Bộ Tư pháp tổ chức họp thẩm định hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Tập trung vào 3 định hướng lớn

Theo Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được đưa vào Chương trình lập pháp và dự kiến được Quốc hội thông qua trong năm 2026.

Thực hiện quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, sáng 29/5, Bộ Tư pháp tổ chức họp thẩm định hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Bà Đặng Hoàng Oanh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp chủ trì cuộc họp Hội đồng.

Tham dự Hội đồng thẩm định có thành viên đại diện cho các cơ quan: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Văn phòng Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Thanh tra chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Tư pháp tỉnh Hưng Yên, Liên đoàn Luật sư Việt nam và đại diện một số đơn vị thuộc Bộ, một số chuyên gia.

Báo cáo tại cuộc họp thẩm định, ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước giới thiệu khái quát về quá trình xây dựng hồ sơ dự án Luật, những định hướng xây dựng dự án Luật và những nội dung cơ bản của dự thảo Luật.

Theo đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật tập trung vào 3 định hướng lớn như sau: (1) thể chế hóa quy định về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại điểm 1.3 khoản 1 Điều 5 Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; (2) sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, các luật mới ban hành, việc sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước và việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực bồi thường nhà nước; (3) sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong tổ chức thực hiện Luật.

Từ 3 định hướng lớn trên, dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung 31 điều, bổ sung mới 1 điều và bãi bỏ 0 điều, tập trung vào các quy định về nguyên tắc giải quyết bồi thường, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, xem xét trách nhiệm hoàn trả và quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước. Một số nội dung sửa đổi, bổ sung trọng tâm như:

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dự thảo tập trung vào việc bổ sung một số trường hợp được bồi thường nhằm thể chế hóa Quy định 231-QĐ/TW ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Bên cạnh đó, dự thảo Luật sửa đổi phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong việc bảo vệ người tố cáo và trong hoạt động quản lý thuế theo hướng dẫn chiếu để phù hợp với quy định của luật chuyên ngành; bổ sung một số trường hợp cụ thể trong phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước đã được quy định trong Luật TNBTCNN năm 2017 nhưng chưa bao quát hết các trường hợp thực tế phát sinh, hoặc để đồng bộ với các luật chuyên ngành khác.

Về cơ quan giải quyết bồi thường, dự thảo sửa đổi, bổ sung các điều về cơ quan giải quết bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính và thi hành án dân sự để phù hợp với quy định về tên cơ quan tổ chức mới được sắp xếp thời gian qua, đồng thời bổ sung “Cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp để bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân theo quy định của pháp luật” là cơ quan giải quyết bồi thường trong trường hợp phát sinh thiệt hại khi áp dụng không đúng, không kịp thời biện pháp bảo vệ để thể chế quy định 231-QĐ/TW.

Về trình trự, thủ tục giải quyết bồi thường, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung các điều quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm giấy tờ, thời hạn giải quyết như: bổ sung hình thức nộp trên môi trường số; quy định việc ra quyết định giải quyết bồi thường đối với những nội dung thương lượng thành và không thành để xác định rõ quy trình giải quyết tại cơ quan quản lý người thi hành công vụ; bổ sung quy định theo hướng mở rộng quyền của người yêu cầu bồi thường đối với các nội dung thương lượng không thành vừa có quyền chấp nhận mức bồi thường do cơ quan giải quyết bồi thường đưa ra vừa có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết trong thời hạn 1 năm kể từ ngày quyết định bồi thường có hiệu lực.

Về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, để giải quyết một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn tổ chức thi hành, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều về xác định mức hoàn trả, giảm mức hoàn trả, trách nhiệm hoàn trả trong trường hợp người thi hành công vụ chết hoặc trường hợp không xác định được người thi hành công vụ gây thiệt hại.

Về quản lý nhà nước về công tác bồi thường, dự thảo sửa đổi, bổ sung theo hướng phù hợp với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước, bổ sung trách nhiệm việc xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống thông tin về bồi thường nhà nước; kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu về bồi thường nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác bồi thường nhà nước.

Cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng

Tại cuộc họp thẩm định, hầu hết ý kiến phát biểu đều đồng tình với những nội dung dự kiến sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Các thành viên hội đồng thẩm định đã đánh giá cao những giải pháp đơn vị chủ trì soạn thảo đặt ra nhằm cải cách mạnh mẽ cơ chế giải quyết bồi thường, trình tự, thủ tục để tạo thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức khi yêu cầu bồi thường. Đồng thời, một số quy định được sửa đổi, bổ sung về xem xét trách nhiệm hoàn trả đã tăng thêm giá trị của Luật trong việc răn đe, phòng ngừa các sai phạm trong thi hành công vụ phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Tuy nhiên, bên cạnh đó một số ý kiến cho rằng cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng hơn nữa đối với các quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; nghiên cứu bổ sung quy định đặc thù về trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường đối với cá nhân, tổ chức là người nước ngoài; nghiên cứu, chỉnh lý các quy định về trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết yêu cầu bồi thường trên môi trường số để phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành…

Kết luận tại cuộc họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh – Chủ tịch Hội đồng khẳng định chế định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là một chế định nhân văn, có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Đây là đạo luật có liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực và nhiều văn bản pháp luật khác, do vậy quá trình sửa đổi, bổ sung cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật, đề nghị Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước nghiên cứu các ý kiến của các thành viên Hội đồng để tiếp thu, giải trình. Chủ tịch Hội đồng thẩm định cho rằng, dự thảo Luật đủ điều kiện trình Chính phủ sau khi được cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu và giải trình hợp lý các ý kiến của các thành viên Hội đồng thẩm định.