Ảnh minh họa: Báo Chính phủ.
Tờ Hà Nội Mới thông tin, theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định số 15/2014/NĐ-CP, khi thuộc các trường hợp sau đây hòa giải viên không được tiến hành hòa giải:
Thứ nhất, mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, đó là mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm, lấn chiếm đất công, tranh chấp về sử dụng trái phép công trình công cộng…
Ví dụ, năm 2012, để mở rộng đường liên huyện, nhà nước thu hồi đất của một số hộ gia đình. Sau khi làm đường, phía trước nhà bà X. còn khoảng 8m2 đất không sử dụng hết. Tận dụng khoảng đất này, bà X. mở quán bán trà đá, ông P. cũng mở quán sửa xe máy trên đó.
Giữa ông P. và bà X. thường xuyên cãi cọ, lời ra tiếng vào, thậm chí có xô xát lẫn nhau. Trong trường hợp này, hành vi của cả hai người đều vi phạm pháp luật, xâm phạm đến lợi ích của nhà nước nên không được tiến hành hòa giải.
Thứ hai, vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình mà theo quy định của pháp luật phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết.
Ví dụ: Việc kết hôn vi phạm điều cấm của Luật Hôn nhân và gia đình, hòa giải viên không được hòa giải để tạo điều kiện giúp các bên duy trì quan hệ hôn nhân và gia đình trái pháp luật đó; giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội, như các giao dịch mua bán chất ma túy, mại dâm… không được hòa giải nhằm mục đích để các bên tiếp tục thực hiện giao dịch đó.
Ví dụ: Anh T. theo gia đình đi xây dựng kinh tế mới và quen, kết hôn với chị Rơmah Mơly, dân tộc Rơ Măm và sinh sống tại nhà vợ. Do vợ chồng chịu khó, thuận hòa, nên kinh tế gia đình rất khá giả. Tuy nhiên, chị Mơly bị tai nạn giao thông và qua đời.
Theo tập tục cuê nuê-nối dây, bố mẹ vợ muốn anh T. tái hôn với người cháu gái là con chú ruột chị Mơly, nếu không đồng ý thì anh sẽ phải trở về nhà mẹ đẻ với hai bàn tay trắng.
Anh T. không đồng ý. Hai bên xảy ra mâu thuẫn, tranh chấp. Trong trường hợp này, nếu anh T. và người cháu gái của chị Mơly chưa kết hôn thì tổ hòa giải ở cơ sở được tiếp nhận vụ, việc để hòa giải mâu thuẫn giữa bố mẹ vợ với anh T.
Nếu anh T. vì tiếc của mà chấp nhận kết hôn với cháu gái của chị Mơly (có đăng ký kết hôn) thì thuộc trường hợp cưỡng ép kết hôn, vi phạm điều cấm của Luật Hôn nhân và gia đình.
Khi mâu thuẫn phát sinh giữa anh T. với cháu gái của chị Mơly, tổ hòa giải ở cơ sở không được tiếp nhận để hòa giải nhằm giúp họ tiếp tục chung sống mà phải thông báo cho cơ quan chức năng biết để can thiệp.
Thứ ba, vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự, trừ trường hợp được hòa giải như trên.
Thứ tư, vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị xử lý vi phạm hành chính (bao gồm: bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính), trừ các trường hợp được hòa giải theo quy định.
Ví dụ: Ông A. xin giấy phép xây dựng nhà ở với chiều ngang 8m, chiều dài 14m. Khi chuẩn bị khởi công thì ông A. cho đào móng nhà với chiều ngang 8,5m, lấn 0,5m vào lối đi của xóm. Do đó, làm ảnh hưởng lối đi của những gia đình bên trong, mâu thuẫn giữa ông A. với hàng xóm đã xảy ra.
Trường hợp này, ông A. đã vi phạm quy định trong lĩnh vực xây dựng và sẽ bị xử lý vi phạm hành chính, phải trả lại diện tích đất lấn chiếm. Đây thuộc trường hợp không được hòa giải ở cơ sở.
Thứ năm, mâu thuẫn, tranh chấp khác không được hòa giải ở cơ sở bao gồm: Hòa giải tranh chấp về thương mại và hòa giải tranh chấp về lao động, do việc hòa giải các tranh chấp này được thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành về thương mại và lao động.
Ví dụ, tranh chấp giữa hai doanh nghiệp về việc thực hiện hợp 23 đồng kinh tế, hoặc tranh chấp giữa người lao động với người sử dụng lao động về tiền lương, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi... thì không được hòa giải ở cơ sở.
Thông tin thêm trên báo Chính phủ, quyền của hòa giải viên ở cơ sở Điều 9 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013 quy định quyền của hòa giải viên ở cơ sở. Cụ thể, thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở; Đề nghị các bên có liên quan cung cấp tài liệu, thông tin liên quan đến vụ, việc hòa giải; Tham gia sinh hoạt, thảo luận và quyết định nội dung, phương thức hoạt động của tổ hòa giải; Được bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng hòa giải; được cung cấp tài liệu liên quan đến hoạt động hòa giải; Hưởng thù lao theo vụ, việc khi thực hiện hòa giải; Được khen thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng; Được hỗ trợ, tạo điều kiện để khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong khi thực hiện hoạt động hòa giải; Kiến nghị, đề xuất về các vấn đề liên quan đến hoạt động hòa giải. Chính phủ quy định chi tiết khoản 5 và khoản 7 Điều 9 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013.
Nghĩa vụ của hòa giải viên ở cơ sở được quy định tại Điều 10 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013.
Theo đó, hòa giải viên cơ sở có nghĩa vụ thực hiện hòa giải khi có căn cứ theo quy định tại Điều 16 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013; Tuân thủ các nguyên tắc quy định tại Điều 4 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013; Từ chối tiến hành hòa giải nếu bản thân có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ, việc hòa giải hoặc vì lý do khác dẫn đến không thể bảo đảm khách quan, công bằng trong hòa giải.
Thông báo kịp thời cho tổ trưởng tổ hòa giải để báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có biện pháp phòng ngừa trong trường hợp thấy mâu thuẫn, tranh chấp nghiêm trọng có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên hoặc gây mất trật tự công cộng; Thông báo kịp thời cho tổ trưởng tổ hòa giải để báo cáo cơ quan có thẩm quyền xử lý trong trường hợp phát hiện mâu thuẫn, tranh chấp có dấu hiệu vi phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc pháp luật về hình sự.
