Khơi dậy sức mạnh các thành viên MTTQ trong giám sát, phản biện xã hội

Chính sách muốn đi vào cuộc sống phải xuất phát từ thực tiễn

Sắp xếp, hợp nhất các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ về trực thuộc Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam là một bước tiến quan trọng của lịch sử trong công tác tổ chức bộ máy và hoạt động của MTTQ Việt Nam.

Đây không chỉ là chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng mà còn là một bước chuyển mình của tất yếu khách quan và phù hợp với thực tiễn cách mạng hiện nay, qua đó góp phần củng cố hơn nữa vị thế của MTTQ Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đề cập đến vai trò giám sát, phản biện xã hội, đặc biệt là yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong công tác xây dựng, thi hành pháp luật nhiệm kỳ tới, ông Nguyễn Khánh Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nhấn mạnh, đất nước đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá phát triển.

Theo ông Nguyễn Khánh Ngọc, thể chế pháp luật được xác định là "đột phá của đột phá", giữ vai trò tạo động lực, khơi thông nguồn lực cho phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, từ cấu trúc, cách tiếp cận xây dựng chính sách đến quy trình xây dựng pháp luật, nhằm đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, ngày càng trở nên cấp thiết.

Từ thực tiễn đó, ông cho rằng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cần chủ động tham gia ngay từ khâu tổng kết thi hành pháp luật, nhận diện đúng những vấn đề thực tiễn đặt ra để đề xuất chính sách, quy định pháp luật phù hợp, đồng thời phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh các chính sách muốn đi vào cuộc sống phải xuất phát từ thực tiễn và đáp ứng lợi ích chính đáng của người dân. Vì vậy, vai trò phản ánh tiếng nói của nhân dân thông qua Mặt trận và các tổ chức thành viên là hết sức quan trọng.

"Mặt trận và các tổ chức thành viên với đội ngũ hội viên, đoàn viên đông đảo trên toàn quốc, nếu phát huy được sẽ làm tốt vai trò này", Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc bày tỏ và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc huy động đội ngũ chuyên gia, luật gia, nhà khoa học, trí thức tham gia xây dựng và phản biện chính sách pháp luật để góp phần nâng cao chất lượng các văn bản quy phạm pháp luật.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong nhiệm kỳ qua, Mặt trận và các tổ chức thành viên, trong đó có Hội Luật gia Việt Nam đã chủ động, tích cực góp phần tham gia xây dựng một số lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật, nhất là trong năm 2025 sửa đổi Hiến pháp, xây dựng khoảng 100 văn bản luật được Quốc hội thông qua và gần 400 nghị định được Chính phủ ban hành, góp phần quan trọng vào tạo cơ sở pháp lý thực hiện các định hướng chiến lược phát triển mới của Đảng.

Thông qua kênh của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam đã phát huy rõ nét vai trò tư vấn, phản biện và tham gia xây dựng pháp luật. Hội Luật gia Việt Nam đã tích cực tham gia góp ý vào các dự thảo luật, pháp lệnh, nghị định và nhiều chính sách quan trọng của Đảng, Nhà nước. Nhiều ý kiến của Hội có giá trị lý luận và thực tiễn cao đã được các cơ quan có thẩm quyền tiếp thu, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, thời gian qua, công tác giám sát, phản biện xã hội đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần thực hiện đúng các Nghị quyết, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, đồng thời tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách, pháp luật.

Ông cho rằng, vai trò của các tổ chức thành viên thuộc MTTQ Việt Nam càng trở nên đặc biệt quan trọng, nhất là những tổ chức có chức năng gắn trực tiếp với công tác xây dựng pháp luật và bảo vệ quyền con người, quyền công dân như Hội Luật gia Việt Nam.

"Giám sát để kiến tạo chính sách"

GS. Viện sĩ danh dự Nguyễn Văn Đệ - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam cho biết, Hiệp hội luôn xác định không chỉ có trách nhiệm đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên mà còn tích cực cùng MTTQ Việt Nam thực hiện hiệu quả chức năng giám sát, phản biện xã hội trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Theo ông Nguyễn Văn Đệ, Hiệp hội có lợi thế lớn nhờ mạng lưới hội viên rộng khắp trên cả nước, hoạt động trực tiếp tại cơ sở và thường xuyên tiếp xúc với người bệnh. Đồng thời, đây cũng là lực lượng trực tiếp triển khai nhiều chính sách trong lĩnh vực y tế.

Chính vì vậy, các ý kiến phản ánh, kiến nghị của Hiệp hội đều xuất phát từ thực tiễn, phản ánh khá đầy đủ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình khám, chữa bệnh cũng như việc thực hiện các chính sách y tế đối với người dân.

Thời gian qua, Hiệp hội đã chủ động tập hợp ý kiến từ các bệnh viện, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia, tham gia đóng góp ý kiến xây dựng và hoàn thiện gần 50 văn bản quy phạm pháp luật quan trọng.

Đặc biệt, Hiệp hội đã tham gia phản biện 12 dự thảo luật, nghị định, trong đó nổi bật là các: Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi), Luật Bảo hiểm y tế, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Bộ Luật Lao động, Luật Phòng bệnh, Luật Dược, Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công - tư,... và các chính sách liên quan đến thanh toán bảo hiểm y tế cho bệnh viện tư nhân.

Nhiều kiến nghị của chúng tôi đã được cơ quan nhà nước tiếp thu, thể chế hóa: Cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế theo đúng nguyên tắc "người bệnh được chọn cơ sở khám chữa bệnh", chính sách ưu đãi đất đai và thuế cho bệnh viện tư nhân đầu tư công nghệ cao và khung pháp lý minh bạch nhằm ngăn chặn tiêu cực, tham nhũng trong lĩnh vực y tế….

Đó chính là minh chứng rõ nét cho những đóng góp thiết thực của Mặt trận Tổ quốc trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi quyền lực Nhà nước được kiểm soát chặt chẽ bởi Nhân dân và bởi chính các tổ chức thành viên của Mặt trận.

Thực tế đã cho thấy, giá trị lớn nhất của hoạt động giám sát và phản biện không chỉ nằm ở số lượng văn bản góp ý hay số lượng kiến nghị được tiếp thu, mà ở việc hình thành được một cơ chế đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý với các tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

"Khi những vướng mắc được lắng nghe từ sớm, được phản biện trên tinh thần khoa học và xây dựng, thì chính sách sẽ sát thực tiễn hơn, khả thi hơn và tạo được sự đồng thuận cao hơn trong xã hội", ông Đệ nhấn mạnh.

Nhằm nâng cao, phát huy vai trò giám sát, phản biện của các tổ chức thành viên đáp ứng yêu cầu, tình hình mới, ông Nguyễn Văn Đệ cho rằng điều quan trọng nhất là phải chuyển từ tư duy "giám sát để phát hiện bất cập" sang "giám sát để kiến tạo chính sách". 

Ông lý giải thêm, điều này có nghĩa là không chờ đến khi chính sách bộc lộ bất cập mới kiến nghị sửa đổi, mà phải tham gia ngay từ quá trình xây dựng, lấy ý kiến và tổ chức thực hiện chính sách.

Muốn làm được điều đó, trước hết các tổ chức thành viên phải thực sự bám sát hội viên và thực tiễn. Mỗi kiến nghị phản biện phải xuất phát từ những vấn đề cụ thể mà người dân, doanh nghiệp và hội viên đang gặp phải, có địa chỉ rõ ràng, có số liệu chứng minh, có đánh giá tác động và có phương án xử lý. Nếu chỉ phản ánh chung chung thì rất khó tạo chuyển biến trong thực tiễn.

Đơn cử với lĩnh vực y tế, ông Đệ cho rằng cần xây dựng cơ chế giám sát thường xuyên việc thực thi chính sách, thay vì chỉ giám sát khi xảy ra vụ việc phát sinh. Theo đó, Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam đề xuất nghiên cứu thành lập "Ủy ban giám sát, thực thi chính sách đầu tư y tế" trực thuộc Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp.

Ủy ban này sẽ có nhiệm vụ theo dõi việc triển khai các chính sách về khám bệnh, chữa bệnh, bảo hiểm y tế, xã hội hóa, đầu tư y tế, cấp phép, đấu thầu, chuyển đổi số...

Thông qua hoạt động giám sát, cơ quan này sẽ kịp thời phát hiện những quy định còn chồng chéo hoặc những cách hiểu, cách áp dụng chưa thống nhất để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh.

Cùng với đó, phản biện xã hội phải dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Mỗi kiến nghị cần được xây dựng từ kết quả khảo sát, điều tra xã hội học, tổng hợp ý kiến hội viên và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, thay vì chỉ dựa trên cảm nhận.

Có như vậy, ý kiến phản biện mới đủ sức thuyết phục và có giá trị tham khảo đối với các cơ quan xây dựng chính sách. Cần thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ giữa Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên với các bộ, ngành và chính quyền địa phương.

"Theo tôi, mỗi năm nên có các cuộc đối thoại chuyên đề theo từng lĩnh vực, trong đó các bộ, ngành trực tiếp trao đổi với hiệp hội, doanh nghiệp và người dân về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách. Nhiều vấn đề nếu được đối thoại sớm sẽ được tháo gỡ ngay từ cơ sở, không phải chờ sửa luật hoặc ban hành văn bản mới", ông Nguyễn Văn Đệ nói.

Ông Đệ chia sẻ thời gian tới, Hiệp hội sẽ xây dựng cơ chế tiếp nhận ý kiến hội viên thường xuyên; tổ chức các cuộc khảo sát chuyên đề về bảo hiểm y tế, giá dịch vụ, đầu tư, nhân lực, chuyển đổi số và các quy định chuyên môn; định kỳ tổng hợp thành các báo cáo giám sát, phản biện gửi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bộ Y tế và các cơ quan có thẩm quyền.

"Tôi tin rằng, khi các tổ chức thành viên thực sự trở thành "tai nghe, mắt thấy" của Mặt trận ở từng lĩnh vực, phản ánh đúng thực tiễn, kiến nghị đúng vấn đề và đồng hành cùng cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện chính sách, thì công tác giám sát, phản biện xã hội sẽ ngày càng thực chất, hiệu quả, góp phần xây dựng nền quản trị quốc gia minh bạch, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm", ông Nguyễn Văn Đệ bày tỏ.

Với quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân thì công tác giám sát và phản biện xã hội sẽ tiếp tục được nâng cao cả về chất lượng và hiệu quả. Qua đó, phát huy mạnh mẽ vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên trong việc lắng nghe, tập hợp ý kiến nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Phải là "địa chỉ" tin cậy để người dân gửi tâm tư, nguyện vọng

Quan tâm đến việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát và phản biện xã hội, ĐBQH Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu đoàn Tp.Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, nhân dân không chỉ mong được động viên, kêu gọi, mà còn mong tiếng nói của mình được bảo vệ; quyền lợi chính đáng của mình được quan tâm; những bức xúc, kiến nghị từ cơ sở được chuyển tải đến đúng nơi, đúng cấp và đúng trách nhiệm.

Mặt trận phải là nơi dân có thể gửi gắm niềm tin, là "địa chỉ xã hội" tin cậy để người dân phản ánh tâm tư, nguyện vọng, đồng thời là chủ thể có năng lực theo dõi, giám sát việc giải quyết những kiến nghị đó.

Theo ông, giám sát và phản biện xã hội trong gian tới cần chuyển mạnh từ "tham gia cho có" sang "tham gia có chất lượng", từ phản ánh chung chung sang kiến nghị có căn cứ, có dữ liệu, có theo dõi đến cùng.

Mặt trận cần phát huy đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học, người có uy tín, văn nghệ sĩ, doanh nhân, chức sắc tôn giáo, đại diện các cộng đồng xã hội để tạo nên một năng lực phản biện đa chiều, khách quan, xây dựng.

Trong thời đại số, công tác giám sát và phản biện cũng cần được hỗ trợ bằng công nghệ. "Tôi kỳ vọng Mặt trận sẽ tiến xa hơn, hình thành các nền tảng số để tiếp nhận ý kiến Nhân dân, phân tích xu hướng dư luận xã hội, theo dõi tiến độ giải quyết kiến nghị và công khai kết quả để người dân thấy rõ tiếng nói của mình được trân trọng", ông Sơn bày tỏ.