Với định hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm do Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng (thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm) được xây dựng theo hướng đổi mới toàn diện thủ tục hành chính, tạo đầy đủ cơ chế cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; khai thác, sử dụng dữ liệu số thay thế giấy tờ truyền thống. Nhiều quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ pháp luật, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động đăng ký, cung cấp thông tin về biện pháp bảo đảm.
Xung quanh việc xây dựng Nghị định này, phóng viên Tạp chí Đời sống và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp, Tổ phó Tổ soạn thảo Nghị định.
Ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp. (Ảnh: Đỗ Nhẫn)
ĐS&PL: Thưa ông, bối cảnh hiện nay cũng như thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm trong thời gian vừa qua đã đặt ra những yêu cầu gì trong xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP?
Ông Lê Vệ Quốc: Có thể khẳng định rằng, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm đã hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động đăng ký biện pháp bảo đảm, góp phần công khai, minh bạch thông tin về tình trạng pháp lý của tài sản, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động cấp tín dụng. Tuy nhiên, sau gần bốn năm thực hiện, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống pháp luật liên quan đã có nhiều thay đổi, nhiều đạo luật mới được ban hành như Luật Đất đai năm 2024, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025, Luật Chuyển đổi số năm 2025, đặc biệt, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ số đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đăng ký biện pháp bảo đảm.
Bên cạnh đó, qua tổng kết thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP, Bộ Tư pháp nhận thấy, vẫn còn một số quy định của Nghị định chưa đáp ứng yêu cầu triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình; chưa bao quát điều chỉnh một số trường hợp đăng ký mới phát sinh trong thực tiễn.
Vì vậy, việc xây dựng Nghị định (thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP) không chỉ nhằm sửa đổi các quy định hiện hành mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống dịch vụ đăng ký biện pháp bảo đảm để người dân và doanh nghiệp dễ tiếp cận pháp luật, quản trị rủi ro pháp lý theo Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đây cũng là bước cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ về cải cách thể chế, phát triển Chính phủ số, thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách toàn diện thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm.
ĐS&PL: Dự thảo Nghị định lần này có những sửa đổi lớn nào so với Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm, thưa ông?
Ông Lê Vệ Quốc: So với Nghị định số 99/2022/NĐ-CP, dự thảo Nghị định có nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng, tập trung vào ba định hướng lớn sau:
Một là, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách toàn diện thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm.
Dự thảo Nghị định đã hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm giấy tờ không còn cần thiết, đơn giản hóa thành phần hồ sơ, thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm. Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định cũng đã cụ thể hóa một số trường hợp có thể kéo dài thời hạn giải quyết hồ sơ đăng ký không quá 03 ngày làm việc gồm trường hợp phối hợp với cơ quan, đơn vị liên quan có thẩm quyền để xác minh thông tin hoặc quá trình luân chuyển hồ sơ đăng ký; tránh lạm dụng, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ trong trường hợp không cần thiết.
Ngoài ra, xây dựng cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm cũng là một nội dung mới của dự thảo Nghị định nhằm khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán giữa các cơ quan đăng ký, tăng khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục hành chính về đăng ký biện pháp bảo đảm, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Hai là, khắc phục, tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn phát sinh trong thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP.
Trên cơ sở kết quả tổng kết thực tiễn thi hành, kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật, dự thảo Nghị định cũng sửa đổi, hoàn thiện các quy định hiện hành nhằm tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong tiếp cận và sử dụng dịch vụ công về đăng ký biện pháp bảo đảm như bổ sung trường hợp từ chối đăng ký khi cơ quan đăng ký phát hiện hồ sơ đăng ký trùng lặp; hoàn thiện quy định về đăng ký thay đổi do tài sản hình thành trong tương lai đã hình thành, không giới hạn đối với tài sản được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu; bổ sung quy định hướng dẫn đăng ký đối với trường hợp thay đổi khi thông tin về chi nhánh của pháp nhân; hoàn thiện quy định về xóa đăng ký, bao quát trường hợp xóa đăng ký theo yêu cầu của bên nhận bảo đảm và trường hợp tài sản không còn đủ điều kiện dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật…
Ba là, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với pháp luật liên quan; đáp ứng yêu cầu mới của các mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ và nền tảng số trong phát triển kinh tế, tài chính, hội nhập quốc tế.
Trên cơ sở định hướng này, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP nhằm bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với thay đổi mới của pháp luật liên quan như quy định việc cập nhật nội dung đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất vào Cơ sở dữ liệu, không chỉ giới hạn áp dụng đối với một số loại hình tài sản gắn liền với đất để đồng bộ, thống nhất với quy định của Nghị quyết số 254/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; bổ sung quy định về thông tin mô tả tài sản bảo đảm đối với quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được đăng ký, cấp văn bản chứng nhận theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ; sửa đổi, hoàn thiện quy định về chữ ký, con dấu sử dụng trong đăng ký, về giấy tờ, tài liệu là thành phần hồ sơ trong trường hợp đăng ký trực tuyến để đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Nghị định số 45/2020/NĐ-CP ngày 08/4/2020 của Chính phủ về thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 310/2026/NĐ-CP).
Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định đã tạo lập cơ chế pháp lý cho Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm, góp phần thực thi Nghị quyết số 222/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, qua đó đáp ứng yêu phát triển của các mô hình kinh tế, tài chính mới trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Giảm chi phí, thời gian thực hiện thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm. (Ảnh: Đỗ Nhẫn)
ĐS&PL: Xin ông cho biết, dự thảo Nghị định đã có những quy định nào để cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ trong thời gian vừa qua về cắt giảm thủ tục hành chính, khai thác, sử dụng dữ liệu để đơn giản hóa hồ sơ, giảm giấy tờ và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm?
Ông Lê Vệ Quốc: Trong thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã có những chủ trương, chính sách mới về đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu, trong đó có thể kể đến Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.
Cụ thể hóa các chủ trương, chính sách nêu trên, dự thảo Nghị định đã quy định theo hướng loại bỏ những thủ tục, giấy tờ không còn cần thiết, đơn giản hóa quy trình và tăng cường khai thác, sử dụng dữ liệu, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong đăng ký biện pháp bảo đảm. Cụ thể, dự thảo Nghị định đã cắt giảm thủ tục chuyển tiếp đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản khác gắn liền với đất sang đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất, chuyển thành một trường hợp đặc thù trong đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất; hoàn thiện các quy định liên quan về hiệu lực của đăng ký, về trường hợp đăng ký, về thủ tục giải quyết hồ sơ đăng ký để bảo đảm đồng bộ, thống nhất với thủ tục được cắt giảm.
Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định cũng cắt giảm các giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ đăng ký không còn phù hợp trong một số trường hợp như: đăng ký thế chấp dự án đầu tư xây dựng nhà, ở, công trình xây dựng; đăng ký thế chấp nhà ở, công trình xây dựng không phải là nhà ở hình thành trong tương lai đối với các loại giấy tờ như: Bản vẽ thiết kế; Giấy phép xây dựng.
Việc cắt giảm giấy tờ còn được thực hiện theo nguyên tắc của Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Theo đó, dự thảo Nghị định quy định cơ quan đăng ký khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu để giải quyết thủ tục đăng ký; trường hợp thông tin, dữ liệu đã được kết nối, chia sẻ và có thể khai thác thì người yêu cầu đăng ký không phải cung cấp lại giấy tờ, tài liệu chứa thông tin đó.
Ví dụ như, trường hợp thông tin về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu thì cơ quan đăng ký sử dụng thông tin trong cơ sở dữ liệu thay cho việc yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp giấy tờ này. Qua đó, vừa giảm thành phần hồ sơ, chi phí và thời gian thực hiện thủ tục, vừa từng bước hình thành phương thức giải quyết thủ tục đăng ký dựa trên dữ liệu, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính hiện nay.
Trong thời gian tới, cùng với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu, từng bước xây dựng hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm hiện đại, vận hành trên nền tảng số. Chúng tôi kỳ vọng những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công về đăng ký biện pháp bảo đảm, giảm chi phí xã hội, đồng thời tạo môi trường pháp lý minh bạch, an toàn hơn cho các giao dịch dân sự, thương mại và hoạt động cấp tín dụng.
ĐS&PL: Trân trọng cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn!
