Các đại biểu tham dự phiên chất vấn. Ảnh: Thành Thái
Tại phiên chất vấn của HĐND thành phố Hà Nội sáng 22/10 về lĩnh vực môi trường, việc xử lý tro bay phát sinh từ các nhà máy điện rác và bố trí địa điểm tập kết, xử lý chất thải xây dựng là những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.
Các nội dung chất vấn tập trung làm rõ khối lượng chất thải tồn lưu, tiến độ triển khai phương án xử lý, trách nhiệm của các cơ quan liên quan và giải pháp lâu dài nhằm hạn chế chôn lấp, nâng cao hiệu quả tái chế.
Đẩy nhanh việc xử lý khoảng 100.000 tấn tro bay tồn lưu
Trả lời chất vấn của đại biểu Đoàn Anh Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết, tỉ lệ tro bay phát sinh tại hai nhà máy điện rác Sóc Sơn và Seraphin hiện khoảng 1,5-1,6% khối lượng rác sinh hoạt đầu vào, thấp hơn ngưỡng 3% được cơ quan quản lý chuyên ngành đề ra.
Tuy nhiên, tổng lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy đã lên tới khoảng 100.000 tấn, đặt ra yêu cầu khẩn trương triển khai phương án xử lý để bảo đảm hoạt động của các nhà máy.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trước mắt, Thành phố bố trí các vị trí chôn lấp tạm thời theo nội dung hợp đồng đã ký với các đơn vị vận hành. Sở sẽ kiểm tra việc thực hiện hợp đồng, yêu cầu các đơn vị chấp hành đúng quy định; trường hợp phát hiện vi phạm sẽ xử lý theo quy định pháp luật.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Diễm Hằng (Tổ đại biểu số 12) cho biết, qua giám sát thực tế, mặc dù tro bay đã được xử lý hóa rắn đạt tiêu chuẩn môi trường và xác định vị trí chôn lấp, các nhà đầu tư vẫn phản ánh chưa được hướng dẫn đầy đủ quy trình triển khai.
Theo đại biểu, kho lưu trữ tro bay của Nhà máy điện rác Nam Sơn đã hết thời hạn lưu giữ 2 năm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai giai đoạn 2 của dự án. Trong khi đó, Nhà máy điện rác Seraphin chỉ còn hơn 3 tháng là hết thời hạn lưu giữ cho phép.
Trước khối lượng tro bay tồn lưu lớn, đại biểu đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tham mưu UBND Thành phố phương án xử lý dứt điểm bằng hình thức chôn lấp hoặc tái chế, tránh ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy điện rác.
Làm rõ nội dung này, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam cho biết, lượng tro bay tồn lưu đã được xử lý hóa rắn, ổn định và phân định là chất thải rắn công nghiệp thông thường.
Từ tháng 8/2026, UBND thành phố Hà Nội đã có văn bản chấp thuận các vị trí chôn lấp tro bay tại bãi rác Sóc Sơn và vị trí lưu trữ tạm thời tại ô đất rộng 3ha thuộc Khu xử lý Sóc Sơn.
Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương hoàn thiện các bước quản lý theo quy định. Giám đốc Sở cam kết trong tháng 11/2026 sẽ triển khai các biện pháp kỹ thuật để 2 nhà máy tiến hành chôn lấp tro bay theo văn bản chấp thuận của Thành phố.
Về phía UBND Thành phố, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Duy Cường cho biết, lượng tro bay phát sinh chiếm khoảng 1,5% khối lượng rác đưa vào đốt, với tổng lượng tồn lưu hiện khoảng 100.000 tấn.
Trước mắt, do lượng tro bay tại Nhà máy điện rác Thiên Ý đã chạm ngưỡng lưu giữ, Thành phố thống nhất bố trí vị trí chôn lấp tạm thời tại khu xử lý.
Tro bay phải được hóa rắn, xử lý đáp ứng yêu cầu đối với chất thải thông thường trước khi đưa vào ô chôn lấp bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật. Thành phố phấn đấu hoàn thành các công việc phục vụ chôn lấp tạm thời trong tháng 12/2026.
Nghiên cứu công nghệ tái chế, giảm dần chôn lấp tro bay
Bên cạnh giải pháp xử lý trước mắt, Hà Nội xác định cần từng bước chuyển từ chôn lấp sang tái chế, tái sử dụng tro bay, tro xỉ phát sinh từ các nhà máy điện rác.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thành phố đã chấp thuận phương án nghiên cứu, áp dụng công nghệ tái chế tro bay, tro xỉ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các nhà máy và tận dụng nguồn chất thải phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng.
Một số công nghệ đang được nghiên cứu, thử nghiệm gồm xử lý bằng plasma và nung ở nhiệt độ cao, hướng tới tạo ra các sản phẩm như vật liệu nhẹ, gốm bọt và một số loại vật liệu phục vụ xây dựng.
Đối với các dự án điện rác mới, yêu cầu nghiên cứu, lựa chọn công nghệ xử lý tro bay tiên tiến cần được đặt ra ngay từ giai đoạn chuẩn bị và triển khai đầu tư.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong giai đoạn trước mắt, việc chôn lấp tro bay vẫn được thực hiện theo phương án hiện hành, song song với quá trình nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ thay thế.
Chậm nhất sau 2 năm thực hiện phương án chôn lấp, các nhà máy phải đưa ra giải pháp kỹ thuật xử lý tro bay.
Về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Duy Cường nhấn mạnh định hướng tiếp cận công nghệ phù hợp để xử lý, tái sử dụng tro bay theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Theo đó, UBND Thành phố giao Công ty Thiên Ý tiếp tục nghiên cứu, tiếp cận các công nghệ xử lý hiện đại; đồng thời định hướng bố trí khu xử lý tro bay tập trung tại Nam Sơn để phục vụ các nhà máy đốt rác trên địa bàn.
Việc nghiên cứu các giải pháp tái chế được đặt ra nhằm từng bước giảm phụ thuộc vào chôn lấp, đồng thời khai thác khả năng sử dụng tro bay làm nguyên liệu trong sản xuất vật liệu xây dựng.
Tháo gỡ vướng mắc về điểm tập kết chất thải xây dựng
Cùng với vấn đề tro bay, công tác thu gom, tập kết và xử lý chất thải rắn xây dựng cũng được lãnh đạo UBND Thành phố làm rõ tại phiên chất vấn.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Duy Cường, quy hoạch đã xác định 9 vị trí xử lý chất thải rắn xây dựng với tổng công suất 8.500 tấn/ngày đêm. Tuy nhiên, công suất thực hiện hiện mới đạt khoảng 1.500 tấn/ngày đêm.
Trong khi đó, lượng chất thải xây dựng phát sinh thực tế khoảng 3.000-4.000 tấn/ngày. Vào những thời điểm đẩy mạnh thi công các công trình trọng điểm, khối lượng này có thể lên tới 10.000 tấn/ngày.
Sự chênh lệch giữa nhu cầu xử lý và công suất thực tế đặt ra yêu cầu khẩn trương bố trí các điểm tập kết phù hợp, đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện hệ thống xử lý chất thải xây dựng. Để giải quyết nhu cầu trước mắt, Thành phố đã rà soát được 21 trong khoảng 81 điểm dự kiến bố trí làm nơi tập kết tạm thời. Đối với những điểm chỉ thực hiện chức năng tập kết, UBND các xã, phường được giao trực tiếp quản lý.
Riêng các điểm tập kết kết hợp xử lý tại chỗ, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm phối hợp với địa phương thống nhất phương án thuê đất tạm thời, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường làm việc trực tiếp với từng địa phương để hướng dẫn, tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục, đẩy nhanh việc bố trí các điểm tập kết phục vụ thu gom, xử lý chất thải xây dựng. Yêu cầu đặt ra là hạn chế tình trạng ùn ứ chất thải, gây ảnh hưởng đến môi trường và tiến độ triển khai các dự án trên địa bàn.
Việc đồng thời giải quyết lượng tro bay tồn lưu, hoàn thiện phương án xử lý chất thải xây dựng và nghiên cứu công nghệ tái chế là những nhiệm vụ được Thành phố tập trung triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, giảm áp lực chôn lấp và hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên trong quá trình phát triển đô thị.
Theo Thùy Chi/Báo Chính phủ
