Ngành chăm sóc sức khỏe đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng, nơi niềm tin của bệnh nhân song hành với nguy cơ tấn công mạng ngày càng nghiêm trọng. Hồ sơ bệnh án, thiết bị y tế, hệ thống chẩn đoán và toàn bộ hạ tầng kết nối đều chứa lượng lớn dữ liệu cá nhân nhạy cảm, trở thành mục tiêu hấp dẫn đối với các nhóm tin tặc chuyên nghiệp.
Quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế đang diễn ra nhanh hơn khả năng nâng cấp hệ thống bảo mật. Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị y tế kết nối Internet (IoT), điện toán đám mây và sự tồn tại của các hệ thống công nghệ cũ đã tạo nên một “bề mặt tấn công” rộng lớn, khiến các cơ sở y tế dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết.
Những con số cảnh báo
Mức độ nghiêm trọng của các mối đe dọa về an ninh mạng trong ngành y tế đang ngày càng rõ nét qua các thống kê mới nhất. Báo cáo Chi phí Vi phạm Dữ liệu năm 2025 của IBM cho thấy chi phí trung bình của một vụ rò rỉ dữ liệu y tế tại Mỹ đã lên tới 7,42 triệu USD - mức cao nhất trong tất cả các lĩnh vực suốt hơn một thập kỷ qua.
Không chỉ gây tổn thất tài chính, các sự cố này còn kéo dài thời gian xử lý. Trung bình, một vụ vi phạm dữ liệu y tế mất tới 279 ngày để phát hiện và kiểm soát, lâu hơn mức trung bình toàn cầu hơn một tháng.
Quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế được cho là đang diễn ra nhanh hơn khả năng nâng cấp hệ thống bảo mật. Ảnh minh hoạ
Trong năm 2025, Federal Bureau of Investigation (FBI) xác định lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và y tế công cộng là mục tiêu dễ tổn thương nhất trước các cuộc tấn công mạng, ghi nhận tổng cộng 642 sự cố, bao gồm 460 vụ tấn công mã độc tống tiền và 182 vụ rò rỉ dữ liệu.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng ngành y tế chiếm khoảng 17% tổng số vụ tấn công ransomware trên toàn cầu. Đáng chú ý, 67% doanh nghiệp trong lĩnh vực này từng bị ảnh hưởng, trong khi 77% từng là mục tiêu tấn công chỉ trong vòng một năm.
Những sự cố quy mô lớn vẫn liên tiếp xảy ra, điển hình như vụ tấn công vào Change Healthcare, ảnh hưởng tới khoảng 190–192,7 triệu người, trở thành một trong những vụ vi phạm dữ liệu y tế nghiêm trọng nhất lịch sử.
Ransomware vẫn là “vũ khí” ưa thích của tin tặc bởi các cơ sở y tế thường phải ưu tiên duy trì hoạt động chăm sóc bệnh nhân, khiến họ chịu áp lực lớn trong việc đáp ứng yêu cầu chuộc dữ liệu. Thiệt hại không chỉ nằm ở chi phí phục hồi mà còn kéo theo gián đoạn vận hành và đe dọa trực tiếp đến an toàn người bệnh.
Bên cạnh các mối đe dọa từ bên ngoài, yếu tố nội bộ cũng là một rủi ro lớn. Nhiều báo cáo cho thấy hơn 70% các vụ vi phạm xuất phát từ sai sót hoặc hành vi cố ý của nhân viên, trong khi các lỗ hổng chưa được vá và chuỗi cung ứng tiếp tục bị khai thác với tốc độ gia tăng hơn 180% mỗi năm.
AI và công nghệ mới: Cơ hội song hành với rủi ro
Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra bước tiến lớn cho ngành y tế, từ đẩy nhanh quá trình nghiên cứu thuốc, hỗ trợ chẩn đoán, phân tích dự báo đến giám sát bệnh nhân từ xa thông qua các thiết bị IoT.
Tuy nhiên, chính những công nghệ này cũng đang trở thành công cụ cho tin tặc. AI tạo sinh (Generative AI) đang giúp nâng cấp các cuộc tấn công lừa đảo và kỹ thuật xã hội thông qua video giả mạo (deepfake), email tinh vi và các chiến dịch tấn công được cá nhân hóa ở mức cao.
Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra bước tiến lớn. Ảnh minh hoạ
Các công cụ tự động sử dụng AI có thể nhanh chóng quét mạng lưới để phát hiện điểm yếu, thực hiện trinh sát, khai thác lỗ hổng zero-day và thậm chí làm sai lệch dữ liệu. Điều này khiến chi phí xử lý sự cố ngày càng gia tăng.
Sự bùng nổ của IoT y tế cũng góp phần mở rộng rủi ro. Nhiều thiết bị như máy bơm truyền dịch, thiết bị theo dõi nhịp tim hay máy giám sát sức khỏe thường có lớp bảo mật yếu, trong khi vẫn truyền dữ liệu qua mạng không dây, tạo cơ hội cho các cuộc xâm nhập từ xa.
Ngoài ra, chuỗi cung ứng số với sự tham gia của hàng loạt nhà cung cấp bên thứ ba cũng trở thành điểm yếu lớn. Cùng với sự phổ biến của công nghệ 5G và điện toán biên, số lượng điểm cuối kết nối đang tăng theo cấp số nhân, kéo theo nguy cơ bị tấn công ngày càng lớn.
Mối đe dọa mới từ điện toán lượng tử
Trong dài hạn, điện toán lượng tử được xem là một thách thức lớn đối với an ninh mạng y tế. Công nghệ này có khả năng phá vỡ các chuẩn mã hóa hiện nay như RSA hay ECC thông qua các thuật toán như Shor, đe dọa trực tiếp đến hệ thống bảo vệ hồ sơ bệnh nhân.
Giới chuyên gia cảnh báo về chiến thuật “thu thập trước, giải mã sau”, trong đó tin tặc có thể lưu trữ dữ liệu mã hóa hiện tại để chờ đến khi công nghệ lượng tử đủ mạnh để giải mã trong tương lai.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho ngành y tế trong việc nghiên cứu và triển khai mật mã hậu lượng tử nhằm bảo vệ dữ liệu nhạy cảm.
Bài toán sống còn của ngành y tế
Ngành y tế là một phần quan trọng của cơ sở hạ tầng thiết yếu, với khoảng 85% do khu vực tư nhân vận hành nhưng lại đóng vai trò sống còn đối với sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào do tấn công mạng cũng không chỉ ảnh hưởng đến dữ liệu mà còn có thể làm chậm quá trình điều trị, gây hỏng thiết bị và làm suy giảm niềm tin xã hội.
Một cuộc tấn công mạng vào hệ thống y tế, xét cho cùng, là cuộc tấn công trực tiếp vào những con người dễ bị tổn thương nhất.
Ảnh minh hoạ
Để ứng phó, các chuyên gia cho rằng an ninh mạng cần được xem là yếu tố cốt lõi trong vận hành y tế, chứ không chỉ là trách nhiệm riêng của bộ phận công nghệ thông tin.
Các giải pháp trọng tâm bao gồm triển khai mô hình bảo mật ngay từ khâu thiết kế, áp dụng chiến lược Zero Trust, tăng cường xác thực đa yếu tố, phân đoạn mạng, mã hóa dữ liệu và vá lỗi thường xuyên.
Song song đó, AI cũng cần được sử dụng như một công cụ phòng thủ để phát hiện bất thường, tự động phản ứng với mối đe dọa và dự báo rủi ro theo thời gian thực.
Ngoài công nghệ, việc nâng cao quản trị rủi ro, đào tạo nhân lực, giám sát nhà cung cấp và thúc đẩy hợp tác giữa khu vực công – tư cũng được xem là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái y tế số an toàn hơn.
Trong bối cảnh AI vừa là động lực đổi mới vừa là yếu tố khuếch đại rủi ro, ngành y tế không còn nhiều thời gian để thích nghi từng bước.
An ninh mạng giờ đây không chỉ là bài toán công nghệ, mà đã trở thành vấn đề sống còn, gắn chặt với sức khỏe cộng đồng và sự an toàn của toàn xã hội.
