Năm 2025 được đánh giá là một năm đầy khó khăn, thách thức đối với công tác thu ngân sách nhà nước (NSNN) của ngành Hải quan trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới và trong nước tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường. Tuy nhiên, với việc chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý thu, chống thất thu NSNN, ngành Hải quan đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào việc hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách được Quốc hội và Chính phủ giao.
Trong năm 2025 cùng với quyết tâm của Chính phủ về tăng trưởng kinh tế là nhu cầu tiêu dùng từ Mỹ, EU và Trung Quốc tăng cao giúp các doanh nghiệp XK trong nước lấy lại đà tăng trưởng, kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào. Cùng với đó việc triển khai Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2025 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2025 được thực hiện ngay từ đầu năm theo tinh thần chủ đề điều hành năm 2025 của Chính phủ “Kỷ cương trách nhiệm; chủ động kịp thời; tinh gọn hiệu quả; tăng tốc bứt phá”, phấn đấu hoàn thành thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ tài chính - NSNN năm 2025, Cục Hải quan ban hành Chỉ thị số 499/CT-TCHQ ngày 04/02/2025 về triển khai thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp tạo thuận lợi thương mại, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, chống thất thu; công văn số 1834/CHQ-NVTHQ ngày 11/4/2025 và công văn số 13914/CHQ-NVTHQ ngày 11/7/2024 về việc chấn chỉnh công tác quản lý thuế.
Nhiều yếu tố bất lợi tác động đến nguồn thu
Ngay từ những tháng đầu năm 2025, tình hình kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, nhanh chóng, khó lường. Xung đột quân sự tại một số khu vực như Trung Đông, Đông Âu chưa có dấu hiệu chấm dứt, trong khi cạnh tranh chiến lược, đặc biệt là thương mại- công nghệ giữa các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Trung quốc, EU ngày càng gay gắt. Hoa Kỳ liên tục công bố chính sách thuế quan đối ứng ở mức cao trên diện rộng, tạo vòng xoáy áp thuế trả đũa giữa các quốc gia, làm gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu. Các biện pháp bảo hộ thương mại, gia tăng kiểm soát chuỗi cung ứng và cạnh tranh chiến lược về đổi mới công nghệ đang gây sức ép lớn đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu, gia tăng nguy cơ suy thoái kinh tế, gián đoạn thương mại và đầu tư xuyên quốc gia.
Các chính sách miễn, giảm thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Chính sách giảm thuế GTGT từ 10% xuống 8% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP đã giảm bớt khó khăn cho DN, nhưng cũng là nguyên nhân giảm thu NSNN từ hoạt động XNK, theo đó cả năm hụt thu NSNN khoảng 37.500 tỷ đồng.
Diễn biến kinh tế và thương mại quốc tế. Giá dầu thô trung bình từ đầu năm tới nay khoảng 66 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức 80 USD/thùng khi xây dựng dự toán; giá than NK cũng giảm mạnh tạo thuận lợi cho các DN trong nước nhưng là nguyên nhân giảm thu đối với số thu NSNN từ hoạt động XNK.
Chính sách áp thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam tạo ra những khó khăn nhất định đến các DN SXXK.
Năm 2025, tình hình thiên tai tại nước ta diễn biến hết sức phức tạp, khó lường. Cả nước đã xảy ra 20 loại hình thiên tai khác nhau, trong đó có 11 cơn bão hoạt động trên Biển Đông, gây ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống, sản xuất cũng như hoạt động XNK.
Mặc dù đối diện nhiều khó khăn, thách thức như vậy, nhưng với sự chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước và các chính sách điều hành linh hoạt, kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp; ngành Hải quan đã phát huy tinh thần chủ động, quyết liệt, kiên trì bám sát diễn biến thực tế để vượt qua thách thức, giữ vững ổn định nguồn thu ngân sách. Cùng với đó, ngành đã xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt, phù hợp với từng thời điểm, đảm bảo công tác quản lý thu luôn chủ động, không bị động trước những biến động của thị trường và chính sách quốc tế. Do đó, ngành Hải quan đã vượt mức dự toán Quốc hội giao.
Chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp chống thất thu
Trong bối cảnh nhiều khó khăn, ngành Hải quan vẫn có những điều kiện thuận lợi khi Việt Nam tiếp tục kiên định mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu có dấu hiệu phục hồi tích cực. Đảng và Chính phủ đã chủ động triển khai các kịch bản ứng phó với những biến động chính sách kinh tế, thương mại của các nước đối tác lớn.
Công tác kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước được triển khai mạnh mẽ theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu quả phù hợp với chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025.
Chính phủ đã ban hành kịp thời các nghị quyết quan trọng, nhất là Nghị quyết số 01/NQ-CP và Nghị quyết số 02/NQ-CP, nhằm thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, dự toán NSNN năm 2025, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy xuất nhập khẩu.
Trên cơ sở đánh giá đầy đủ các yếu tố thuận lợi và khó khăn, ngay từ đầu năm 2025, Cục Hải quan đã quán triệt nghiêm túc các chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và Bộ Tài chính, chủ động, quyết liệt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý thu, chống thất thu NSNN. Toàn ngành tập trung kiểm soát chặt chẽ mã số, trị giá và xuất xứ hàng hóa; đẩy mạnh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và gian lận xuất xứ; bổ sung, cập nhật danh mục các mặt hàng rủi ro cao về giá và mã số để tăng cường kiểm soát.
Song song với đó, ngành Hải quan tích cực rà soát việc miễn, giảm, hoàn thuế, bảo đảm đúng đối tượng, đúng quy định; tập trung thu hồi nợ thuế; kịp thời giải quyết các vướng mắc về chính sách thuế cho doanh nghiệp, qua đó vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý thu NSNN.
Kết quả thu ngân sách đạt tích cực
Kết quả, về cơ bản các Chi cục đã thực hiện theo chỉ đạo của Cục Hải quan, thực hiện tốt việc cải cách thủ tục hành chính, tăng cường kiểm tra giám sát thực hiện thủ tục hải quan, ứng dụng chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả quản lý trị giá, mã số, chính sách quản lý thuế nhằm chống thất thu; phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong phòng chống gian lận thương mại.
Năm 2025, Cục Hải quan được Quốc hội giao dự toán thu NSNN theo Nghị quyết số 159/2024/QH15 ngày 13/11/2024 là: Luỹ kế từ 1/1-24/12/2025 là: 456.450 tỷ đồng, bằng 111,1% DT, bằng 97,1% PĐ, tăng 8,8% so với cùng kỳ năm 2024
Kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước tăng 18,3% so với cùng kỳ năm 2024 ( trong đó kim ngạch xuất khẩu tăng 17% và kim ngạch nhập khẩu tăng tăng 19,6%). Trong đó, kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế của cả nước đến 15/12/2025 tăng 5,8% so với cùng kỳ năm 2024 ( trong đó kim ngạch xuất khẩu chịu thuế giảm 7%, kim ngạch nhập khẩu chịu thuế tăng 6,5%). Một số nhóm hàng có mức tăng trưởng cao đóng góp đáng kể vào tăng thu NSNN như: nhóm nguyên liệu, máy móc, thiết bị và phụ tùng phục vụ sản xuất, chiếm 50% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế, tăng 11,3% so với cùng kỳ, làm tăng thu 22.969 tỷ đồng; mặt hàng ô tô nguyên chiếc tăng 19% về lượng và tăng 30% về trị giá, làm tăng thu 12.261 tỷ đồng.
Ngoài ra, do một số chính sách mới có hiệu lực trong năm như áp thuế GTGT đối với mặt hàng phân bón làm tăng thu khoảng 1.474 tỷ đồng; hàng hóa trị giá nhỏ đã làm tăng thu khoảng 1.422 tỷ đồng.
Dự toán thu NSNN năm 2026
Bước sang năm 2026, Cục Hải quan được Quốc hội giao dự toán thu NSNN theo Nghị quyết số 245/2025/QH15 ngày 13/11/2025 là 451.000 tỷ đồng, tăng 9,7% so với dự toán 2025. Dự báo trong năm 2026, các yếu tố rủi ro tiếp tục gia tăng, từ việc Hoa Kỳ siết chặt kiểm soát xuất xứ, biến động giá nguyên liệu đầu vào, đến khả năng mở rộng thêm các hiệp định thương mại tự do làm giảm thuế nhập khẩu; các chính sách thuế tiếp tục được áp dụng để hỗ trợ doanh nghiệp.
Trước bối cảnh này, ngành Hải quan xác định ưu tiên hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số; tăng cường chống gian lận thương mại, thu hồi nợ thuế; và phối hợp chặt chẽ với cộng đồng doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn, đảm bảo dòng chảy thương mại ổn định, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ thu NSNN năm 2026.
