Ly kì thanh gươm lưu lạc của vị thanh quan

(ĐSPL) - Là vị thanh quan nổ? t?ếng tr?ều Nguyễn, ông đã có nh?ều công trạng trong v?ệc kha? phá vùng đất phía Nam của đất nước. Được tr?ều đình phong nh?ều chức tước và cho lập m?ếu thờ. Sau nh?ều năm lưu lạc, thanh k?ếm kh? s?nh thờ? ông dùng làm lệnh thao b?nh kh?ển tướng bỗng trở về nằm trang ngh?êm trước l?nh vị chủ.

Vị quan có công “kha? quốc công thần”

Theo các sách sử xưa còn gh? lạ?, sau kh? được vua Trần Nhân Tông hứa gả con gá? là Huyền Trân công chúa cho Chế Mân (vua nước Ch?êm Thành), để tỏ lòng b?ết ơn và th?ện chí, Chế Mân dâng châu Ô và châu Rí làm sính lễ. Sau kh? t?ếp nhận ha? vùng đất mớ? này, vua Trần Anh Tông đổ? tên thành Thuận Châu và Hóa Châu (vùng đất từ Quảng Trị đến đèo Lao Bảo, phía nam đèo Hả? Vân) rồ? cho dân vào vùng đất này kha? phá, mở bờ cõ? về phía Nam. Năm 1558, lúc này Chúa Nguyễn chỉ còn trên danh nghĩa, nghe theo lờ? khuyên của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Kh?ên x?n về trấn thủ đất Thuận Hóa, mở mang bờ cõ?, các con cháu đờ? nhà Nguyễn sau đó nố? t?ếp những t?ền thân đ? trước, kha? đất lập ấp, mở cõ? về phương Nam, hình thành nên thế đất vững bền, phát tr?ển cực thịnh mã? về sau.

Năm 1732, N?nh vương Nguyễn Phúc Trú quyết định thành lập Long Hồ D?nh, đặt lỵ sở tạ? thôn An Bình Đông, huyện K?ến An (Cá? Bè). Sau đó, năm 1757, lỵ sở được dờ? về xứ Tầm Bào, thuộc địa phận Long Hồ, thành phố Vĩnh Long ngày nay. Như vậy vớ? v?ệc thành lập Long Hồ D?nh, bờ cõ? nước ta đã được mở rộng rất nh?ều về phía Nam, hình thành thế đất vững chắc, phát tr?ển thuận lợ? mọ? mặt về k?nh tế, chính trị, quân sự... Đánh dấu cuộc Nam t?ến vĩ đạ? của ngườ? dân nước Nam, bờ cõ? dân tộc cơ bản được hoàn thành. Từ đây, đất nước phát tr?ển mạnh, ngườ? dân được sống ấm no.

Cửa Hữu thành Long Hồ (nguồn ảnh: W?k?ped?a)

Sau kh? thành lập Long Hồ D?nh, Chúa Nguyễn Phúc Trú g?ao Tống Phước H?ệp làm quan Lưu thủ đầu t?ên tạ? Long Hồ, cấp ấn k?ếm để Quốc công Tống Phước H?ệp t?ếp tục kha? phá vùng đất phương Nam còn nh?ều t?ềm năng. Tống Phước H?ệp vốn là cháu của Quận công Tống Phước Trị, quê ở huyện Tống Sơn (nay là huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa). Vốn là một võ tướng nhưng tính tình ông không khô khan, rất g?ỏ? về trị an, thương dân như con. Nhờ tà? quân sự của ông mà bờ cõ? được bình yên, phát tr?ển k?nh tế, mở rộng g?ao thương, kha? hoang lập ấp... Khoảng thờ? g?an năm 1772, dòng họ Mạc xưng vương ở Hà T?ên, cùng thờ? đ?ểm đó, vua X?êm đem quân đánh phá và ch?ếm vùng đất Hà T?ên. Vì không chống đỡ nổ? sự hung bạo của quân X?êm nên con tra? của Mạc Cửu là Mạc Th?ên Tích chạy về vùng đất Long Hồ cầu v?ện Quốc công Tống Phước H?ệp, chính Quốc công đã thân ch?nh ra trận để lấy lạ? vùng đất vừa bị quân X?êm ch?ếm đóng.

L?nh vị quốc công Tống Phước H?ệp

Trong cuốn Vĩnh Long xưa và nay có đoạn gh?: Đầu năm Bính Thân (1776), Nguyễn Nhạc sa? Nguyễn Lữ mang quân theo đường thủy vào đánh G?a Định, Tống Phước H?ệp chống cự, chặn đánh nh?ều trận quyết l?ệt, t?nh thần dũng cảm của ông và quan sĩ đã kh?ến quân lính k?êng dè nể phục. Nhưng lúc bấy g?ờ ông đã quá suy yếu vì quá g?an lao trong mấy năm ch?nh ch?ến nên lâm bệnh và mất vào ngày mùng 2 tháng 6 năm 1776. Quá thương t?ếc vị võ quan thương dân như con nên dân chúng Long Hồ D?nh thương cảm đồng chịu tang, chợ nghỉ bán ba ngày, phố phường đều đóng cửa, kẻ làm ruộng ngưng cày cấy, dân chà? lướ? đem ghe thuyền vào bờ, dân tình đều than khóc, quốc kỳ treo rủ các tư d?nh... Tr?ều đình truy tặng ông nh?ều danh h?ệu như: “Tả phù Quốc Công” “Hữu phù Quốc Công”. Và ban sắc phong Trung đẳng thần, truyền lệnh lập m?ếu Quốc Công thờ tự ông tạ? làng Trường Xuân (nay là phường 5, TP. Vĩnh Long).

Sử sách cả xưa và nay còn khẳng định rằng, Tống Phước H?ệp là vị quan kha? quốc công thần, đặt nền móng cho cả vùng Tây Nam Bộ rộng lớn. Là vị quan được nhân dân t?n yêu, được tr?ều đình truyền lập m?ếu thờ. T?ếc thay, sự xáo trộn của lịch sử, ch?ến tranh l?ên m?ên cùng những b?ến cố thăng trầm của thờ? g?an đã không g?ữ nổ? cá? nơ? thờ tự vốn rất l?nh th?êng của Quốc Công Tống Phước H?ệp cho đến ngày nay kh?ến không ít ngườ? nuố? t?ếc. Cùng vớ? sự mất đ? cá? không g?an thờ tự Quốc Công là hàng trăm d? vật, h?ện vật của ngà? bị lưu lạc trong dân g?an, trong đó có thanh gươm cổ quý báu từng bên Quốc Công Tống Phước H?ệp những ngày thân ch?nh ra trận và mở mang bờ cõ?.

Thanh gươm cổ luân lạc

Sự lưu lạc của thanh gươm báu

Trong số những bảo vật l?ên quan đến Tống Quốc Công, có một thanh gươm cổ mà ngày xưa từng theo chân vị võ tướng tà? ba khắp mặt trận phương Nam và cả Nam Trung Bộ. Đó là thanh gươm lệnh, được ngà? dùng để thao lệnh tướng sĩ nơ? quân trường, gươm được đúc bằng thép quý, thân mảnh, dà? khoảng 60cm, nặng gần 2kg. Thanh gươm đã lưu lạc trong dân g?an suốt nh?ều năm trờ?, đã có lúc ngườ? ta tưởng sắt vụn và định bán ve cha?. May nhờ những ngườ? có lòng vớ? t?ền nhân đã đ? tìm và cất g?ữ nó, gử? vào chùa nên thanh gươm mớ? có dịp hộ? ngộ cùng chủ tướng.

Ông Trang Thuận Thá? (SN 1949, phó ban quản lý đình Tân G?a?, nơ? thờ tự thanh gươm của Quốc công Tống Phước H?ệp) cho b?ết: “Sau kh? được g?ao làm quan Lưu thủ tạ? Long Hồ D?nh, ngà? lập địa g?ớ? hành chính đất Long Hồ, mở rộng bờ cõ? về tớ? Cần Thơ, Cà Mau, Rạch G?á, Hà T?ên, Châu Đuốc, Long Xuyên, tổ chức chợ búa thông thương buôn bán, nhân dân được ấm no vì luôn có Tống Quốc Công che chở. Kh? Quốc Công mất a? nấy đều nhớ thương một đấng nhân thần công lao hạng mã, vào s?nh ra tử, bồ? thành đắp lũy bảo vệ g?ang sơn... Vậy mà hơn 200 năm sau kh? Tống Quốc Công chết, m?ếu thờ ngà? không còn nguyên vẹn, những d? vật, h?ện vật bị thất lạc, có nh?ều thứ không tìm lạ? được. V?ệc tìm thấy thanh gươm cổ quý báu như một sự l?nh ứng của bậc t?ền nhân dành tặng cho con cháu đờ? sau”.

Ông Trang Thuận Thá? trò chuyện vớ? PV.

Ông Đình Văn Ch?ến (86 tuổ?, ngụ xã Đồng Phú, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long) cho b?ết: “Quốc Công Tống Phước H?ệp là ngườ? có công lớn trong v?ệc kha? quốc công thần, được lập m?ếu thờ. Nhưng khoảng năm 1982, ngô? m?ếu Quốc Công bị đập phá tan tành vì suy tộ? ông từng cầm quân đánh phá Tây Sơn. Ngô? m?ếu sụp đổ, uy l?nh Quốc Công g?ảm sút nên các d? vật thờ tự bị ngườ? đờ? thâu tóm làm của r?êng. May mắn có một thường dân kính trọng Quốc Công đã nhanh tay đem thanh gươm lệnh đ? g?ấu. Nhưng ngườ? này cũng không dám g?ữ lâu vì sợ bị lộ chuyện, chuốc tộ? vào thân nên tìm cách bỏ thanh gươm. Sau này chỉ có ông N.H.T (ngụ tạ? thị xã Vĩnh Long) dám cất g?ữ thanh gươm cổ quý h?ếm. Nhưng để trong nhà lâu không yên tâm, ngườ? g?ữ gươm đem đ? gử? ở nh?ều nhà. Cuố? cùng được sự vận động của Thượng tọa Thích Phước Hạnh, Trụ trì chùa G?ác Hòa (phường 2, thị xã Vĩnh Long), ngườ? này đã gử? thanh gươm lạ? trong chùa để gươm được cất g?ữ cẩn thận”. 

CÔNG THƯ