Vào ngày 2-11-1997, cơn bão số 5 (tên gọi quốc tế là bão Linda) đã đổ bộ vào đất liền nước ta, gây thiệt hại rất nặng nề về người và tài sản, đặc biệt đối với địa bàn tỉnh Cà Mau. Riêng tỉnh này đã có 128 người chết, 1.164 người mất tích và 601 người bị thương, hư hỏng hơn 160.000 căn nhà... Đã 20 năm cơn bão đi qua, bà con nơi xóm biển xã Khánh Hội (huyện U Minh, tỉnh Cà Mau) vươn lên trong cuộc sống...
Đã 20 năm, nhưng trong kí ức của chị Trần Thị Đào (ngụ ấp 3, xã Khánh Hội, huyện U Minh) vẫn còn nhớ như in cái ngày định mệnh đã thay đổi cuộc đời của chị cũng như nhiều người phụ nữ nơi đây.
Chiều ngày 3-11 năm ấy, trời mưa như trút nước, chị Đào ôm 3 đứa con thơ nép bên hiên nhà, nhìn về hướng cửa biển, nơi chồng chị cùng các ngư phủ đang đánh mẻ lưới cuối cùng. Bỗng bộ đàm vang lên, chị nhấc máy, chồng chị báo đang cho tàu chạy vào bờ, nhưng do sóng lớn quá phải neo đậu lại. Chị lại tiếp tục chờ, bữa cơm chiều bỏ dở.
Đến tối cùng ngày, một cảm giác bất an, chị lại mở bộ đàm liên hệ lại với chồng thì không nhận được tín hiệu phản hồi. Cả đêm ấy, chị Đào cũng như bao nhiêu người phụ nữ khác của xóm biển Khánh Hội thức trắng.
Rồi chị Đào gửi 3 đứa con nhỏ về ngoại, khóa chặt cửa ngôi nhà, vươn khơi tìm chồng. Người ta bảo chị, sóng to như thế, chạy ra chỉ có nước chết theo chồng. Chị vẫn đi. Đến trạm kiểm soát tại cửa biển, lực lượng chức năng không cho chị ra khơi, vì thông tin cơn bão vẫn còn đang kéo dài và có chiều hướng tăng mạnh.
Quyết tâm tìm chồng, chị Đào kí giấy cam kết, tự chịu trách nhiệm của bản thân. 4 ngày lênh đênh trên biển cả, nhưng trong tiềm thức mỗi lần thấy có xác người, chị Đào lại giật mình dù đó không phải chồng mình. Chuyến đi ấy, chị Đào cứu sống 18 ngư phủ khác…
Trở về nhà, chị Đào không còn đủ sức để gượng đứng, khi nhìn thấy ngôi nhà của 2 vợ chồng đã bị đổ sập, tan hoang. Chị chạy đi tìm con, ôm chúng vào lòng rồi khóc ngất. Một tháng, hai tháng, ba tháng… chị Đào vẫn đỏ hoe đôi mắt khi các con khóc đòi cha. Để rồi, khi các con ngủ, chị lại chạy ra bờ sông Kinh Mới, nhìn về cửa biển đợi chồng.
Bằng nghị lực của người phụ nữ, chị nuốt nước mắt, gượng dậy thay chồng nuôi con. Căn nhà lá được dựng lại trên chính nền đất cũ, bằng những cây tràm, tấm lá mà xóm giềng hỗ trợ. Hàng ngày, chị Đào dùng chiếc lưới của chồng, thứ còn sót lại duy nhất sau khi cơn bão đi qua, để chài tôm, đổi gạo nuôi con.
Làm thay cả phần việc của chồng. Dần dà tích góp, chị mua ghe, thay chồng đi biển. Vì với chị biển vẫn đẹp khi lặng gió và ở nơi đó chị vẫn hy vọng sẽ được gặp lại chồng…
Chờ chồng đến giờ nhìn lại thì đã là bà ngoại của 3 đứa cháu. Dừng tay, bỏ dở tấm lưới đang vá, chị nói: “Nhiều người khuyên tôi nên đi bước nữa. Nhưng trong tôi một ngày chưa gặp lại chồng, thì trong tim tôi chồng vẫn còn sống. Tôi đã đợi và tiếp tục đợi cho đến ngày gặp chồng nơi chín suối”.
Giờ đây cuộc sống đã phần nào vơi đi vất vả, chị đã dựng vợ gả chồng cho các con. Đã xây nhà, sắm thêm tàu, tạo việc làm cho hàng chục ngư phủ. Chia tay chị Đào khi cơn mưa chiều vừa dứt hạt, ánh sáng phía cuối chân trời dần hiện rõ…
Theo thống kê của UBND xã Khánh Hội, sau khi cơn bão số 5 đi qua, vẫn có hơn 70% ngư dân bám biển. Hiện trên địa bàn xã Khánh Hội có 351 hộ dân tham gia đánh bắt với 368 phương tiện tàu, thuyền.
Ông Trần Văn Húa (80 tuổi, ấp 4, xã Khánh Hội) có 3 người con trai, 2 người con rể và 1 đứa cháu trai mất tích trong cơn bão Linda, nhớ lại: “Ngày ấy, đi đánh bắt ngoài biển khơi, từ chủ tàu cho đến ngư phủ đều còn có tâm lý chủ quan vì nghĩ mình đã quen với biển cả. Tàu ghe thì nhỏ, không đủ công suất, phương tiện liên lạc chỉ có chiếc máy bộ đàm, dụng cụ cứu nạn cứu hộ chỉ là những chiếc thùng dùng để ướp cá. Khi hay tin bão, tôi dùng máy bộ đàm để liên lạc với các con, chỉ cho chúng kinh nghiệm để neo đậu thuyền, tránh bão nhưng mọi thứ dường như quá nhỏ bé trước những cơn sóng biển…”.
Đến nay, gia đình ông Húa vẫn bám biển mưu sinh, hiện ông có 2 tàu đánh bắt xa bờ. “Nhưng cái khác ở đây là ý thức của người đi biển. Họ tự trang bị đầy đủ phương tiện, dụng cụ để đảm bảo an toàn cho tính mạng và tài sản. Cập nhật thông tin thời tiết thường xuyên, tìm nơi trú ẩn an toàn hoặc nhanh chóng quay vào bờ khi hay tin có bão. Đó là những gì mà tôi đúc kết truyền dạy lại cho con, cháu” – ông Húa chia sẻ.
Ông Châu Minh Đảm, Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Hội cho biết, bài học đau xót từ 20 năm trước, đã phần nào làm tăng thêm ý thức của người dân đi biển. Giờ đây, trên địa bàn xã hầu hết các phương tiện đánh bắt điều được trang bị đầy đủ thiết bị cứu nạn cứu hộ theo quy định. Công tác kiểm tra, tuyên truyền được các cấp, các ngành thường xuyên thực hiện có hiệu quả.
Cách đây tròn 20 năm, ngày 2.11.1997, cơn bão số 5 (tên gọi quốc tế là bão Linda) quét qua vùng biển các tỉnh Nam Bộ khiến hơn 3.000 ngư dân thiệt mạng và mất tích. Trong đó vùng biển Cà Mau là nơi chịu hậu quả nặng nề nhất. Đầu tháng 11 này, tỉnh Cà Mau sẽ tổ chức lễ tưởng niệm 20 năm đồng bào tử nạn vì bão Linda.
Dịp này, phóng viên Dân Việt đã về Cà Mau, gặp lại những “nhân chứng” sống để nghe họ chia sẻ về “siêu bão thế kỷ” và hành trình 20 năm can trường, vượt qua mất mát, đau thương.
Cơn bão quá bất ngờ
Xã Khánh Hội, huyện U Minh là nơi chịu thiệt hại nặng nhất khi bão Linda quét qua. Tại cửa biển này, theo thống kê đã có trên 500 ngư dân tử nạn. Có những xóm ấp, có hàng chục người chết vì bão, nhiều nhất là kênh Xáng Mới, thuộc ấp 4.
Cửa biển Khánh Hội có vị trí trọng yếu, quy mô và tiềm năng đứng trong tốp đầu của tỉnh Cà Mau. Đồng thời, ngư trường Khánh Hội từng là niềm tự hào và nguồn sống của biết bao gia đình. Cũng chính vì vậy, người dân ở đây đa phần sồng nhờ biển, họ xem biển là nhà.
Nhiều người lớn tuổi tại đây kể rằng, cuộc sống nơi đây tuy vất vả nhưng khá êm đềm, và ít khi gặp phải những cơn bão lớn. Chính vì vậy, khi cơn bão Linda quét qua người dân trở tay không kịp, hầu như không có một sự chuẩn bị ứng phó nào.
Thậm chí, nhiều người đã thốt lên rằng, họ chưa từng thấy cơn bão nào kinh hoàng và kỳ lạ như Linda. Vài giờ trước khi bão áp sát đất liền, trời khá quang mây. Tuy nhiên, sau đó cơn bão với sức gió lên đến 100km/giờ và liên tục chuyển hướng đã gây thiệt hại nặng nề.
Chị Trần Thị Diệu (48 tuổi, ngụ kênh Xáng Mới, ấp 4, xã Khánh Hội), nghẹn ngào kể: “Mọi chuyện đến quá nhanh và bất ngờ, năm đó, gia đình tôi đau đớn đến cùng cực vì mất mát. Má tôi cùng lúc mất đi 3 người con trai, 2 người con rể và 2 đứa cháu ngoại, trong đó có chồng tôi”.
Chồng chị Diệu mất khi đứa con lớn mới 5 tuổi, đứa kế 3 tuổi, đứa nhỏ vừa tròn 3 tháng. Mọi người trong nhà chị ai cũng gần như điên loạn, rồi gượng dậy, tất tả theo dòng người đi khắp các cửa biển tìm xác người thân.
Đau thương chồng chất
Nhiều cư dân cửa biển Khánh Hội kể lại rằng, ngày đó, đến đây chỉ thấy đau thương bao trùm, đi từ đầu xóm đến cuối xóm chỉ nghe tiếng khóc. Mất mát quá lớn và bất ngờ khiến người ta khó chấp nhận sự thật.
Bà Trần Thị Lăng (57 tuổi, ngụ ấp 7, xã Khánh Hội), người có chồng chết trong cơn bão, kể lại: “Chồng chết, hai chiếc ghe biển cũng là công cụ mưu sinh của gia đình cũng không còn. Lúc này, một mình tôi phải lo cho 5 đứa con nhỏ dại, đứa lớn nhất mới 16 tuổi. Đau thương, mất mát tưởng đã đánh gục tôi, nhưng vì con tôi gượng đứng dậy, đi làm thuê đủ nghề kiếm sống”.
Bà Lăng bảo, đến giờ bà vẫn nhớ như in cái ngày đau thương của 20 năm về trước. Nỗi đau chồng chất nỗi đau, vừa mới nhận tin chồng mất tích, thì lại nhận tin con. Nhưng có lẽ trời còn chút thương bà nên 1 tuần sau, con bà trở về vì... người ta thông báo nhầm. “Niềm vui chưa nguôi thì thằng Húng con tôi lâm vào tình cảnh hoảng loạn, gia đình phải đưa đi điều trị tâm thần một thời gian. Có đến 5-6 năm sau đó nó không dám đi biển...” – bà Lăng nghẹn ngào kể.
Bà Lăng còn cảm thấy may mắn là các con của bà lớn lên đều ngoan, hiện đều đã lập gia đình, tuy không giàu có nhưng có cuộc sống ổn định. Và dù sau tai họa với gia đình, 4 người con trai của bà vẫn chọn biển làm ngôi nhà thứ 2.
Đối với chị Nguyễn Thị Phương (ngụ cùng ấp 7) lại là một câu chuyện đau thương khác. Khi cơn bão đến, chị chuyển dạ sinh con. Sáng hôm sau, niềm vui đón con chào đời chưa dứt thì chị hay tin chồng đã chết ngoài biển vì bão vùi dập... Đau đớn tột cùng, để khắc ghi thời điểm cay đắng ấy, chị đặt tên con là Nguyễn Bão Biển. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, chị gửi lại con cho mẹ nuôi, rồi lên Bình Dương làm công nhân và tái giá. Bão Biển chỉ học hết lớp 7 thì nghỉ, lại ham chơi nên vô công rồi nghề, tương lai mờ mịt.
Bão tan, xác ngư dân tới tấp dạt về cửa biển Khánh Hội. Cũng ở ấp 7, có một câu chuyện tương tự trường hợp chị Nguyễn Thị Phương: Một thai phụ khác nhiều ngày trôi qua vẫn đau xót ngóng chờ nhưng không thấy tin tức gì của chồng. Rồi chị chuyển dạ. Một bé trai kháu khỉnh ra đời, chị đặt tên cho con là Trần Hận Biển. Giờ đây, tuy “Hận Biển” nhưng chàng trai ấy vẫn ở lại quê nhà, vẫn nối nghiệp bám biển như cha mình.
Ông Châu Minh Đảm - Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Hội nói rằng: “Trước cơn bão Linda, ngư dân ít ai tin rằng vùng biển này lại có thể xảy ra bão lớn. Cũng vì vậy mà ý thức phòng tránh bão của ngư dân rất thấp. Đó cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới hậu quả tang thương, đau lòng mà chưa biết đến bao giờ quên được...”.
Hai mươi năm trước, ngày 2.11.1997 bão Linda quét qua vùng biển Cà Mau làm 128 người chết, 1.164 người mất tích...; nhiều gia đình rơi vào cảnh vợ mất chồng, con mất cha. Nhưng những góa phụ nơi đây đã vượt qua khó khăn mà đứng lên.
Xã Khánh Hội, H.U Minh (Cà Mau) là nơi gánh chịu hậu quả nặng nề của cơn bão Linda, trong đó nặng nhất là kênh Xáng Mới, thuộc ấp 4 của xã, có khoảng 140 người chết và mất tích.
Nuôi hy vọng
Hôm tôi đến, đúng lúc bà con nơi đây đang chuẩn bị cúng giỗ cho người thân tử nạn trong cơn bão Linda. Hai người con dâu của bà Trần Thị Lăng (57 tuổi) ở kênh Xáng Mới, ấp 4, xã Khánh Hội tất bật dọn dẹp nhà chuẩn bị cúng giỗ cho cha chồng.
Bà Lăng vẫn nhớ như in ngày hôm đó. Vừa mới nhận tin chồng mất tích, lại nhận tiếp tin con mất tích. “Ông trời vẫn còn thương tôi, một tuần sau thằng Húng về. Đò vừa ghé bến sông, trên nhà tôi xỉu, dưới bến nó cũng xỉu. Nó tên Trần Văn Húng, còn người chết tên Trần Văn Hùng, nên họ thông báo nhầm”, bà Lăng nhớ lại. Húng về nhà với tâm trạng hoảng loạn, gia đình phải đưa đi điều trị một thời gian. Lành bệnh, Húng lại xin mẹ ra khơi vì nhớ biển.
Tiếp chuyện, bà Trần Thị Diệu (48 tuổi, em chồng bà Lăng) ở kênh Xáng Mới, kể: “Má tôi một lúc mất đi 3 người con trai, 2 con rể và 2 cháu ngoại”. Trong số 7 người mất tích có chồng bà. Chồng mất khi đứa con lớn vừa 5 tuổi, đứa kế 3 tuổi, đứa nhỏ vừa sinh 3 tháng.
Bà Diệu cũng chia sẻ thêm, ở xóm này chỉ có khoảng 3 - 4 người tái giá. Riêng nhà bà, 4 phụ nữ gồm chị, em dâu và người chị gái, em gái đều ở vậy chờ chồng. Bà Diệu nói: “Anh rể thứ 8 và em rể thứ 10 cùng thằng Húng về được khiến tôi luôn hy vọng dù mong manh là chồng tôi được tàu nước ngoài vớt, đang sống ở xứ người mà chưa về kịp”.
Bà Lê Thị Mỹ Dung (43 tuổi) có chồng là Võ Minh Thành mất tích trong cơn bão. Trước khi đi, ông Thành còn dặn vợ giữ gìn sức khỏe, sau chuyến biển về, có tiền sẽ mua cái mùng mới để khi con sinh ra có mùng ngủ, không sợ muỗi cắn. Vậy mà… “Tui vẫn nuôi hy vọng vì chưa thấy xác”, bà Dung nói.
Lao ra biển khơi tìm chồng
Ông Châu Minh Đảm, Phó chủ tịch UBND xã Khánh Hội, nói: “Viết những câu chuyện về cơn bão Linda làm sao mà viết hết. Nhưng có một điều không thể không viết là sự vươn lên, vượt qua khó khăn của những góa phụ có chồng tử nạn trong cơn bão”.
Một trong những người mà ông Đảm nhắc đến là bà Trần Thị Đào, ở ấp 3, xã Khánh Hội. Tối 2.11.1997, mưa như trút nước, gió gào rít từng cơn qua mái nhà, bà Đào ôm 3 đứa con nép ở góc nhà, miệng trấn an con đừng sợ. Nhưng lòng bà hướng về biển, nơi chồng cùng các ngư dân đang vật lộn cùng cơn sóng dữ.
Phía trước nhà, máy bộ đàm phát tín hiệu, bà lao đến nghe. Chồng bà thông báo, ghe đang chạy vào nhưng do sóng lớn quá phải neo đậu lại. Bữa cơm hôm đó, bà bỏ dở. Càng về sáng, lòng bà như lửa đốt, nhiều lần mở bộ đàm liên hệ lại với chồng nhưng không có tín hiệu phản hồi. Tờ mờ sáng, bà ôm 3 đứa con về nhà ngoại gửi, rồi cho tàu nổ máy, chạy ra biển tìm chồng. Đến trạm kiểm soát biên phòng tại cửa biển, lực lượng chức năng không cho tàu ra khơi. Bà Đào ký giấy cam kết, tự chịu trách nhiệm của bản thân.
Bốn ngày lênh đênh trên biển, mỗi lần thấy có xác người là bà lại mong đó không phải chồng mình. Chuyến đi ấy, bà Đào vớt được 18 thi thể ngư phủ… nhưng không có thi thể của chồng bà.
Khi bà trở về, ngôi nhà của hai vợ chồng bị đổ sập. Nhờ sự giúp sức của bà con, của chính quyền địa phương, ngôi nhà mới được dựng lên trên chính nền nhà cũ. Rồi một đêm đứng trước bàn thờ chồng, bà khóc cho hết nước mắt vì biết dù sao đi nữa, các con cũng phải sống. Bà tích góp mua ghe, thay chồng đi biển bởi “Tôi vẫn hy vọng sẽ được gặp lại chồng, đâu đó ngoài biển khơi”. Giờ đây cuộc sống đã phần nào vơi đi vất vả, bà đã dựng vợ gả chồng cho các con.
Còn bà Lý Hồng Lý (42 tuổi), ngụ ấp 1, xã Khánh Hội nhớ lại: “Cha và hai em tôi đều nằm lại dưới biển”. Bà Lý kể, ngày hôm đó ông Nhựt ở cùng xóm đang đánh bắt trên biển, gọi bộ đàm báo bão, nhưng cha bà không tin. Cha bà báo ghe mình đang trúng mực, mới nửa con nước mà được 15 triệu đồng. Ông nói ráng đến hết con nước, kiếm được 30 triệu về trả nợ đóng ghe biển. Nhưng tối đó, bão dữ nhấn chìm ghe biển của cha bà. “Sau đó khoảng 2 tuần, trên đài thông báo có 1 ghe cào ở Kiên Giang cào được cặp đựng tiền và giấy tờ của cha tôi. Mẹ tôi qua Kiên Giang nhận. Ông chủ ghe cào tốt lắm, số tiền bị hư hỏng, ông ấy bỏ tiền túi vào gửi lại mẹ tôi”, bà Lý kể.
Ông Châu Minh Đảm nói: “Bây giờ hầu như tất cả phương tiện ra khơi đều trang bị đầy đủ phao cứu sinh cùng thiết bị vô tuyến, viễn thông để có thể tiếp nhận thông tin thời tiết ở bất cứ vị trí nào trên biển”.
