Lễ hội Gầu Tào – nghi lễ cầu phúc mang đậm tín ngưỡng của người Mông Pà Cò
Lễ hội Gầu Tào trong tiếng Mông có nghĩa là “chơi ngoài trời” hay “hội chơi trên đồi”, nhưng ẩn sau tên gọi giản dị ấy lại là một nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh vô cùng sâu sắc, được tổ chức nhằm cầu phúc, cầu con, cầu sức khỏe, cầu may mắn hoặc tạ ơn thần linh sau khi gia đình đã đạt được điều ước. Vì vậy lễ hội không chỉ đơn thuần là dịp vui xuân mà còn là hoạt động tín ngưỡng quan trọng gắn bó chặt chẽ với đời sống tinh thần của người Mông từ bao đời nay.
Ở Pà Cò, lễ hội thường được tổ chức vào đầu năm mới âm lịch, khi núi rừng vẫn còn chìm trong sương lạnh và hoa mận, hoa đào bắt đầu nở trắng sườn đồi, tạo nên khung cảnh vừa thơ mộng vừa linh thiêng cho các nghi thức cúng tế;
Gia đình đứng ra tổ chức lễ hội thường phải chuẩn bị từ rất sớm, lựa chọn khu đất rộng trên sườn đồi, dựng cây nêu cao vút giữa không gian trời đất như biểu tượng kết nối giữa con người với thần linh, đồng thời chuẩn bị lễ vật dâng cúng gồm rượu, thịt, bánh, ngô và nhiều sản vật đặc trưng của núi rừng.
Nghi lễ chính của lễ hội Gầu Tào do thầy cúng thực hiện với những bài khấn cổ truyền bằng tiếng Mông, thể hiện lời cầu xin thần linh ban phúc, bảo vệ gia đình và cộng đồng, xua đuổi bệnh tật, mang lại mùa màng tốt tươi.
Trong suốt quá trình hành lễ, người tham dự luôn giữ thái độ trang nghiêm, bởi họ tin rằng đây là thời khắc thiêng liêng khi con người giao hòa với trời đất, thể hiện lòng biết ơn và niềm tin sâu sắc vào sức mạnh siêu nhiên đã che chở cho cuộc sống nơi miền núi cao.
Lễ cúng cây nêu là nghi thức không thể thiếu trong trong lễ hội Gầu Tào. (Ảnh: Dân tộc & Phát triển)
Điều làm nên nét đặc biệt của lễ hội Gầu Tào ở Pà Cò chính là sự gắn kết chặt chẽ giữa tín ngưỡng gia đình và sinh hoạt cộng đồng, bởi dù do một gia đình đứng ra tổ chức nhưng lễ hội luôn mở rộng cho cả bản làng cùng tham gia, trở thành dịp để mọi người tụ họp, chia sẻ niềm vui đầu xuân, củng cố tình đoàn kết và truyền lại các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.
Không gian hội xuân rộn ràng với trò chơi dân gian và nghệ thuật truyền thống
Sau phần nghi lễ trang trọng, lễ hội Gầu Tào bước vào phần hội – cũng là phần được mong chờ nhất, khi cả sườn đồi Pà Cò trở thành không gian vui chơi sôi động với hàng loạt hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, phản ánh sinh động đời sống tinh thần phong phú của người Mông vùng Tây Bắc.
Một trong những hình ảnh ấn tượng nhất của lễ hội là những chàng trai, cô gái Mông trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu tụ tập thành từng nhóm, vừa thổi khèn vừa múa uyển chuyển trong tiếng nhạc vang vọng giữa núi rừng. Chiếc khèn Mông không chỉ là nhạc cụ mà còn là phương tiện bày tỏ cảm xúc, giao duyên và thể hiện tài năng, vì vậy các màn múa khèn luôn thu hút sự chú ý của đông đảo người xem, đặc biệt là du khách lần đầu đến với Pà Cò.
Bên cạnh múa khèn, nhiều trò chơi dân gian truyền thống cũng được tổ chức như ném pao, đánh tu lu, bắn nỏ, kéo co, leo cột, mỗi trò chơi đều mang ý nghĩa riêng và gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt của đồng bào; trong đó ném pao được xem là hoạt động giao lưu quen thuộc của thanh niên Mông, không chỉ mang tính giải trí mà còn là dịp gặp gỡ, kết bạn, thậm chí là nơi bắt đầu những mối duyên đầu xuân.
Không gian lễ hội còn rộn ràng với những phiên chợ nhỏ bày bán sản vật địa phương như thổ cẩm, mật ong rừng, rượu ngô, rau củ vùng cao, tạo nên bức tranh sinh hoạt cộng đồng đầy màu sắc, nơi văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần hòa quyện trong nhịp sống mùa xuân, giúp du khách không chỉ được chiêm ngưỡng mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận nét đẹp văn hóa của người Mông một cách chân thực nhất.
Chính sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố nghi lễ và yếu tố vui chơi cộng đồng đã khiến lễ hội Gầu Tào ở Pà Cò trở thành sự kiện văn hóa đặc sắc, vừa giữ được chiều sâu truyền thống vừa mang sức sống tươi mới, phản ánh tinh thần lạc quan, yêu đời và khát vọng vươn lên của đồng bào vùng cao.
Sản phẩm bánh dày của các cô gái người H'Mông làm ra trong lễ hội Gầu Tào. (Ảnh: Lao động)
Giá trị văn hóa và sức hút du lịch của lễ hội Gầu Tào Pà Cò
Trong bối cảnh đời sống hiện đại ngày càng thay đổi nhanh chóng, lễ hội Gầu Tào vẫn được đồng bào Mông ở Pà Cò gìn giữ và tổ chức đều đặn mỗi năm, không chỉ như một nghi thức tín ngưỡng mà còn như biểu tượng văn hóa khẳng định bản sắc dân tộc, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về cội nguồn, phong tục và niềm tin truyền thống của cha ông.
Lễ hội còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể như tiếng nói, trang phục, âm nhạc, nghệ thuật múa và các nghi thức truyền thống, bởi tất cả những yếu tố này đều được tái hiện sống động trong không gian hội xuân, tạo điều kiện để văn hóa được truyền dạy trực tiếp qua trải nghiệm thực tế chứ không chỉ tồn tại trong ký ức hay tư liệu.
Không chỉ có ý nghĩa đối với cộng đồng địa phương, lễ hội Gầu Tào Pà Cò ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là những người yêu thích khám phá văn hóa vùng cao, bởi đến với lễ hội.
Du khách không chỉ được hòa mình vào không khí tưng bừng của mùa xuân Tây Bắc mà còn được chứng kiến một trong những hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc và nguyên bản nhất còn được bảo tồn đến ngày nay.
Sự phát triển du lịch gắn với lễ hội cũng góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân địa phương, thúc đẩy quảng bá hình ảnh Pà Cò – Mai Châu như một điểm đến văn hóa độc đáo, nơi du khách có thể trải nghiệm trọn vẹn vẻ đẹp thiên nhiên, con người và phong tục truyền thống trong cùng một hành trình.
