Chuyển tư duy từ tuyên truyền "nói cái mình có sang nói điều người dân cần"

Cầu nối giúp người dân hiểu và áp dụng pháp luật

Thời gian qua, Hội Luật gia Tp.Hải Phòng là một trong những địa phương tích cực triển khai công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, hướng mạnh hoạt động về cơ sở và đến gần hơn với người dân.

Với lợi thế đội ngũ luật gia có chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, Hội không chỉ chú trọng phổ biến những quy định pháp luật mới mà còn tăng cường tư vấn, giải đáp những vấn đề pháp lý cụ thể phát sinh trong đời sống, qua đó góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Mai - Chủ tịch Hội Luật gia Tp.Hải Phòng cho biết, việc đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở xuất phát từ yêu cầu đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò, thế mạnh của đội ngũ luật gia.

Theo bà Mai, pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân không chỉ biết mà còn hiểu và biết vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Vì vậy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải hướng mạnh về cơ sở, vì đây vốn là nơi trực tiếp phát sinh những vấn đề pháp lý trong đời sống người dân.

Thực tế cho thấy, người dân thường gặp nhiều vướng mắc liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình, thừa kế, dân sự, khiếu nại, tố cáo, thủ tục hành chính... Nếu được tiếp cận thông tin pháp luật kịp thời, được giải thích đúng, người dân sẽ chủ động hơn trong giải quyết công việc, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện kéo dài và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

"Chúng tôi xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không đơn thuần là giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật, mà phải làm sao để pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp cận và có thể áp dụng vào những tình huống cụ thể của cuộc sống", bà Mai chia sẻ.

Từ yêu cầu đó, Hội Luật gia Tp.Hải Phòng chú trọng phát huy kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ hội viên. 

Theo bà Mai, thực hiện Đề án 129 của Thủ tướng Chính phủ về phát huy vai trò của Hội Luật gia các cấp trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Hội không xác định luật gia chỉ là người truyền đạt các quy định, mà phải trở thành cầu nối giúp người dân hiểu và áp dụng pháp luật.

Trong các buổi tuyên truyền, Hội lựa chọn nội dung sát với nhu cầu của từng địa bàn, nhóm đối tượng. Bên cạnh giới thiệu những quy định mới, các luật gia tăng cường sử dụng tình huống thực tế, phân tích quyền và nghĩa vụ của các bên, giải thích quy trình, thủ tục và trực tiếp giải đáp câu hỏi của người dân.

Những lĩnh vực được người dân quan tâm như đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình, dân sự, khiếu nại, tố cáo, lao động, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất... được tiếp cận theo hướng cụ thể, dễ hiểu, gắn với những vấn đề phát sinh trong thực tế.

"Điều chúng tôi đặc biệt coi trọng là khi người dân đặt ra một vấn đề pháp lý cụ thể, luật gia không chỉ dừng lại ở việc đọc hoặc giới thiệu điều luật, mà phải phân tích để người dân hiểu quy định đó được áp dụng như thế nào, quyền và nghĩa vụ của mình là gì, cần thực hiện những bước nào và cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết", Chủ tịch Hội Luật gia Tp.Hải Phòng nói.

Tuyên truyền điều người dân cần

Một điều quan trọng từ thực tiễn triển khai, bà Nguyễn Thị Mai cho biết người dân quan tâm nhiều đến những lĩnh vực pháp luật gắn trực tiếp với quyền, lợi ích và đời sống hằng ngày, nổi bật là đất đai, nhà ở, thừa kế, hôn nhân và gia đình, dân sự, thủ tục hành chính...

Đáng chú ý, câu hỏi của người dân không chỉ dừng ở việc "pháp luật quy định thế nào", mà thường rất cụ thể: Trường hợp của gia đình mình áp dụng quy định nào? Phải làm thủ tục gì? Hồ sơ gồm những gì? Cơ quan nào giải quyết? Thời hạn bao lâu? Nếu quyền lợi bị ảnh hưởng thì phải làm gì để bảo vệ?

"Chính từ những câu hỏi rất cụ thể đó, chúng tôi nhận thấy rằng nếu chỉ tuyên truyền theo cách 'mình có gì thì nói cái đó' thì chưa đủ. Phổ biến pháp luật muốn thực sự hiệu quả thì phải bắt đầu từ nhu cầu pháp lý của người dân", bà Mai nhấn mạnh.

Theo đó, Hội Luật gia thành phố đang từng bước chuyển sang phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật theo nhu cầu. Trước khi tổ chức chương trình, Hội quan tâm hơn đến việc nắm bắt những vấn đề pháp lý đang phát sinh tại địa bàn; trao đổi với chính quyền cơ sở và trực tiếp lắng nghe người dân để xác định họ đang cần gì, vướng mắc ở đâu và cần được hỗ trợ thế nào.

Từ đó, đội ngũ luật gia lựa chọn nội dung phù hợp để xây dựng chương trình. Thay vì chỉ giới thiệu điều luật một cách khô cứng, Hội tăng cường tình huống thực tế, hỏi - đáp, đối thoại, phân tích vụ việc và hướng dẫn cách xử lý.

Mục tiêu được đặt ra là trả lời được những câu hỏi thiết thực: "Tôi có quyền gì?", "Tôi phải làm gì?", "Làm ở đâu?", "Thời hạn bao lâu?", "Cần những giấy tờ gì?" và "Nếu quyền lợi bị xâm phạm thì bảo vệ bằng cách nào?".

Bà Mai cho rằng, hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật không nên chỉ đo bằng số buổi tuyên truyền hay số người tham dự, mà quan trọng hơn là sau khi được tuyên truyền, người dân có hiểu đúng pháp luật, biết cách xử lý một vấn đề cụ thể và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hay không.

Đặc biệt, Hội xác định những câu hỏi, phản ánh và vụ việc của người dân tại cơ sở là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng. Nếu một vấn đề pháp lý được nhiều người cùng quan tâm, đó có thể không còn là câu chuyện riêng của một cá nhân mà phản ánh một vấn đề trong thực tiễn thi hành pháp luật.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hải Phòng, đây có thể xem là một bước chuyển biến mới trong cách tiếp cận công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Hội. Không chỉ thay đổi về hình thức tuyên truyền, quan trọng hơn là thay đổi về tư duy: Từ lấy người tuyên truyền làm trung tâm sang lấy người dân và nhu cầu pháp lý thực tế của người dân làm trung tâm.

"Nếu trước đây có thể hiểu đơn giản là 'đưa pháp luật đến với người dân', thì cách tiếp cận mới hướng tới đưa đúng quy định pháp luật đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng vấn đề người dân đang cần giải quyết", bà Mai nói.