm cảm vừa và lo âu vừa. Các bác sĩ bước đầu theo dõi rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm liên quan đến stress sau sang chấn.
Nỗi sợ sau đám cháy chung cư của nữ sinh 10 tuổi
Một trường hợp khác là bé gái 10 tuổi, ở Hà Nội nhập viện sau khi trải qua vụ cháy chung cư vào ban đêm.
Theo gia đình, bé là con thứ hai trong ba chị em, sống cùng bố mẹ, một chị gái và một em trai nhỏ. Trước biến cố, bé học khá, tính cách hiền lành.
Đêm xảy ra vụ cháy, khói lan dày đặc trong khu chung cư. Người cha phải dẫn các con chạy đi tìm lối thoát hiểm trong tình trạng hỗn loạn. Trong lúc di chuyển, chị gái của bé bị lạc.
Ảnh minh họa
Sau đó, bé được đưa tới bệnh viện trong trạng thái hoảng loạn, lo lắng và khóc liên tục. Các thành viên trong gia đình lúc đó đều được chuyển đi cấp cứu ở nhiều bệnh viện khác nhau, khiến bé không biết người thân có an toàn hay không.
Trong những ngày đầu, bé ngủ kém, khó vào giấc, thường xuyên giật mình tỉnh giấc giữa đêm. Dù được trấn an rằng bố mẹ đã an toàn và đang điều trị ở khoa khác, bé vẫn liên tục hỏi thăm tin tức gia đình. Không lâu sau, bé nhận tin chị gái đã không qua khỏi.
Kể từ đó, bé trở nên buồn bã, hay khóc, ít nói chuyện, dễ xúc động khi nhắc tới người thân. Giấc ngủ chập chờn hơn trước, ăn uống kém ngon miệng và thường xuyên gặp ác mộng.
Các bác sĩ xác định bé có triệu chứng căng thẳng tâm lý, dấu hiệu trầm cảm và rối loạn giấc ngủ, liên quan đến sang chấn sau vụ cháy. Ngoài ra, trẻ còn được theo dõi nguy cơ ngộ độc khí CO do hít phải khói trong đám cháy.
Trong thời gian điều trị tại Trung tâm Nhi khoa, bệnh nhi được hội chẩn đa chuyên khoa để đánh giá cả về thể chất lẫn tinh thần.
Ngay khi tình trạng cơ thể ổn định, các chuyên gia tiến hành sơ cứu tâm lý với ba bước chính:
Lắng nghe: ghi nhận nỗi lo của trẻ, quan sát phản ứng cảm xúc và các yếu tố nguy cơ như mất người thân, mất nhà cửa, đồ dùng học tập.
Bảo vệ: hạn chế tiếp xúc với các thông tin có thể gợi nhớ sang chấn, tạo môi trường an toàn.
Kết nối: liên hệ các nguồn hỗ trợ từ nhà trường, cộng đồng, các tổ chức thiện nguyện và dịch vụ trị liệu tâm lý.
Sau 13 ngày điều trị, bé được xuất viện trong tình trạng tỉnh táo, tiếp xúc tốt, khí sắc cải thiện, ăn ngủ khá hơn. Một năm sau tái khám, tình trạng tâm lý của bé ổn định và việc học tập trở lại bình thường.
Trẻ em là nhóm dễ tổn thương nhất sau thảm họa
Theo TS Vũ Sơn Tùng, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi xảy ra thảm họa.
Một phần nguyên nhân xuất phát từ đặc điểm sinh lý: não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển. Bên cạnh đó, trẻ còn hạn chế trong việc nhận diện và diễn đạt cảm xúc của bản thân, đồng thời phụ thuộc nhiều vào cha mẹ hoặc người chăm sóc.
“Khi những cấu trúc quen thuộc như gia đình, trường học hay cộng đồng bị gián đoạn bởi thảm họa, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái bất an. Đáng chú ý, phản ứng tâm lý của trẻ thường biểu hiện khác với người lớn nên đôi khi bị bỏ sót hoặc bị hiểu nhầm là hành vi bướng bỉnh”, TS Tùng chia sẻ.
Theo vị chuyên gia, mức độ sang chấn tâm lý ở mỗi trẻ không giống nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính cách, tiền sử sang chấn, khả năng hỗ trợ của gia đình cũng như mức độ mất mát hoặc nguy hiểm mà trẻ đã trải qua.
Sau các biến cố lớn, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện căng thẳng tâm lý như lo lắng, buồn bã, dễ cáu gắt, mất tập trung, mệt mỏi hoặc rối loạn giấc ngủ.
Ở trẻ nhỏ, những dấu hiệu thường gặp là bám chặt người chăm sóc, khóc nhiều, cáu kỉnh hoặc quay lại các hành vi từng có ở giai đoạn sớm hơn như tè dầm, mút tay. Trong khi đó, trẻ lớn hơn có xu hướng thu mình, né tránh những yếu tố gợi nhớ đến sự kiện sang chấn, gặp khó khăn trong học tập hoặc thậm chí xuất hiện hành vi chống đối.
TS Vũ Sơn Tùng, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai)
TS Tùng cho biết, không phải mọi trẻ đều có thể hồi phục nhanh sau thảm họa. Vì vậy, trong giai đoạn sớm sau biến cố, một trong những biện pháp can thiệp được khuyến nghị là sơ cứu tâm lý (Psychological First Aid – PFA).
Phương pháp này nhằm giúp trẻ cảm thấy an toàn, ổn định cảm xúc và từng bước kết nối lại với các nguồn hỗ trợ xung quanh. Trẻ được lắng nghe, được cung cấp thông tin rõ ràng và không bị ép kể lại chi tiết sang chấn khi chưa sẵn sàng.
Bên cạnh đó, TS Tùng nhấn mạnh sự hỗ trợ từ gia đình và nhà trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phục hồi tâm lý của trẻ.
Cha mẹ nên dành thời gian ở gần, trấn an trẻ một cách chân thực, hạn chế để trẻ tiếp xúc quá nhiều với hình ảnh hoặc thông tin tiêu cực trên truyền thông. Đồng thời, khuyến khích trẻ bộc lộ cảm xúc thông qua trò chuyện, vẽ tranh, vui chơi hoặc viết nhật ký.
Ở góc độ cộng đồng, trường học cũng là môi trường quan trọng giúp trẻ dần khôi phục các chức năng học tập và xã hội. Giáo viên có thể nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, tạo không khí lớp học ổn định và tổ chức các hoạt động nhóm để giúp trẻ tăng khả năng thích nghi sau biến cố.
