Các nhà khảo cổ học tại Slovakia vừa công bố phát hiện đặc biệt về một khu chôn cất có niên đại hơn 7.000 năm. Đây là nơi chứa hàng chục bộ hài cốt người không còn phần đầu được chôn trong một con hào bao quanh khu định cư thời kỳ đồ đá mới.
Phát hiện này đang làm dấy lên nhiều câu hỏi về tín ngưỡng, nghi lễ an táng và tổ chức xã hội của các cộng đồng nông nghiệp đầu tiên ở châu Âu.
Theo nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Proceedings of the Prehistoric Society, các nhà khoa học đã phát hiện ít nhất 77 bộ hài cốt không đầu cùng nhiều cặp hài cốt được chôn theo đôi tại khu khảo cổ Vráble, nằm ở Tây Nam Slovakia.
Công tác khai quật tại di chỉ Vráble. Ảnh: Katharina Fuchs, Agnes Heitmann
Viết trên tạp chí Proceedings of the Prehistoric Society, nhóm tác giả từ Đại học Kiel (Đức) cho biết mặc dù phát hiện có vẻ gây rùng mình, nhưng kết quả phân tích các bộ hài cốt cho thấy họ không phải là nạn nhân của các vụ hành quyết.
Thay vào đó, các vết cắt trên đốt sống cổ cho thấy hộp sọ những người này đã được lấy đi một cách cẩn thận. Các bộ hài cốt cũng được sắp xếp một cách có chủ đích bên trong hố chôn cất.
Vì vậy, nhóm tác giả tin rằng các bộ hài cốt này đại diện cho một nghi lễ mai táng bí ẩn cổ xưa. Họ tin rằng nghi lễ này có thể tương đồng với các nghi lễ thời đại đồ đá mới ở vùng Cận Đông, nơi một số bộ tộc giữ lại sọ của tổ tiên, đắp thạch cao tạo hình khuôn mặt và trưng bày trong cộng đồng.
Hệ thống hào bảo vệ có lối vào quay lưng lại với hai khu xóm còn lại, gợi ý về những căng thẳng xã hội tiềm tàng. Việc chôn cất phần còn lại tại hào có thể là một cách để thao túng không gian hoặc đánh dấu ranh giới lãnh thổ thuộc về bộ tộc và tổ tiên của họ.
Các nhà khảo cổ cho biết họ sẽ tiếp tục tìm kiếm hộp sọ của những người này để hiểu rõ thêm về tập tục cổ xưa này cũng như xác nhận những suy luận trên.
Nhiều thi hài không đầu được phát hiện tại khu dân cư thời Đồ đá ở Slovakia. Ảnh: Katharina Fuchs, Agnes Heitmann, Nils Müller-Scheeßel, Till Kühl.
Ngoài yếu tố tín ngưỡng, các nhà nghiên cứu cũng không loại trừ khả năng tồn tại những căng thẳng xã hội giữa ba khu dân cư tại Vráble. Theo đó, việc chỉ một khu dân cư được bảo vệ bằng hệ thống hào kép và có lối vào quay ngược hướng hai khu còn lại có thể phản ánh những khác biệt về địa vị, quyền lực hoặc bản sắc cộng đồng.
Trong bối cảnh đó, việc chôn cất người chết trong hào có thể là cách để xác lập quyền kiểm soát không gian sống, đồng thời gắn kết khu vực này với tổ tiên của cộng đồng.
Giáo sư Martin Furholt, tác giả chính của nghiên cứu, cho rằng Vráble là một trong những địa điểm khảo cổ đặc biệt nhất được nghiên cứu trong những năm gần đây. Theo ông, địa điểm này mang đến cơ hội hiếm có để tìm hiểu cách con người thời kỳ đồ đá mới nhìn nhận về cái chết, cơ thể con người và vai trò của các nghi lễ tang táng trong việc duy trì cấu trúc xã hội của những cộng đồng nông nghiệp đầu tiên ở châu Âu.
