Hai phương án về nguồn mua hàng của nhóm doanh nghiệp
Thông tin trên báo VnExpress, tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu ngày 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết Chính phủ yêu cầu thiết kế lại hệ thống phân phối, cắt giảm thực chất các tầng nấc trung gian. Theo ông, hệ thống xăng dầu hình thành trong 10-15 năm qua có nhiều tầng nấc, mỗi khâu phát sinh thêm chi phí và khiến chuỗi cung ứng vận hành kém hiệu quả.
Các doanh nghiệp xăng dầu đề nghị điều chỉnh nhiều quy định về hệ thống phân phối. Ảnh: Việt Linh.
Tại dự thảo Nghị định, Bộ Công Thương đề xuất gom đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền và phân phối thành một loại hình chung là thương nhân phân phối. Nhóm này không còn phải xin giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh như hiện hành.
Dự thảo đưa ra hai phương án về nguồn mua hàng của nhóm doanh nghiệp này. Phương án 1, là hạn chế việc mua bán giữa các thương nhân phân phối, chỉ cho phép họ mua hàng của nhau trong trường hợp cần bảo đảm nguồn cung khi thị trường biến động hoặc xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh. Phương án 2, cho phép thương nhân phân phối giao dịch với nhau, nhưng phải có giao nhận hàng thực tế, chuyển quyền sở hữu và truy xuất được nguồn gốc từng lô hàng.
Ông Linh cho biết thời gian qua có hiện tượng thương nhân phân phối "mua bán hóa đơn", trong khi xăng dầu vẫn nằm tại kho, không có sự dịch chuyển hàng hóa thực tế. Theo ông, việc thiết kế lại hệ thống nhằm "không cho phép mua bán lòng vòng".
PV OIL, Petrolimex lên tiếng
Tri Thức - Znews dẫn lời ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho rằng, khi thương nhân phân phối được quyền mua hàng từ nhiều thương nhân đầu mối, họ sẽ không còn nhất thiết thuộc một hệ thống phân phối duy nhất. Nếu áp dụng phương án 2, cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ cả các thương nhân phân phối khác, mối liên kết giữa các đơn vị trong hệ thống đầu mối càng trở nên linh hoạt hơn.
Điều này có thể khiến các thương nhân đầu mối gặp khó khăn trong việc duy trì đủ 40 thương nhân phân phối trực thuộc, từ đó tiềm ẩn nguy cơ không đáp ứng điều kiện để được cấp phép hoạt động.
Trong khi đó, dự thảo Nghị định đã nâng cao một số yêu cầu về năng lực của thương nhân đầu mối, bao gồm sở hữu kho xăng dầu tối thiểu 15.000 m3, bảo đảm dự trữ lưu thông 20 ngày và có tổng nguồn xăng dầu được phân giao tối thiểu 300.000 m3/năm.
Theo đại diện Petrolimex, những điều kiện này đã phản ánh trực tiếp hơn năng lực tạo nguồn, dự trữ và bảo đảm cung ứng xăng dầu của thương nhân đầu mối. Do đó, yêu cầu có 40 thương nhân phân phối trực thuộc không còn là tiêu chí thực sự cần thiết để đánh giá năng lực của doanh nghiệp.
Về phương án tổ chức hệ thống phân phối, ông Đỗ Hoàng Hà cho biết Petrolimex ủng hộ phương án 1, theo đó thương nhân phân phối được mua xăng dầu từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối, thay vì mở rộng giao dịch sang cả các thương nhân phân phối khác như phương án 2.
Theo đại diện Petrolimex, việc cho phép thương nhân phân phối tiếp cận nhiều nguồn cung từ các đầu mối đã tạo ra một thị trường mở hơn, tăng quyền lựa chọn của doanh nghiệp và bảo đảm tính cạnh tranh. Trong khi đó, việc cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau có thể khiến thương nhân đầu mối khó xác định sản lượng cần tạo nguồn để đáp ứng nhu cầu của hệ thống, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường biến động.
Cùng quan điểm, ông Hoàng Đình Tùng, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV OIL), cũng đề nghị lựa chọn phương án 1. Tuy nhiên, đại diện PV OIL đồng thời kiến nghị làm rõ cơ chế mua bán giữa các công ty con, chi nhánh trong cùng hệ thống thương nhân đầu mối.
Theo ông Tùng, trên thực tế, các công ty con và chi nhánh của một thương nhân đầu mối hiện chủ yếu mua hàng từ công ty mẹ, chưa được phép mua bán trực tiếp với nhau. Trong khi đó, các đơn vị thành viên của PV OIL hoạt động trên nhiều địa bàn, có những thời điểm khu vực này dư thừa nguồn hàng nhưng khu vực khác lại thiếu hụt.
Việc cho phép các đơn vị thành viên mua bán hàng hóa với nhau có thể giúp doanh nghiệp điều chuyển nguồn cung linh hoạt hơn, giảm chi phí vận chuyển và đáp ứng nhu cầu của những khách hàng có hoạt động kinh doanh trên nhiều khu vực.
Đại diện PV OIL nhấn mạnh giao dịch giữa các công ty con, chi nhánh trong cùng hệ thống có bản chất khác với hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối độc lập. Các đơn vị thành viên vẫn nằm trong hệ thống của thương nhân đầu mối, vốn phải chịu trách nhiệm bảo đảm nguồn cung cho toàn bộ mạng lưới. Việc mua bán nội bộ về cơ bản nhằm cân đối nguồn hàng giữa các khu vực, trong khi hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế vẫn được thực hiện theo quy định.
Từ thực tế này, PV OIL đề nghị Ban soạn thảo xem xét cơ chế cho phép các đơn vị thành viên trong cùng hệ thống thương nhân đầu mối được mua bán, điều chuyển hàng hóa với nhau.
Đối với phương án cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ nhiều nguồn, ông Tùng cho rằng nếu thương nhân phân phối được mua hàng từ cả các thương nhân phân phối khác, thương nhân đầu mối sẽ khó xác định chính xác sản lượng cần tạo nguồn để cung ứng cho hệ thống, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường biến động.
Theo đại diện PV OIL, thương nhân đầu mối là đơn vị trực tiếp tạo nguồn từ nhập khẩu và sản xuất trong nước, đồng thời được giao trách nhiệm bảo đảm nguồn hàng cho hệ thống phân phối. Vì vậy, cơ chế quản lý cần giúp doanh nghiệp xác định được sản lượng phải cung ứng, qua đó làm rõ trách nhiệm khi xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn hàng.
PV OIL cho rằng việc mở rộng quá nhiều tầng giao dịch có thể khiến trách nhiệm bảo đảm nguồn cung của thương nhân đầu mối khó được xác định rõ ràng. Do đó, doanh nghiệp đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc lựa chọn phương án 1, đồng thời có cơ chế phù hợp để thương nhân đầu mối chủ động xây dựng kế hoạch tạo nguồn và chịu trách nhiệm với sản lượng đã cam kết.
